Bibliotheekwet: over inspraak en politieke passie

Afgelopen dinsdag, 10 juni, was het na een korte stemronde al snel duidelijk. De Tweede Kamer stemde met een grote meerderheid voor de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen – oftewel de Bibliotheekwet – en daarmee lijkt de finish in zicht te zijn. De Bibliotheekwet moet nog goedgekeurd worden door de Eerste Kamer maar gezien de grote meerderheid van voorstanders in de Tweede Kamer is het niet waarschijnlijk dat de wet daar alsnog zal gaan sneuvelen.

Dat wil echter niet zeggen dat er geen flinke discussies hebben plaatsgevonden of dat de politieke partijen zich niet betrokken voelden bij het onderwerp van een bibliotheekwet. Integendeel, bij het voorafgaande debat in de Tweede Kamer op 15 mei werden er aan de hand van persoonlijke verhalen over bibliotheken door politici vele amendementen ingebracht. Bij het tweede termijn van dat debat op 3 juni begon minister Bussemaker dan ook met de constatering dat ze alle discussies en amendementen beschouwde als een gedeelde waarde dat de bibliotheek als een waardevol, geliefd en prachtig instituut gezien werd door alle politieke partijen. Pas na vele uren, amendementen en moties kon de avond afgesloten worden en het wetsvoorstel ter behandeling voorgelegd worden de week erop.

Geschiedenis van de bibliotheken in de wetgeving

Nu is de geschiedenis van hoe bibliotheken in de wetgeving verankerd zijn al bijna net zo lang als die van het openbare bibliotheekwerk zelf, nl. ruim een eeuw. Al bijna net zo lang is de overheid betrokken bij subsidiëring en bekostiging van die openbare bibliotheken. Via Rijkssubsidievoorwaarden vond dit plaats tot 1975 waarna de (eerste) Bibliotheekwet hiervoor in de plaats kwam. Deze deed dienst tot 1987 en had als doel om om allerlei aspecten rondom functies en de bekostiging centraal (en evenwichtig) te regelen. Een Bibliotheekwet voor de openbare bibliotheken, het liet aan duidelijkheid niets te wensen over.

Van Bibliotheekwet naar Welzijnswet

Centraal regelen van voorzieningen door het Rijk was echter geen populair onderwerp meer in de tweede helft van de jaren 80 en in het kader van decentralisering van beleidskeuzes kwam het openbare bibliotheekwerk in de Welzijnswet 1987 onder de verantwoordelijkheid van de lagere overheden te liggen. Provincies kregen een steunfunctie voor de openbare bibliotheken en de gemeenten het uitvoerende werk. Met een stevige vinger in de pap als het om de subsidies voor die bibliotheken ging.

… en naar de Wet op het specifiek cultuurbeleid

Het openbare bibliotheekwerk verhuisde in 1993 wederom naar een nieuwe wet. In de Wet op het specifiek cultuurbeleid – en specifiek in artikelen 11a en 11b van die wet – vind je een redelijk summiere opsomming van functies en eisen aan het bibliotheekwerk. Daar gaat het over de contributiebepaling, het leenverkeer en het lokale en provinciale (bibliotheek)netwerk. De laatste 20 jaar worden echter vooral gekenmerkt door discussies (en aangepaste afspraken) over de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de lagere overheden. De vanzelfsprekendheid die ooit gold dat gemeenten prioriteit geven aan de lokale bibliotheekvoorziening bleek geen vanzelfsprekendheid meer te zijn en onder druk van bezuinigingen zijn er vele bibliotheekvestigingen gesloten. De maatschappelijke en digitale ontwikkelingen zorgden ervoor dat de wetsartikelen in kwestie al verouderd waren en in elk geval geen recht meer deden aan de maatschappelijke functies en rollen die de bibliotheken in de praktijk al vervulden.

De digitale bibliotheek

Reden voor staatssecretaris Zijlstra (OCW) om in 2011 een kamerbrief actualisering bibliotheekwetgeving naar de Tweede Kamer te sturen over een nieuw wettelijk kader voor de openbare bibliotheken waarin ook de herstructurering van het openbare bibliotheekwerk centraal zou moeten komen te staan. Maar waarbij vooral de totstandkoming (plus bekostiging) van één landelijke digitale bibliotheek naar voren moest komen. Om als bibliotheeklid ebooks te kunnen lenen. Een nieuwe Bibliotheekwet die de maatschappelijke functies van de bibliotheken vast moest leggen en die zowel de brede toegang tot de fysieke bibliotheken als de digitale bibliotheek zou moeten garanderen.

Internetconsultatie

Na overleg tussen de minister en de diverse brancheorganisaties werd het eerste concept (PDF) van het wetsvoorstel in april/mei 2013 voorgelegd aan het publiek dat middels een internetconsultatie inspraak kreeg op de Bibliotheekwet. Daar kwamen 168 reacties op binnen waarbij vooral de reactie van de Raad van Cultuur opviel en de reactie van het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) die een uitgebreide brief vol met zorgen schreef. Dat lieten alle bibliotheekorganisaties (o.a. VOB, SIOB, KB, Bibliotheek.nl) ogenschijnlijk allemaal maar over zich heen komen want enig weerwoord, of uberhaupt een pleidooi over nut en noodzaak van een nieuwe Bibliotheekwet) bleef uit. Het bleef zo stil dat ik me serieus afvroeg voor wie de nieuwe Bibliotheekwet nou eigenlijk bedoeld was.

