Over het doorverkopen van ebooks die jij niet gekocht hebt

doorverkopen van ebooksNa de (lange) wandeling langs de vele boekenkramen afgelopen zondag, waar honderdduizenden boeken tweedehands werden aangeboden, begon ik de boekenmarkt onwillekeurig te vergelijken met Tom Kabinet, de ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Zoals de boekhandelaren op de boekenmarkt elk willekeurig ingekocht boek kunnen doorverkopen kan elke particulier elk willekeurig gekocht ebook doorverkopen aan een ander.

Nou ja, niet elk willekeurig gekocht ebook

Bij ebooks ligt het juridisch een stuk lastiger dan bij papieren boeken en er zitten enkele haken en ogen aan het hele proces van doorverkopen van ebooks die voor het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) en de Groep Algemene Uitgevers (GAU) reden genoeg waren om een rechtszaak te beginnen. De rechter oordeelde echter op 21 juli dat de verkoop van tweedehands ebooks via Tom Kabinet vooralsnog door mag gaan.

De vraag is echter welke ebooks doorverkocht (mogen) gaan worden. Bij papieren boeken worden alle soorten boeken doorverkocht zonder enige belemmeringen. Zowel boeken die (in)gekocht zijn als boeken die je gratis van anderen gekregen hebt kun je zonder problemen, randvoorwaarden of bemoeienis van rechthebbenden doorverkopen. Het maakt feitelijk niet uit wie de oorspronkelijke eigenaar is zolang er ooit ergens maar betaald is voor het boek en jij op het moment van verkoop de eerlijke eigenaar bent van dat exemplaar. Vanzelfsprekend mag je geen gestolen boeken verkopen maar zelfs dat is onmogelijk te controleren als je niet kunt achterhalen wie de vorige eigenaar is van een papieren boek.

Is dat ebook wel van jou?

En precies op dat punt gaat de vergelijking tussen papieren en digitale boeken (wederom) mank. Hoogstwaarschijnlijk zijn uitgevers net zo min dolgelukkig met de hele tweedehands markt voor papieren boeken als dat ze tegen het idee van doorverkopen van ebooks zijn maar draait het bij de ebooks vooral om het kunnen bewijzen dat je ook de rechtmatige eigenaar bent van dat ebook. Of beter gezegd, dat het bij het doorverkopen ook gaat om een ebook waar netjes voor betaald is. En, aangezien elk geupload ebook een kopie is van het te verkopen ebook, dat je na het daadwerkelijk doorverkopen ook je eigen digitale exemplaar netjes verwijdert zodat er geen meerdere identieke exemplaren in omloop komen die telkens weer opnieuw doorverkocht kunnen worden.

In een ideale situatie zou ik bijvoorbeeld al mijn gekochte ebooks mogen doorverkopen zolang ik na de verkoop maar keurig mijn digitale exemplaren verwijder van mijn pc. Ongeacht bij welke ebookwinkel ik dat ebook gekocht heb en ongeacht of ik dat ebook cadeau gekregen heb want ik ben in al die gevallen de rechtmatige eigenaar.

Maar ideaal is het allemaal niet

Het ongelofelijke gemak waarmee je een kopie kunt maken van een ebook betekent dat de kans veel groter is dan bij papieren boeken dat een verkoper niet de rechtmatige eigenaar is van een digitaal exemplaar. Het betekent ook dat je op geen enkele manier kunt afdwingen dat er geen exemplaar achter blijft bij de verkoper na een verkoop en dat er geen onderscheid te maken is tussen illegale ebooks en legale ebooks (die bijvoorbeeld cadeau gegeven zijn). In een notendop zijn dat ook de argumenten die door het NUV en GAU werden aangedragen overigens.

Als enige ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks zijn het de huisregels van Tom Kabinet die nu afbakenen welke ebooks je wel en niet kunt verkopen. Er ligt ook een uitdaging bij Tom Kabinet om dat zo zorgvuldig mogelijk te doen zodat het aanbieden van illegaal verkregen ebooks geminimaliseerd of onmogelijk gemaakt wordt.

Legaal doorverkopen van ebooks

Op de site van Tom Kabinet valt te lezen dat hier ook aandacht aan besteed wordt:

Tom Kabinet vraagt verkopers heel nadrukkelijk om te verklaren dat zij alleen legaal verkregen e-books op de site aanbieden. Zonder zo’n verklaring af te geven, kan het e-book niet geplaatst worden. Een verkoper kan bovendien nooit meerdere keren hetzelfde e-book via Tom’s site verkopen. Dat zou niet eerlijk zijn, want de verkoper heeft immers verklaart zijn eigen kopie te wissen toen hij het e-book voor de eerste keer aanbood. De beveiliging van de site zal dit boek herkennen en weigeren.

