Mag je je gekochte ebooks verhandelen via Tom Kabinet?

tom kabinet
Gisteren opende ‘ebookmarktplaats’ Tom Kabinet de virtuele deuren voor het grote publiek. Via tomkabinet.nl kunnen consumenten hun (legaal gekochte) ebooks verkopen maar kan iedereen dus ook de tweedehands ebooks van anderen kopen. Tom Kabinet heeft daarbij, naar eigen zeggen, een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

Is de weg naar de rechter geplaveid met goede voornemens?

Zowel de schrijvers als lezers zullen zich wel in de missie van Tom Kabinet kunnen vinden maar dat wil niet zeggen dat daarmee ook juridisch geregeld is dat ebooks zo maar verhandeld mogen worden. Het opnieuw verkopen van auteursrechtelijk beschermde werken wordt gezien als een nieuwe openbaarmaking en is daarmee een inbreuk op de auteursrechten. Voor exemplaren van fysieke boeken (maar ook cd’s, dvd’s enz) geldt daar een uitzondering op want in de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG worden hierover afspraken gemaakt over de zogeheten ‘uitputting’ van het auteursrecht. Dit is in de Nederlandse Auteurswet vervolgens opgenomen in artikel 12b:

Indien een exemplaar van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst door of met toestemming van de maker of zijn rechtverkrijgende voor de eerste maal in een van de lidstaten van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte in het verkeer is gebracht door eigendomsoverdracht, dan vormt het anderszins in het verkeer brengen van dat exemplaar, met uitzondering van verhuur en uitlening, geen inbreuk op het auteursrecht.

Wat dit zegt is dat een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Verkochte exemplaren kunnen door consumenten doorverkocht worden, weggegeven worden of uitgeleend worden aan een ander. Dat geldt overigens ook als de auteursrechthebbende toestemming gegeven heeft aan een andere partij om een werk op de markt te brengen, zoals bij een Nederlandse vertaling van een Amerikaanse titel het geval is. Het auteursrecht op de inhoud van de boeken blijft onverminderd van kracht maar het distributierecht is uitgeput.

Hoe zit dat met ebooks?

Ebooks zijn geen tastbare, stoffelijke, exemplaren natuurlijk en aangezien de regels voor uitputting geschreven zijn voor stoffelijke exemplaren ging iedereen er van uit dat ze niet van toepassing waren op ebooks. Daar kwam in 2012 verandering in met het UsedSoft/Oracle arrest. In dit arrest ging het om het doorverkopen van gekochte software (als downloadversie) van Oracle en het Europese Hof van Justitie bepaalde hierin dat het beginsel van uitputting van het distributierecht niet alleen geldt wanneer de auteursrechthebbende kopieën van de software op een drager (CD-ROM of DVD) op de markt brengt maar ook wanneer hij deze door middel van downloads via zijn website distribueert. Oftewel, dat de uitputting van het distributierecht ook geldt voor gedownloade software.

Hoewel het hier ging om software en niet om ebooks is het UsedSoft/Oracle arrest wel gebaseerd op de interpretatie van het artikel over uitputting uit dezelfde Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. In andere wetgeving (zoals de BTW wetgeving) worden ebooks niet als boeken beschouwd maar als digitale diensten en het ligt voor de hand dat als uitputting van het distributierecht geldt voor zowel ‘boekexemplaren’ als gedownloade software, het niet meer uitmaakt hoe je precies tegen ebooks aankijkt: het zou in beide gevallen van toepassing kunnen zijn.

Uitlenen en doorverkopen van ebooks?

De opening die het UsedSoft/Oracle arrest biedt is ook de reden dat de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) een proefprocedure begon tegen de Stichting Leenrecht. Via het Haagse gerechtshof hoopt de VOB prejudiciële vragen te stellen aan het Europese Hof van Justitie met als doel een principiële uitspraak te krijgen waarmee het recht op uitlenen van ebooks onder het leenrecht kan gaan vallen.