Achter de schermen en zonder enige publieke maatschappelijke discussies over het openbare bibliotheekwerk werden de reacties echter verwerkt tot een nieuw wetsvoorstel. In januari 2014 verscheen de Vaststelling van een geactualiseerd stelsel van openbare bibliotheekvoorzieningen (Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen) op de site van de overheid. Met een aanvulling en herdefiniëring van de maatschappelijke functies, artikelen over het lidmaatschap van de fysieke en digitale bibliotheek en over hoe de bibliotheeknetwerken georganiseerd moeten worden. Waar vervolgens ook weer over gediscussieerd werd door de Raad van State en waarna de politici hun reacties konden inbrengen bij de minister.

Politieke passie voor het bibliotheekwerk

Daar waar je de VOB, SIOB, KB, Bibliotheek.nl nauwelijks of niet hoorde over hoe ze over de Bibliotheekwet dachten – laat staan dat er duidelijk gecommuniceerd werd over waarom die wet belangrijk was – lieten (de verantwoordelijke politici van) de verschillende politieke partijen zich niet onbetuigd. Zo’n beetje alle aspecten van het wetsvoorstel werden uitgebreid en kritisch doorgenomen waarbij minister Bussemaker telkens weer met de achterliggende voordelen en argumenten kwam. Zowel het eerste debat (video) als het vervolgdebat (video) bevatten om die reden dan ook alle achtergrondinformatie die je maar zou willen over de Bibliotheekwet.

Terug naar 10 juni

En toen was het 10 juni en werd er rond 15.15 in de Tweede Kamer gestemd over de ingebrachte amendementen, moties en het wetsvoorstel. De aangenomen amendementen hebben uiteindelijk slechts betrekking op de formuleringen in de eveneens aangenomen wet en de uiteindelijke definitieve tekst zal nog voor het zomerreces bij de Eerste Kamer aangeboden worden. Hiermee zal dan een traject van ruim 2,5 jaar – sinds de eerste kamerbrief van staatssecretaris Zijlstra – in alle waarschijnlijkheid afgesloten worden en zal per 1 januari 2015 de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen van kracht worden. De beide artikelen uit de Wet op het specifiek cultuurbeleid komen daarmee dan te vervallen.

In de media kwamen helaas vooral de sound bites voorbij die uit context waren gehaald. Zo werd er gesproken over het straks gratis kunnen lenen van ebooks door jongeren – daar waar dit specifiek en alleen over AVI-boekjes en Lezen voor de lijst-boeken ging en zelfs dat nog generieker verwoord is in het desbetreffende amendement – en werd een aangenomen motie meteen vertaald naar een aanstaande introductie van een landelijke bibliotheekpas waarmee je bij elke bibliotheekvestiging kunt lenen. En dat terwijl de motie (PDF) slechts de regering verzoekt zich in te spannen om te komen tot een landelijke bibliotheekpas waarmee er gebruik kan worden gemaakt van zowel de fysieke als digitale collecties in Nederland. Dit is en wordt dus niet opgenomen in de wet en het valt nog maar te bezien of dit (goede) idee uitgevoerd kan/zal worden.

Hoe de Bibliotheekwet – de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen – gaat uitpakken in de praktijk en welke gevolgen dit allemaal gaat krijgen, dat gaan we pas zien na 1 januari 2015. Het laatste zal er zeker nog niet over gezegd zijn.

Verder lezen: Recht op informatie: de bibliotheken in de wet gevangen (Vakblog) / Internetconsultatie Bibliotheekwet (Overheid.nl) / Bibliotheekwet: van concept naar wetsvoorstel (Vakblog) / Debatten over de Bibliotheekwet (Debatgemist) / Aanbod en uitlenen van ebooks door bibliotheken: over Auteurswet, Bibliotheekwet en campagnes (Vakblog) / Vaststelling van een geactualiseerd stelsel van openbare bibliotheekvoorzieningen – Stemmingsuitslagen (Tweedekamer.nl) / Amendementen [en moties] op de bibliotheekwet (VOB)
#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (23) Write a comment

  1. Pingback: Nederlandse uitgevers willen geen leenrechtexceptie voor ebooks, de bibliotheken juist wel | Vakblog

  2. Pingback: Werken in een bibliotheek. Net als papa - Vakblog

  3. Pingback: Tweetweekoverzicht: Dropbox, privacy, studieboeken, Twitter en veel ebooklezers bij de bibliotheek - Vakblog

  4. Pingback: Tweetweekoverzicht: Bloggen, Anne Frank, Twitter Search, Open Access via Springer en bestseller ebooks - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top