Space Oddity, of hoe eigenaardig auteursrecht in de ruimte kan zijn

Chris Hadfield speelt zijn eigen versie van Space Oddity, de hit van David Bowie uit 1972, aan bood van het ISS ruimtestation.

Chris Hadfield speelt zijn eigen versie van Space Oddity, de hit van David Bowie uit 1969, aan boord van het ISS ruimtestation.

Iets meer dan een jaar geleden zette (commandant) Chris Hadfield een video op YouTube waarin hij een eigen versie zong van Space Oddity, één van de bekendste nummers van David Bowie, opgenomen in vrije val aan boord van International Space Station (ISS). Ground control to major Tom, maar dan ook daadwerkelijk in de ruimte gezongen terwijl Hadfield zichzelf begeleidde op gitaar en de video professioneel nabewerkt werd met adembenemende beelden van de Aarde. De video werd miljoenen keren bekeken en de Canadese astronaut werd er wereldberoemd mee.

Het leverde toen ook heel wat theoretische discussies op over het auteursrecht want hoe zit het nou precies met het auteursrecht als je in een baan om de Aarde vliegt, 400 kilometer hoog? Moet je toestemming vragen aan de rechthebbende in de ruimte of mag je zonder problemen een cover maken van dat nummer? En wat als je vervolgens die video via YouTube vertoont in bijna alle landen van de wereld?

Het had lastig kunnen worden…

Wie de rechthebbende is van het nummer Space Oddity is niet heel lastig want dat is David Bowie zelf en in de meeste landen waar Hadfield over heen vloog is dat nummer – nog steeds – auteursrechtelijk beschermd. En ook al zit je 400 kilometer boven een land, je valt juridisch nog steeds binnen de grenzen van dat land.

Maar met welke wetgeving moet je rekening houden als je in enkele uren tijd vele landen passeert? Misschien moet je juist kijken naar de landen die eigenaar zijn van de ISS modules? Het ruimtestation bestaat uit meerdere modules die elk onder een ander land en ruimtevaartorganisatie vallen. ISS is netjes verdeeld in stukken die onder de verantwoordelijkheid van Amerika, Europa, Rusland en Japan vallen en er ligt een overeenkomst tussen de landen die duidelijk stelt dat het intellectuele eigendomsrecht van die respectievelijke landen geldt voor hun eigen onderdelen van ISS. Dat zorgt er voor dat de resultaten van de wetenschappelijke experimenten het intellectuele eigendom zijn van de ruimtevaartorganisaties die deze resultaten ook produceren. Maar het betekent ook dat als Hadfield een geheel eigen tekst had gezongen, de vraag wie over het intellectuele eigendom beschikt zou hebben afgehangen van waar hij precies aan boord dat werk gecreëerd had. En het uiteindelijk ook nog relevant zou zijn geweest via welk land de opname geupload zou worden naar YouTube. En of de werkgever van Hadfield, de Canadese ruimtevaartorganisatie CSA, het werkgeversauteursrecht zou hebben. En … en … en genoeg vragen om hoofdpijn van te krijgen als je jurist bent denk ik.

… maar toestemming vragen maakte het eenvoudig

Het bleef echter bij een theoretische discussie want Hadfield vroeg simpelweg toestemming aan David Bowie om zijn eigen versie te mogen opnemen en werkte samen met de verschillende ruimtevaartorganisaties om de uitvoering te realiseren. In een (licentie)overeenkomst met Bowie werd afgesproken dat de video opgenomen kon worden aan boord van ISS, via de CSA naar de Aarde gestuurd werd en dat het zelfs professioneel bewerkt en geproduceerd als eindproduct op YouTube kon verschijnen. Waar het tot vorige week ruim 22 miljoen views wist te verzamelen.

Video not found

Tot vorige week inderdaad want 13 mei verwijderde Hadfield de video van YouTube. Onderdeel van de overeenkomst met Bowie bleek te zijn dat de video slechts één jaar op YouTube mocht staan en daar heeft Hadfield zich netjes aan gehouden. Heel veel begrip bleek er niet te zijn voor deze actie en in diverse artikelen (hier en hier) werd vooral de kans gegrepen om de beschermingsduur van het auteursrecht ter discussie te stellen vanuit het idee dat het onredelijk is dat een muzieknummer uit 1969 nog steeds niet vrijelijk hergebruikt kan worden.

Dat is jammer want dit voorbeeld toont niet aan waarom auteursrecht faalt maar demonstreert juist dat het in dit geval keurig gewerkt heeft. Van welke beschermingsduur in de verschillende auteursrechtwetgevingen je ook uitgaat, ze beginnen allemaal na het overlijden van de maker. Met een nog springlevende David Bowie waren de opties van Hadfield altijd al beperkt tot slechts twee: een officiële cover opnemen waar hij letterlijk de tekst van het nummer zingt – in bijna alle landen is er wetgeving die het voor artiesten mogelijk maakt om een eigen versie van andermans nummer op te nemen en waarbij er vaste voorwaarden zijn opgenomen tbv de oorspronkelijke artiest – of met toestemming en medewerking van Bowie zijn eigen versie te maken. Aangezien Hadfield afwijkt van de letterlijke tekst in zijn versie heeft hij de enige weg bewandeld die hij kon nemen door afspraken met Bowie te maken.

En tja, ik vind het ook zonde om een dergelijke video, die nu onderdeel uitmaakt van een stuk geschiedenis, te verwijderen van YouTube. Ik denk ook niet dat Bowie hier zichzelf een plezier mee doet maar hij kon die afspraak zo maken als rechthebbende en Hadfield is er (uiteindelijk?) akkoord mee gegaan. Zoals het weinig zin heeft om boos te worden op de hamer als een spijker niet recht het hout in gaat, heeft het ook weinig zin om te discussieren over het auteursrecht als een gemaakte afspraak je niet bevalt. Je moet bij de man met de hamer zijn of in dit geval bij David Bowie.

Gelukkig is de ruimte niet de enige plek waar het auteursrecht lastig gehandhaafd kan worden want er zijn inmiddels tientallen kopieën van de video te vinden op de bekende illegale downloadsites. Die mogen daar natuurlijk niet staan zonder toestemming van Bowie maar dat is weer een hele andere theoretische discussie. Als een video eenmaal op internet verschenen is krijgt geen wetgeving of licentieovereenkomst ze er ooit definitief weer van af.

Verder lezen? How does copyright work in space (Economist) / Bowie’s takedown of Hadfield’s ISS “Space Oddity” highlights copyright’s absurdity (BoingBoing) / Chris Hadfield Removes ‘Space Oddity’ From YouTube (Mashable) / Populaire video van zingende astronaut moet offline vanwege copyright (PCM) / Reactie van Hadfield op Reddit

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (16) Write a comment

  1. Interessant geval; jammer van Bowie – als hij het tenminste was want de rechten op liedjes liggen doorgaans bij platenmaatschappijen en zijn verhandelbaar. Zelfs bij voorbaat. Lennon & McCartney ondertekenden een contract in 1962 waarin ze voor een appel & een ei hun huidige en toekomstige auteursrecht verkochten – zodat 30 jaar later het via Michael Jackson nu bij Sony ligt.

    De rechten van “Space oddity” kunnen bij Bowie liggen, maar waarschijnlijk is dat niet. De CD is uitgegeven door Rykodisc :
    http://www.discogs.com/label/818-Rykodisc
    En Rykodisc is later overgenomen door Warner – het label dat Prince ooit Slave op zijn wang deed schrijven.

    Reply

  2. Pingback: YouTube video's downloaden (zonder Java of plugins te hoeven installeren) | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top