Tom Kabinet vaart in beginsel nogal sterk op de verantwoordelijkheid van de verkopende partij door hen een verklaring te laten ondertekenen dat ze alleen legaal verkregen ebooks verkopen via de site, alsmede ze te laten verklaren dat ze hun eigen kopie wissen na de verkoop. Dat laatste kan niet worden afgedwongen maar de site ziet er wel op toe dat een eerder geupload exemplaar niet nog een keer aangeboden kan worden. Op die manier voorkomt Tom Kabinet wel dat dat er meerdere identieke kopieën verkocht kunnen worden, ook al is dat nog steeds geen garantie dat het eerstverkochte exemplaar wel rechtmatig verkregen is.

Maar ook daar heeft Tom Kabinet enkele maatregelen voor getroffen:

Een e-book dat wordt aangeboden, gaat door een validatiescan. Simpelgezegd checkt deze scan of het e-book de juiste codes bevat. Een boek dat niet door de validatiescan komt, kan niet via de site worden verkocht. Mogelijk is dit e-book geen ePub bestand, heeft het een DRM beveiliging of een virus. Na validatie kun je het e-book in je account plaatsen, oftewel te koop aanbieden.
Wordt het e-book verkocht? Dan brengt Tom een zichtbaar en onzichtbaar watermerk in het e-book aan. Dat gebeurt vlak voordat de koper het e-book kan downloaden. Deze watermerken worden opgeslagen in een database. Dit is allemaal ter bescherming van de koper en verkoper. Biedt de koper van jouw e-book het illegaal op internet aan? Dan kan het watermerk aantonen wie dat heeft gedaan, en ben jij gevrijwaard.

Als je een account aanmaakt met het doel ebooks te verkopen dan vraagt de site om je rekeningnummer waar de opbrengst op gestort wordt. Ook al kun je zonder problemen onder een valse naam een account aanmaken, via dat rekeningnummer kan altijd de verkoper opgespoord worden. Ebooks die aangeboden worden, worden gescand op het voorkomen van codes aldus Tom Kabinet. Ook al wordt dat nergens toegelicht, het zal gaan om minimaal de watermerkcodes die in veel Nederlandse ebooks zitten en de metadata van de bestanden, zoals de grootte in bytes en een checksum die moet voorkomen dat een al eerder aangeboden ebook wordt geaccepteerd. Tom Kabinet brengt zelf ook nieuwe watermerkcodes aan in de verkochte ebooks die niet alleen de verkoper moeten vrijwaren maar waar eveneens op gecontroleerd kan worden bij doorverkoop.

Dat zou in de praktijk moeten betekenen dat je als verkoper niet (volledig) anoniem kunt zijn en dat je bij de verkoop van ebooks beperkt bent tot de ebooks die via Nederlandse – en een zeer klein aantal buitenlandse – ebookwinkels verkocht zijn. Dat zijn namelijk de enige ebooks die voorzien zijn van een watermerkcode. Koop je je ebooks bij bijvoorbeeld Apple, Amazon, Kobo of Google Play, dan heb je pech gehad want die ebooks zijn voorzien van DRM en die worden volgens Tom Kabinet niet geaccepteerd. De enige gaten in de verdediging, als je naar de huisregels kijkt, zitten hem in het niet kunnen afdwingen van het verwijderen van je eigen kopie en in het feit dat je wel illegale ebooks zou kunnen doorverkopen zolang ze maar een watermerkcode bevatten (en niet eerder zijn aangeboden aan de site).

De weerbarstige praktijk

Na de uitspraak van de rechter op 21 juli stortten de bezitters en potentiële kopers van ebook zich op Tomkabinet.nl. Werden er begin juli slechts enkele tientallen ebooks aangeboden, op 22 juli – nadat de site zelfs op zwart ging door de grote populariteit – was dat al gegroeid tot meer dan 2200 en op 28 juli stond de teller op 6639 ebooks. Op moment van schrijven staan er 8835 ebooks te wachten op een nieuwe eigenaar.

