NUV en Tom Kabinet: over doorverkopen van ebooks en de gang naar de rechter

tom kabinet
19 juni begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Hierbij had de site, naar eigen zeggen, een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

En dus is Tom Kabinet (Deens voor ‘lege boekenkast’) begonnen met de mogelijkheid voor consumenten om hun legaal gekochte ebooks te uploaden en te verkopen aan derden. Daar valt qua auteursrechten nog heel wat over te zeggen en dat heb ik dan ook gedaan in een eerder artikel. Samenvattend komt het er op neer dat Tom Kabinet een arrest van het Europese Hof van Justitie als onderbouwing hanteert om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen. Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Tom Kabinet heeft de site zo ingericht dat de randvoorwaarden die in het UsedSoft/Oracle arrest genoemd worden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd worden. Zo wordt er gecontroleerd of (identieke) bestanden niet meerdere malen verkocht worden, kunnen alleen ebooks met een watermerkcode verkocht worden en plaatst Tom Kabinet een nieuwe watermerkcode bij verkoop zodat de nieuwe eigenaar geregistreerd wordt.

Of die interpretatie van dat arrest ook echt klopt (het UsedSoft/Oracle arrest ging over gedownloade en gelicenseerde software) en of je ebooks dus ook daadwerkelijk mag doorverkopen, daar zal waarschijnlijk alleen het Europese Hof van Justitie antwoord op kunnen geven. Vorig jaar verwees staatssecretaris Teeven bij een gelijksoortige vraag al door naar het Europese Hof en ook de VOB is voornemens prejudiciële vragen aan het Europese Hof te stellen over het mogen uitlenen van ebooks op basis van hetzelfde UsedSoft/Oracle arrest. Tot daar concrete antwoorden op gegeven worden blijft het een grijs gebied als het om auteursrechten gaat.

Beter een half ei dan een lege dop?

Ik hoopte dan ook vooral dat het geen rechtstreekse gang naar de rechter zou worden voor Tom Kabinet aangezien de site niet kan garanderen dat er geen illegale ebooks verkocht zullen worden en ook niet kan garanderen dat de oorspronkelijke eigenaar na verkoop niet gewoon dat ebook blijft gebruiken. Ook al hebben ze wel degelijk hindernissen en drempels ingebouwd om de kans op misbruik te verminderen.

Ik focuste me liever op de doelstelling van Tom Kabinet en wat ik als een gedeeld belang zie van zowel hen als de Nederlandse uitgevers en auteurs: het verminderen van (gebruik van) illegaal gedownloade ebooks door een betaalbaar alternatief te introduceren. Of zoals ik toen al zei: Het zou mooi zijn als dit initiatief discussies gaat opleveren bij uitgevers en auteurs over de voordelen en positieve effecten die het doorverkopen van legaal aangeschafte ebooks kan hebben, in plaats van het af te doen als een ongewenste praktijk die als illegaal wordt bestempeld en aan zou zetten tot heling. Met de schier onbeperkte mogelijkheden om ebooks illegaal te downloaden is het voor zowel auteursrechthebbenden als lezers echt een stap in de goede richting om ebooks tweedehands en goedkoper legaal te kunnen (ver)kopen. Ik kan geen beter middel bedenken om het illegaal downloaden van ebooks terug te dringen en tegelijkertijd het kopen van ebooks aantrekkelijker te maken.

Geen discussie maar wel een kort geding

Het was natuurlijk naïef van me, dat geef ik toe, want nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU) en Media voor Vak en Wetenschap (MVW)) gesommeerd de activiteiten te staken. Geen discussies over de voordelen en potentiële positieve effecten maar meteen een schrikreactie over het vermeende inbreuk op het auteursrecht dus.

Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen gisteren voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam (zie ook RTL Nieuws, vanaf 10:00). Via de media bleek dat de uitgevers zich vooral focussen op het gegeven dat Tom Kabinet geen onderscheid kan maken tussen illegale en legale ebooks en dat downloaders zo illegaal gedownloade ebooks gaan verhandelen (heling dus). Terwijl Tom Kabinet juist benadrukt dat tegen te willen gaan en net als de uitgevers minder illegale ebooks in omloop wil hebben.

