Over apenstreken en auteursrecht

apenstrekenIn 2011 reisde de Britse wildlife fotograaf David Slater af naar Indonesië om daar een fotorapportage te maken over de zwarte kuifmakaken die alleen daar voorkomen. Hij vond een groep zwarte kuifmakaken – die door Nederlandse wetenschappers bestudeerd werden overigens – en liet in een onbewaakt moment zijn camera achter. Daar gingen de kuifmakaken op af, stootten de camera om en maakten per ongeluk een foto. Het geluid intrigeerde de apen voldoende om dat te herhalen en ze maakte daardoor honderden foto’s. Vooral selfies met in de hoofdrol een vrouwelijke kuifmakaak die haar reflectie in de lens wel interessant genoeg vond om te poseren voor de camera. Het grappige verhaal over de apenstreken van de kuifmakaken haalde uiteindelijk de Britse kranten.

Wie claimt het auteursrecht op die foto’s?

Omdat er nou eenmaal veel te doen is over auteursrecht van foto’s – en in begin 2010 al een vergelijkbare discussie had plaatsgevonden over het auteursrecht op een film die door chimpansees gefilmd was – startte er ook een kleine discussie op technologieblog Techdirt over het auteursrecht op de apenselfies. Dit naar aanleiding van het voorkomen van copyrightnotices op de paar goed geslaagde foto’s waarin het auteursrecht geclaimd werd door Caters News Agency, waar David Slater bij aangesloten is. De vraag hoe Caters News Agency dat auteursrecht gekregen zou kunnen hebben leidde tot veel grappige reacties over hoe de kuifmakaak haar auteursrecht overdragen zou moeten hebben. Techdirt gebruikte de foto’s in kwestie in dat artikel en nam aan dat David Slater in geen geval de auteursrechthebbende zou kunnen zijn. De foto’s zouden vervolgens in het publiek domein vallen aangezien een aap geen auteursrecht kan hebben op een (al dan niet per ongeluk) gecreëerd werk.

Met deze theoretische discussie op een Amerikaanse site had het verhaal afgesloten kunnen zijn, ware het niet dat de Caters News Agency meteen een mail stuurde naar Techdirt met het dringende verzoek de foto’s te verwijderen. Los van de vraag wie precies het auteursrecht zou hebben op de foto’s stelde Caters dat in elk geval niet Techdirt de rechthebbende was en dat ze daarom de foto’s niet mochten gebruiken. Daarmee toonde het agentschap vooral aan dat ze een duidelijk gebrek aan kennis hadden van het auteursrecht en er ook ruimte was in het verbeteren van hun communicatieve vaardigheden. Techdirt besloot na een korte mailwisseling niet in te gaan op dit verzoek en verdere acties en discussies bleven vervolgens uit.

Wikimedia Commons

Inmiddels is het drie jaar later en zijn de foto’s wederom in het nieuws. Wikimedia Commons, de database met miljoenen vrij te gebruiken foto’s en video’s die ook gebruikt worden in Wikipedia artikelen, plaatste twee foto’s van Slater (1 en 2) in hun database met een duidelijke vermelding erbij dat ze in het publiek domein vallen aangezien de foto’s gemaakt zijn door een dier.

apenstreken
apenstreken

David Slater diende een takedown verzoek in waarin hij stelde dat hij toch echt de auteursrechthebbende was maar dat wees Wikimedia in januari af. Het artikel in de Telegraph meldt dat Slater zich nu opmaakt voor een rechtszaak tegen Wikimedia om zijn (auteursrechtelijk) gelijk te halen en op die manier toch inkomsten te krijgen voor de door de zwarte kuifmakaak gemaakte foto’s.

En wie heeft nou het auteursrecht op die foto’s?

Wat in meerdere artikelen, waaronder het artikel in de Telegraph, niet helpt is dat termen als auteur (maker) en eigenaar gebruikt worden in relatie tot het auteursrecht. Wikimedia heeft, zie hierboven, bij één van de foto’s gezet dat de aap op de foto de auteur is en David Slater lijkt dat in het artikel te interpreteren als dat Wikimedia vindt dat de kuifmakaak het auteursrecht heeft. Dat is niet het geval want bij de licentiedetails wordt duidelijk weergegeven dat de foto in het publiek domein valt aangezien het een werk van een ‘non-human animal’ is en auteursrecht alleen maar verleend wordt aan door mensen gecreëerd werk.

Natuurlijk kun je gemakkelijk alles overanalyseren als het om de vraag gaat wie het auteursrecht heeft. Geldt het Indonesische auteursrecht bijvoorbeeld of toch het Britse auteursrecht? Gold de aap niet als een soort verlengstuk voor David Slater waarmee hij nog steeds de rechthebbende zou zijn? En hoe zwaar telt het eigenaarschap van de camera of zelfs het eigenaarschap van de kuifmakaak als die dan toch geen rechten kan hebben?