Tom Kabinet wacht echter een dergelijke uitspraak niet af maar gebruikt het UsedSoft/Oracle arrest – zonder dat bij naam te noemen overigens – om zich juridisch in te dekken:

E-books mogen niet zomaar gekopieerd worden. Dit recht is in beginsel voorbehouden aan de auteur en/ of zijn uitgever of een andere rechthebbende. Maar: Tom Kabinet gaat er op basis van recente rechtspraak van het Europese Hof van Justitie vanuit dat de rechthebbende ná de verkoop van het eerste exemplaar van het e-book , niet het recht heeft de verdere distributie van dat exemplaar binnen de EU te verbieden. Net als bij papieren boeken het geval is. Oftewel: een eenmaal legaal gekocht e-book mag worden doorverkocht zonder toestemming van de rechthebbende op dat e-book. Tom Kabinet stelt daarbij wel de belangrijke voorwaarde dat de verkoper van een e-book via Tom Kabinet bij de verkoop iedere eigen kopie van het e-book direct onbruikbaar maakt en/of wist. Er mag dus van het betreffende exemplaar maar 1 kopie in omloop zijn.

Die laatste voorwaarde komt ook rechtstreeks uit het UsedSoft/Oracle arrest. Het enige exemplaar moet volgens het Europese Hof van Justitie daadwerkelijk overgedragen worden door de verkoper aan de koper en dat betekent dat de verkoper zijn digitale exemplaar (dat natuurlijk zeer eenvoudig te kopiëren is) moet verwijderen of wissen. De verkoper moet kunnen bewijzen dat hij of zij dit gedaan heeft terwijl de koper juist moet kunnen bewijzen dat hij of zij dat exemplaar legaal tweedehands gekocht heeft. De auteursrechthebbende mag hier dan op toezien en het zou dan ook in een tweedehands ebookplatform zo ingericht moeten worden, merkte Arnoud Engelfriet eerder deze maand nog op, wil een dergelijk platform zich aan de regels kunnen houden die in dat arrest opgesteld zijn.

One copy, one use

Het lijkt er op alsof Tom Kabinet de blogpost van Arnoud ook gelezen heeft want de site doet aardig zijn best om het one copy, one use beginsel – waarbij een ebook slechts één keer verkocht kan worden – te borgen. Het is alleen mogelijk om ebooks die voorzien zijn van watermerk DRM voor verkoop aan te bieden. Dit zijn ebooks die je alleen bij de Nederlandse ebookwinkels als Bol.com en ebook.nl kunt kopen. Heb je ze gekocht bij Amazon, Kobo, Google Play Books of bij een andere buitenlandse aanbieder, dan kun je ze dus niet verkopen via Tom Kabinet. Datzelfde geldt voor ebooks waar (nog) Adobe DRM op zit.

Als je ebooks met watermerkcode uploadt naar de site word je al geacht je lokaal opgeslagen versie te verwijderen. Tom Kabinet voert dan een scan uit van het ebook – waarbij gekeken wordt of de watermerkcode valide en uniek is neem ik aan – en na goedkeuring kun je de de prijs bepalen waarvoor je het wilt verkopen.

Zodra iemand het ebook koopt wordt er door Tom Kabinet een nieuwe/tweede watermerkcode aangebracht en worden de transactiegegevens icm de code opgeslagen in een eigen database (wat mijn angst vorig jaar alleen maar bevestigt). Op die manier kan de site op dezelfde manier als alle andere ebookwinkels in Nederland aantonen dat het ebook legaal (door)verkocht is.

Het zwakke punt van het systeem blijft natuurlijk zitten in het gegeven dat Tom Kabinet onmogelijk kan afdwingen dat de verkoper zijn of haar eigen kopie verwijdert. Het enige dat ze kunnen doen – en dat doen ze – is zelf bewaken dat een ebook met dezelfde eigenschappen (checksum, grootte en natuurlijk de unieke watermerkcode) niet vaker dan één keer aangeboden kan worden. Foolproof is het zeker niet maar ik moet toegeven dat het me lastig lijkt om op grote schaal misbruik van dit systeem te maken.

Mag het nou wel of mag het nou niet?