Hoe de rechter hier – 21 juli – over gaat oordelen valt nog te bezien. Ik verwacht niet dat de rechtbank Amsterdam een uitspraak gaat doen over het wel of niet mogen doorverkopen van ebooks want het is geen bodemprocedure waarin alle uitgangspunten aan bod komen. Wel zal de rechter de afweging maken tussen de belangen van Tom Kabinet en die van de Nederlandse uitgevers. En dan is het vooral de vraag wie gisteren dat eigen belang het beste verwoord heeft.

En de verliezer is ….

Het feit dat een initiatief om ebooks goedkoper beschikbaar te maken en het illegaal downloaden van ebooks ter discussie te willen stellen onmiddellijk bij de rechter belandt, zegt eigenlijk alles al. Ongeacht of je ebooks wettelijk gezien tweedehands mag doorverkopen of niet, naar de rechter stappen doe je mijns inziens alleen als overleg niet (meer) mogelijk is. In dit geval laten de Nederlandse uitgevers zich van hun slechtste kant zien en wordt de dialoog niet eens aangegaan met Tom Kabinet om tot een constructieve oplossing te komen. Bijvoorbeeld middels enkele vragen die ik zo even uit mijn mouw schudt:

  • Hoe kun je samenwerken om met elkaar te bereiken dat je wel onderscheid kunt maken tussen legale en illegale ebooks? Daar zijn bestaande technische oplossingen voor die nu simpelweg niet verkend worden;
  • Hoe kun je vervolgens de tweedehands verkoop aantrekkelijker maken voor zowel consument als uitgevers? Ebooks worden ook, onder licentie, uitgeleend door de bibliotheken voor een vast bedrag per uitlening. Waarom zou je datzelfde bedrag per ‘doorverkoop’ niet kunnen afspreken tussen verkoper, Tom Kabinet, de uitgevers en de koper? Op die manier vermijd je ook nog eens de hele discussie over auteursrecht;
  • Hoe kun je gezamenlijk zorgen voor een grotere en betere markt voor ebooks? Beide partijen hebben belang bij een gezonde en groeiende markt voor ebooks met een grote omzet. Waar heeft de consument nu echt behoefte aan en wat wil die er voor betalen?

Maar dat blijven allemaal onbeantwoorde vragen als er alleen maar weer met het auteursrecht geschermd wordt. De rechter zal 21 juli bepalen of Tom Kabinet door mag gaan met ebooks verhandelen zolang er geen definitieve uitspraak van het Europese Hof van Justitie ligt, of dat ze tot die tijd juist alle activiteiten moeten staken zoals het NUV dat wil.

Hoe dan ook, de echte verliezer staat nu al vast. Dat is de consument die hoopte nu eindelijk een betaalbaar en legaal alternatief te hebben voor het illegaal downloaden van ebooks. Maar die klant is nog steeds geen koning.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (12) Write a comment

    • En als je de uitspraak naleest dan lijkt het erop dat de wedstrijd voorlopig ook echt afgelopen is. De rechter gaat mee met het argument dat het UsedSoft arrest wel degelijk zo uitgelegd kan worden, neemt de verwijzing over naar de lopende zaak tussen VOB en Stichting Leenrecht over dezelfde kwestie en rekent het de uitgevers ook aan totaal niet mee te werken om de werkwijze van Tom Kabinet (wel) dekkend te krijgen. Wellicht dat ik er nog een aparte blogpost aan waag.

      Reply

      • Dank voor de link naar de uitspraak. Wist niet dat deze zo snel beschikbaar was. Informatiemaatschappij! Ik kijk uit naar jouw eventuele blogpost over de uitspraak (en het vervolg.)

        Reply

  1. Pingback: Verkoop tweedehands ebooks via Tom Kabinet mag vooralsnog doorgaan | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top