Zelfs als je minder cynisch bent dan ik zul je twijfelen of het realistisch is dat er in de twee weken na de uitspraak meer dan 6000 legaal verkregen ebooks door de eigenaren te koop zijn aangeboden. Zonder inzicht in de gegevens van Tom Kabinet over hun validatiescan kun je geen conclusies trekken maar ik durf wel wat vraagtekens te zetten bij deze aantallen als de validatiescan inderdaad ervoor zou zorgen dat je alleen maar ebooks met een watermerkcode kan uploaden.

Over de techniek zal Tom Kabinet waarschijnlijk ook geen uitspraken gaan doen aangezien dat het omzeilen van zo’n validatiescan alleen maar eenvoudiger zal maken. Kijk je echter als consument gewoon met gezond boerenverstand naar het aanbod van titels op de site, dan valt wel het een en ander op.

Blader maar eens door een willekeurige categorie. De meerderheid van de titels heeft geen foto van de omslag en geen (dan wel een extreem summiere) beschrijving. Dat betekent natuurlijk niet dat het per se om een illegaal exemplaar gaat maar wel dat de kans groter is dat een verkoper meerdere titels tegelijk op de site gezet heeft en een andere reden heeft voor het niet willen uploaden van een omslagfoto en een korte beschrijving dan alleen maar luiheid. Helaas kun je niet doorklikken op de naam van de verkoper om te zien wat deze allemaal aanbiedt want als 1 persoon vele boeken ‘kaal’ aanbiedt dan trek ik daar iig mijn eigen conclusie uit. Wat dacht je bijvoorbeeld van die ene verkoper die in de categorie thriller diverse Baantjer ebooks aanbiedt zonder omslag en zonder omschrijving? Ja, die kun je netjes gekocht hebben met een watermerkcode maar je kunt ze via Google ook binnen 3 seconden vinden in een torrent.

Je kunt een ebook niet doorverkopen als je het niet gekocht *kunt* hebben

Van thrillers weet ik het nauwelijks maar als je in de categorie Science Fiction kijkt, dan durf ik ook wel wat uitspraken te doen over het gehalte aan gegarandeerd illegale ebooks, simpelweg omdat de titels niet als ebook te koop zijn in welke ebookwinkel dan ook. En dat ook nooit geweest zijn. Blader je door die categorie echter, dan kom je oude – in het Nederlands vertaalde – titels tegen van o.a. Isaac Asimov, Poul Anderson, A.E. van Vogt en Jack Vance tegen die nooit door een Nederlandse uitgever als ebook zijn uitgegeven. Niemand had in die tijd van ebooks gehoord zelfs.

doorverkopen van ebooks
Het zijn ebooks die door fans van het genre zijn gemaakt door het papieren boek in te scannen en te bewerken tot een ebook. Veelal met goede bedoelingen om die titels beschikbaar te maken voor andere liefhebbers en die hoe dan ook niet verkocht zouden moeten worden. Zelfs de makers van deze ebooks vinden dat een ongewenste en vervelende situatie:

doorverkopen van ebooks
Even los van dit fenomeen blijft het bijzonder vreemd dat verkopers in staat blijken te zijn om ebooks, die nooit verkocht zijn in een ebookwinkel en dus per definitie niet beschikken over een watermerk, te koop aan te bieden op Tom Kabinet. Dat heb ik ook via Twitter aan ze voorgelegd waarna ze antwoord gaven dat ze op onderzoek uit gingen. Ik stuurde er nog de suggestie achteraan dat het wellicht handig is om in de toekomst in elk geval geen uploads te accepteren zonder omslagafbeelding en een beschrijving.

Ik heb nog wel wat suggesties

Behalve het verplicht stellen – en daar ook steekproefsgewijs op toezien – van een foto en een beschrijving zodat je niet alleen een extra drempel neerlegt voor uploaders van illegale ebooks maar ook nog je klanten een plezier doet met een beter overzicht van het aanbod, zou ik nog wel wat suggesties willen doen aan Tom Kabinet en andere partijen die overwegen ebooks tweedehands te gaan verkopen.