Vorig jaar werd de vraag over het mogen doorverkopen van ebooks met watermerk – naar aanleiding van het bericht over registratie van persoonsgegevens icm de watermerkcodes – ook aan staatssecretaris Teeven gesteld. Hij gaf daar geen antwoord op en verwees eveneens naar het Hof van Justitie van de Europese Unie om uitspraak te doen of ebooks – al dan niet met watermerk – inderdaad doorverkocht mogen worden. Teeven vermeldde daarbij ook de relevantie van het UsedSoft/Oracle arrest overigens. Bij gebrek aan duidelijkheid hierover kun je net zo goed beargumenteren dat ebooks wel degelijk doorverkocht mogen worden (zoals de Nederlandse overheid jarenlang de thuiskopie-exceptie interpreteerde om downloaden uit illegale bron wel toe te staan tot het moment dat het Europese Hof daar anders over besloot).

Niemand heeft die vraag op dit moment voorgelegd aan het Europese Hof van Justitie en hoewel dus de VOB voornemens is prejudiciële vragen over het mogen uitlenen van ebooks op basis van hetzelfde UsedSoft/Oracle arrest te laten stellen, ligt een uitspraak hierover nog ver in de toekomst. Tot die tijd zal het juridisch onduidelijk blijven of Tom Kabinet legaal handelt. Door zo nauw mogelijk binnen de grenzen van de UsedSoft-uitspraak te blijven geven ze tegenstanders in elk geval weinig ruimte om te beargumenteren dat het een illegale werkwijze is.

Het zou mooi zijn als dit initiatief discussies gaat opleveren bij uitgevers en auteurs over de voordelen en positieve effecten die het doorverkopen van legaal aangeschafte ebooks kan hebben, in plaats van het af te doen als een ongewenste praktijk die als illegaal wordt bestempeld en aan zou zetten tot heling. Met de schier onbeperkte mogelijkheden om ebooks illegaal te downloaden is het voor zowel auteursrechthebbenden als lezers echt een stap in de goede richting om ebooks tweedehands en goedkoper legaal te kunnen (ver)kopen. Ik kan geen beter middel bedenken om het illegaal downloaden van ebooks terug te dringen en tegelijkertijd het kopen van ebooks aantrekkelijker te maken. Of het moet de mogelijkheid zijn voor bibliotheken om (met een leenvergoeding) ebooks uit te gaan lenen natuurlijk ;)

Verder lezen: Uitputting van het auteursrecht (Iusmentis) / Over doorverkopen van ebooks met watermerk en het doorgeven van klantgegevens aan BREIN (Vakblog) / Uitputting van het distributierecht geldt ook voor gedownloade software (Mitopics)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (30) Write a comment

  1. Voor mijn gevoel zou het moeten mogen, maar ik zou zelf denk ik niet snel tweedehands kopen, omdat je toch niet zeker weet of de ander het verwijderd heeft.

    Reply

    • Ik ben er zelf ook niet helemaal uit merk ik. Ik vind dat je ebooks moet kunnen doorverkopen maar snap ook wel waar de problemen kunnen/zullen gaan ontstaan. Gevoelsmatig is het ook lastig want hoewel ik het liefste nieuwe (papieren) boeken koop, heb ik honderden boeken tweedehands gekocht omdat ze simpelweg niet (meer) nieuw leverbaar waren. Dat “tweedehands gevoel” werkt natuurlijk heel anders met ebooks omdat ze in beginsel niet uitverkocht zullen raken en de tweedehands exemplaren niet te onderscheiden zijn van het origineel.

      Aan de andere kant koop ik bijna nooit Nederlandstalige ebooks dus ik kan me wel goed voorstellen dat ik het eerder ga doen als ik ze tweedehands voor (veel) minder geld op de kop kan tikken. In dat opzicht kan het wel de ebookmarkt versterken qua vraag en op die manier ook het illegale downloaden tegengaan.

      Maar het laatste woord zal er nog niet over gezegd zijn denk ik …

      Reply

  2. Beste Raymond, dank voor je heldere analyse. Je hebt mijn intenties perfect verwoord. Als je vragen hebt, laat het dan gerust weten.