Puur kijkend naar het auteursrecht ben je mijns inziens snel klaar. De vraag wie de eigenaar is van het fototoestel is irrelevant in het auteursrecht, net als het feit dat Slater veel geïnvesteerd heeft om die reis – en dus de foto’s – te maken. Maar ook al verschillen de auteursrechtwetten tussen de diverse landen, ze zijn het allemaal met elkaar eens dat je iets moet toevoegen van jezelf aan een werk voordat er sprake is van een auteursrechtelijk beschermd werk. In Nederland is dat verwoordt als een eis dat er sprake moet zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. En aangezien (impliciet en in Nederland zelfs expliciet) gesteld wordt in alle wetgeving dat wetten van toepassing zijn op mensen geldt die vraag, of er sprake is van een duidelijke eigen inbreng, voor David Slater en niet de aap want die laatste *kan* het auteursrecht niet eens hebben.

De eigen inbreng van een fotograaf wordt vaak vertaald naar de keuzes die een fotograaf maakt bij het maken van een foto. Sluitertijd, belichting, perspectief, keuze van de scene, houding, de achtergrond enz. De lat ligt erg laag om een foto te kwalificeren als een auteursrechtelijk beschermd werk. Je kunt beargumenteren dat de aap wel die keuzes heeft gemaakt maar aangezien die per definitie niet in aanmerking komt als auteursrechthebbende, is de kernvraag of Slater een eigen unieke inbreng heeft gehad. En aangezien zijn fototoestel onbedoeld en ongepland door apen gebruikt is om (in de automatische stand?) honderden foto’s te maken mag je concluderen dat die inbreng er niet was. David Slater heeft geen auteursrecht op de foto’s, net zo min als het zwarte kuifmakaakvrouwtje.

Maar mensen zijn soms net apen

Het is eigenlijk jammer dat de aandacht zo ligt op het auteursrechtelijke aspect. Nee, David Slater is niet de rechthebbende maar juist doordat een aap geen auteursrecht kan hebben is het niet vreemd of onredelijk dat hij zichzelf als de maker en rechthebbende van de foto’s beschouwt. Niemand heeft het over auteursrecht bij bijv. luchtfoto’s die volautomatisch met een camera gemaakt worden. Die worden ook niet meteen als publiek domein bestempelt terwijl je ook daar kunt beargumenteren dat er geen enkele eigen inbreng is van een menselijke maker.

Dat Wikimedia foto’s van een professionele fotograaf zonder toestemming – en tegen zijn zin in – plaatst op Commons zal door een rechter waarschijnlijk niet bestraft worden. Deze zal kijken naar de letter van de wet en dat is niet in het voordeel van Slater. Maar het gaat mij te veel in tegen de geest van de auteursrechtwetgeving om op deze manier het werk ‘af te pakken’ van een fotograaf die zijn brood verdient met dit soort foto’s. De foto’s zijn wel degelijk dankzij hem gemaakt zijn en ik zou me ook bekocht voelen als anderen er mee aan de haal gingen door te stellen dat je niet de rechthebbende bent. Als hij de camera aan de apen meegegeven zou hebben met een zelfontspanner die automatisch alle foto’s maakt, dan had hij deze discussie niet gehad.

Ironischerwijs draait het bij Wikimedia Commons vooral om het beschikbaar maken van miljoenen mediabestanden waarvan de rechthebbenden toestemming – middels een Creative Commons licentie – hebben gegeven voor hergebruik. Het had Wikimedia wel gesierd als ze bij het takedownverzoek van Slater ook rekening gehouden hadden met deze bijzondere situatie door iets meer te kijken naar het principe van toestemming waar ze zelf ook op leunen en iets minder naar de auteursrechtelijke details.

Ook David Slater had het natuurlijk iets handiger kunnen aanpakken door niet zo de focus te leggen op het auteursrecht van de foto’s in kwestie. Hij heeft tijdens die trip (zelf) meer foto’s gemaakt van de zwarte kuifmakaken en had bijvoorbeeld ook een alternatieve foto kunnen aanbieden aan Wikimedia onder een Creative Commons licentie. Hij had ook kunnen aansturen op een vermelding van zijn naam met verwijzing naar zijn eigen website in plaats de kwestie op scherp te zetten terwijl elke advocaat hem toch had kunnen vertellen dat het qua auteurswet geen sterk argument is. Nu struikelt iedereen over elkaar heen om zijn ongelijk aan te tonen en dus met ‘zijn’ foto’s aan de haal te gaan.

Misschien heb je voor de grootste apenstreken toch echt wel mensen nodig?

@foto door David Slater en/of de kuifmakaak op de foto. Publiek domein of zonder toestemming gebruikt en bewerkt, afhankelijk van hoe je tegen bovenstaande kwestie aankijkt. Ik denk een aardige kans te maken door het als een beeldcitaat te beschouwen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

  1. We kunnen natuurlijk nooit met zekerheid weten dat de kuifmakaak niet bewust de foto’s heeft gemaakt. Misschien heeft hij (of eerder zij) wel heel doordacht geëxperimenteerd met het fototoestel. Alleen omdat ze niet met ons kan communiceren, kan ze haar auteursrecht niet claimen. Misschien is het dan toch maar het veiligste om voor dit soort zaken een beheersvennootschap op te richten die de rechten van de dieren kan beheren tot ze slim genoeg geworden zijn om hun auteursrechten te kunnen claimen. 70 jaar is dan misschien wel wat kort …
    ????

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top