  • Verbeter de controle op het voorkomen van een watermerkcode in het aangeboden ebook. Dat werkt overduidelijk nog niet zoals het zou moeten als er ebooks doorheen glippen die volgens mij aantoonbaar geen watermerkcode hebben;
  • Verbeter de validatiescan door de geuploade ebooks te vergelijken met bestanden met illegale ebooks (voorzover dat nu nog niet gebeurt natuurlijk) en hou die database zo actueel mogelijk;
  • Verbeter de validatiescan door de opgegeven titels van ebooks te vergelijken met o.a. een lijst met leverbare ebooks in Nederland maar bijvoorbeeld ook met de lijst van ebooks die via het ebookplatform van de bibliotheken te downloaden zijn. Dat zou niet nodig zijn als de controle op het watermerk sluitend was maar tot die tijd kan het helpen;
  • Maak de verkopers beter zichtbaar. Nu kan iedereen een nickname gebruiken terwijl de drempel aanzienlijk hoger is om illegale ebooks aan te bieden als de echte (voor)naam getoond wordt. Achter de schermen zijn verkopers niet anoniem dus waarom moeten ze dat wel zijn naar de kopers toe? In het verlengde daarvan zou het handig zijn om door te kunnen klikken op de namen zodat je in één oogopslag kunt zien hoeveel en welke titels ze aanbieden;
  • Plaats een linkje of knop bij elke titel waarmee je bezoekers en kopers de mogelijkheid geeft die titel te rapporteren als er twijfel bestaat over de status van dat ebook. Het is wat elke marktplaats-site doet overigens. Niet elke bezoeker stuurt tweets of gaat er over bloggen ;) ;

Het zal nog wel even duren voordat ik, net als bij de Deventer Boekenmarkt, kan gaan slenteren langs de digitale boekenkramen en naar koopjes kan speuren in een schier oneindig aanbod van legale ebooks. Daarvoor is het totale aanbod van ebooktitels sowieso nog veel te klein en zitten er te veel haken en ogen aan als het gaat om het doorverkopen van ebooks. Toch blijf ik van mening dat de ebookmarkt in Nederland alleen maar gebaat is bij een goed florerende tweedehands ebookmarkt, net zoals dat voor papieren boeken ook het geval is. Het vereist echter wel dat alle partijen – verkopers, kopers, uitgevers en platformen als Tom Kabinet – zich inspannen om daar een goede en legale invulling aan te geven.

@afbeelding via Pixabay CC0

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (20) Write a comment

  1. ebooks kopen online, ebooks cadeau krijgen, ebooks op stick of cd kopen op de rommelmarkt, oranjemarkt, vrijmarkt. In al deze gevallen ben je volgens mij eigenaar en kan je ze dus ook doorverkopen net zoals boeken met een harde- of zachte kaft. Wat in principe geldt voor echte boeken is ook van toepassing op ebooks.

    Reply

    • Dat is dus precies wat er ter discussie wordt gesteld want ‘standaard’ is dat dus niet zo. En ik ga helemaal met je mee met ebooks kopen of cadeau krijgen maar het wordt een donkergrijs/pikzwart gebied op het moment dat je ebooks op een stick of cd’tje koopt op een rommelmarkt natuurlijk. De kans dat die ebooks legaal aangeschaft zijn is grenzend aan nul als er 1000 ebooks op een usbstickje staan.

      Uiteindelijk komt het daar ook op neer natuurlijk: met papieren boeken is het bijzonder onwaarschijnlijk dat je met een ‘illegaal’ exemplaar of een kopie te maken hebt. Dat laatste zou je meteen zien. Bij ebooks zijn het perfecte kopieën of het zijn legitiem aangeschafte exemplaren, je kunt het niet van elkaar onderscheiden. De kern van de auteursrechtelijke discussie gaat niet eens over auteursrecht maar veel meer over hoe je die twee – kunstmatig – wel uit elkaar kunt houden.

      Maar ik geef je weinig kans dat het toegestaan wordt om die gekochte usb stick door te verkopen :)

      Reply

  2. Ik heb ook een paar gekochte boeken op die site gezet en daar komt ook soms de cover niet mee en de beschrijving, het hoeft dus niet te betekenen dat het boek illegaal is, maar @rsnijders heeft wel gelijk dat er veel boeken op de site staan die nooit als ebook te koop zijn geweest, maar ook eboeken waarvan je denkt de prijs is te mooi om waar te zijn, bijvoorbeeld 2 euro, je moet namelijk ook een bijdrage aan TK geven, het lijkt mij als je boek 10 euro kost dat je hem dan niet verkoop voor 2 euro.

    Reply

    • Ik vind dat het om het boek gaat. Als je de papieren versie koopt, krijgt je er na lezen ook niet voor terug wat je betaald hebt. Echt goede boeken bewaar en herlees je. Just my two cents.

      Reply

  3. Pingback: Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top