    Reply

  3. Beste Raymond Snijders,

    Bedankt voor jouw heldere artikel. Ik wil mijn reactie graag beginnen met de opmerking dat ik niet een voorstander maar ook geen tegenstander ben van initiatieven die tweedehands ebooks aanbieden. Meer een belangstellende toeschouwer.
    Wel heb ik een vraag: betekent uitputting van het distributierecht voor ebooks dat tweedehands gekochte ebooks weer opnieuw derdehands enz. verkocht kunnen worden? Gezien het feit dat het steeds om perfecte exemplaren van het origineel gaat, op wat extra watermerkjes na, kan dit grote gevolgen hebben voor de boekenmarkt. Ook bij bonafide toepassing van het one copy, one use beginsel door alle partijen, zullen er een maand na het verschijnen van een bestseller, als de eerste en meest talrijke kopers de bestseller uit hebben, zoveel tweedehands exemplaren beschikbaar zijn dat nieuwkoop niet aan de orde is. Dit betekent volgens mij ook het einde van de backlist en zelfs van het long-tail verdienmodel. Dan is er ook nog het gevaar van de race-to-the bottom naar de laagste prijs. Omdat alle tweede(en derde- enz.)hands exemplaren identiek en perfect zijn (op wat onzichtbare en niet storende watermerkjes na) zullen aanbieders enkel met elkaar kunnen concurreren op de prijs.
    TomKabinet belooft op de website een donatie voor auteurs die TomKabinet steunen. Het zou verhelderend zijn als TomKabinet wat duidelijker aangaf wat voor een steun TomKabinet van auteurs verwacht. Mede gezien het feit dat het laatste juridische woord nog niet is gezegd over de kwestie. Steun zou dan in een later stadium juridisch opgevat kunnen worden als afstand van rechten. Of is dit koudwatervrees?
    Het intiatief van TomKabinet en de rechtzaak van VOB kunnen helpen om duidelijkheid te krijgen over de juridische status van ebooks. Het zou jammer zijn als de uitkomst is dat ebooks niet meer zijn dan een licentieovereenkomst tussen twee partijen. De rol die boeken eeuwenlang in onze cultuur hebben gespeeld zou daarmee ernstig in het nauw komen.

    Reply

    • @jogledor Uitputting van het distributierecht zou voor ebooks inderdaad kunnen betekenen dat ebooks telkens weer opnieuw doorverkocht kunnen worden. Wat dat betreft is het niet anders dan met papieren boeken waar dat ook voor geldt. Het is alleen, eveneens net als met papieren boeken, maar de vraag of mensen telkens hun ebooks gaan doorverkopen natuurlijk. Ik verkoop mijn papieren boeken niet tweedehands en zou dat ook niet doen voor ebooks bijvoorbeeld.

      Zo’n race-to-the-bottom qua prijs is theoretisch mogelijk maar juist met ebooks zie ik dat niet zo snel gebeuren. Met papieren boeken die onderhevig zijn aan slijtage en gebruikssporen zie je dat de verkoopprijzen lager worden naar mate ze vaker doorverkocht worden maar met ebooks heb je dat natuurlijk niet. Dat zal vooral neerkomen op een prijs die gerelateerd is aan de nieuwprijs aangezien het verschil tussen die beide exemplaren ook effectief nul zal zijn.

      Ik ben het roerend met je slotopmerkingen eens. Het ergste dat zou kunnen gebeuren mijns inziens is dat ebooks als met licentieovereenkomsten beschermde goederen worden gezien door uitgevers en lezers en die daardoor nooit en te nimmer een alternatief kunnen vormen voor de rol die boeken nog steeds in onze maatschappij (zouden moeten) hebben. De toegang tot het geschreven woord is laagdrempeliger dan ooit en het zou toch zot zijn als we alleen maar nieuwe drempels gaan opwerpen?

      Reply

  4. Tom Kabinet verwacht van auteurs geen afstand van rechten oid. Tom geeft een deel van zijn bemiddelingsfee aan auteurs, in ruil voor hun bijdrage. Deze bijdrage (of steun) bestaat uit nieuwe titels van de auteur. Tom wil graag dat de database gevuld blijft met recente titels en hij vraagt dan ook van de auteur om per nieuw verschenen e-book 100 exemplaren tweedehands te verkopen op http://www.tomkabinet.nl

    Vandaag hebben alle uitgeverijen van algemene boeken die lid zijn van de branchevereniging een brief ontvangen waarin uitleg wordt gegeven over bovenstaande. Heel transparant dus allemaal.

    Reply

    • Beste Tom Kabinet,

      Om te beginnen complimenten voor de looks en de functionaliteit van de website. Het partnerprogramma voor rechthebbenden had ik over het hoofd gezien. Of het allemaal juridisch waterdicht kan ik als leek niet beoordelen, zelfs de experts hebben geen glazen bol. Dit maakt TomKabinet in mijn ogen een moedig initiatief. Maar ook een initiatief dat de nodige reacties op zal roepen. Of juist niet. Negeren is ook een strategie. Het mee laten delen van rechthebbenden in de verkoop van tweedehands ebooks is een idee dat Apple en Amazon ook al naar buiten hebben gebracht. Of het werkt hangt af van de hoogte van de “donatie”. Rechthebbenden van ebooks kunnen ook de weg kiezen van kortlopende licenties en vergaande DRM Html5 opent daar de deuren naar. Dat zelfs Firefox zich genoodzaakt zag de DRM-mogelijkheden van html5 te ondersteunen, zegt genoeg. Kortlopende licenties is mogelijk een manier van (sommige) rechthebbenden om hun belangen veilig te stellen, maar zal een ook prijsverlaging betekenen (ala Spotify?) Daarmee wordt de doelstelling van TomKabinet, nl. goedkopere ebooks, indirect bereikt.

      Reply

      • @jogledor Wat ik altijd mis in de dromen van uitgevers om zelf met HTML5 ebooks en kortlopende licenties de markt te gaan veroveren in een model a la Spotify is het fundamentele verschil in het gebruik van de werken die je op die manier verspreidt. Spotify is succesvol geworden (na vele voorgangers die met muziekbestanden en DRM werkten) omdat het aansluit bij hoe mensen naar muziek luisteren. Op je telefoon, op je pc, op je tablet of (via 1 van deze) via je speakers in de woonkamer.

        Met een miljoen verkochte ereaders en alle uitgevers die downloadbare ebooks verkopen snap ik niet waarom ze denken dat in de kleine Nederlandstalige markt een streaming ebooks dienst levensvatbaar is. Of dat ze denken dat met kortlopende licenties ze hun eigen ebooks kunnen gaan verhuren terwijl dat stevige DRM zou moeten herintroduceren en dat volgens hun eigen argumenten (naar de bibliotheken toe) ten koste gaat van hun huidige afzetmarkt.

        Ik ben geen uitgever maar wel pragmatisch. Het huidige alternatief bestaat vooral uit ebooks in het illegale circuit dus wat is er mis met je eigen prijsbeleid te richten op de vraag van de markt? Populaire ebooks kunnen wat dichter tegen de papieren prijs aanzitten en minder populaire ebooks kun je wat goedkoper maken om impulsaankopen te stimuleren. Biedt een eerste deel uit een trilogie of langere serie voor een habbekrats aan en verleid mensen om de overige delen tegen reguliere prijzen te kopen. Met de wet op de vaste boekenprijs is het instrument prijs nooit ingezet in het prikkelen van de klandizie maar dat is, denk ik, nou net de innovatie die nodig is. En dan hebben we het nog niet eens over tweedehands verkopen van je ebooks :)

        Reply

  5. Pingback: NUV en Tom Kabinet: over doorverkopen van ebooks en de gang naar de rechter | Vakblog

  6. Pingback: Verkoop tweedehands ebooks via Tom Kabinet mag vooralsnog doorgaan | Vakblog

  7. Pingback: Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet - Vakblog

  8. Pingback: Tweetweekoverzicht: The Pirate Bay, Raspberry Pi 2, ebooks in Vlaanderen, auteursrecht in Canada, Google en tweets en tweedehands softwarelicenties - Vakblog

  9. Pingback: Nincs jogkimerülés az e-könyvek piacán - vagy mégis? - COPY21

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top