Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet

tom kabinet

Hoe het allemaal begon

19 juni begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Hierbij had de site een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

Tom Kabinet bood via hun site de mogelijkheid voor consumenten om hun legaal gekochte ebooks te uploaden en te verkopen. Daar valt qua auteursrechten nog heel wat over te zeggen en dat heb ik dan ook gedaan in een eerder artikel. Samenvattend komt het er op neer dat Tom Kabinet een arrest van het Europese Hof van Justitie als onderbouwing hanteert om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen. Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Tom Kabinet heeft de site zo ingericht dat de randvoorwaarden die in het UsedSoft/Oracle arrest genoemd worden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd worden. Zo wordt er gecontroleerd of (identieke) bestanden niet meerdere malen verkocht worden, kunnen alleen ebooks met een watermerkcode verkocht worden en plaatst Tom Kabinet een nieuwe watermerkcode bij verkoop zodat de nieuwe eigenaar geregistreerd wordt.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Uit de media bleek dat de uitgevers zich vooral focussen op het gegeven dat Tom Kabinet geen onderscheid kan maken tussen illegale en legale ebooks en dat downloaders zo illegaal gedownloade ebooks gaan verhandelen (heling). Terwijl Tom Kabinet juist benadrukt dat tegen te willen gaan en net als de uitgevers minder illegale ebooks in omloop wil hebben. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Ronde twee: het geding in hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Iets dat mij overigens ook opgevallen was toen ik in augustus al berichten las van gepikeerde hobbyisten die hun zelfgescande/zelf geproduceerde ebooks ineens te koop aangeboden zagen op Tom Kabinet. De SF sectie van Tom Kabinet alleen al stond vol met ebooks die nooit legaal uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

De uitspraak

Na enkele keren uitgesteld te zijn volgde vandaag dan toch eindelijk de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten volgt het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en worden de vorderingen van het NUV afgewezen. Wederom wordt daarmee bevestigd dat het NUV te snel de juridische route bewandeld lijkt te hebben. Inhoudelijk constateert het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof doet daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwijst, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie. Maar wil dat zelf niet doen naar aanleiding van dit korte geding: Het hof acht het voorts niet opportuun om hierover in het kader van het onderhavige kort geding aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen.

Het Hof stelt daarmee ook dat er in beginsel en op dit moment niet echt een reden te vinden is om het doorverkopen van ebooks te verbieden:

[…] brengt mee dat met de toewijzing van een voorziening in kort geding voor zover die de doorverkoop van legaal gekochte e-books betreft behoedzaamheid moet worden betracht: de bestaande onzekerheid over hoe de bodemrechter over de inbreukvraag zal oordelen leidt ook in hoger beroep tot de slotsom dat voor zover de door NUV c.s. verlangde voorziening ertoe strekt Tom Kabinet te beletten een website te exploiteren, waarop onder de door haar gehanteerde en op haar website gepubliceerde voorwaarden e-books worden doorverkocht die met toestemming van de auteursrechthebbenden zijn gedownload, deze niet voor toewijzing in aanmerking komt.

Ook het argument van NUV dat het niet toegestaan zou zijn om de – auteursrechtelijk beschermde – covers (separaat) te uploaden bij Tom Kabinet wordt van de hand gewezen omdat dit volgens het citaatrecht juist wel toegestaan is. Waarmee bijna alle argumenten van het NUV uitgeput lijken te zijn.

Maar die illegale ebooks mogen echt niet

Ook al lijkt de conclusie van het Hof exact dezelfde kant op te gaan als die van de voorzieningenrechter vorig jaar, het aanbod van illegale ebooks op Tom Kabinet wordt niet genegeerd in het oordeel van de rechter.

Het voorgaande leidt echter niet tot de gevolgtrekking dat de door NUV c.s. in dit geding gevorderde voorzieningen geheel niet voor toewijzing in aanmerking komen. NUV c.s. hebben immers (onder meer door het overleggen van en groot aantal producties) voldoende feitelijk onderbouwd dat de door Tom Kabinet geëxploiteerde website door derden niet alleen voor de doorverkoop van legaal gedownloade e-books wordt gebruikt maar dat via die website tevens in niet te verwaarlozen mate illegale exemplaren worden verhandeld.

Door een website te exploiteren die bedoeld is om ebooks door te verkopen maakt Tom Kabinet het volgens de rechter juist aantrekkelijk om illegale exemplaren te gaan verkopen. En daar is juridisch weinig onduidelijkheid over:

Voldoende aannemelijk is dat Tom Kabinet op deze wijze (tegen betaling) een betrekkelijk eenvoudige en lucratieve mogelijkheid biedt om (ook) illegaal verkregen e-books door te verkopen en dat daar een wervende kracht vanuit gaat. Het op deze wijze faciliteren van inbreuken op de aan uitgever en hun auteurs toekomende rechten moet in beginsel jegens deze als onrechtmatig worden gekwalificeerd.

En dan kun je wel benadrukken naar je gebruikers toe dat je je netjes aan de regels moet houden en enkele maatregelen nemen om het doorverkopen van illegale exemplaren te ontmoedigen maar dat is niet genoeg:

Tom Kabinet heeft weliswaar aangevoerd dat het haar streven is om dergelijke inbreuken juist te voorkomen en voert aan dat zij (technische) maatregelen neemt om illegale e-books te herkennen en van haar website te weren. Voorts wijst zij erop dat de e-books op haar site niet anoniem te koop kunnen worden aangeboden nu de betrokken aanbieders te traceren zijn aan de hand van door hen opgegeven emailadressen en bankrekeningen.

Dat Tom Kabinet op dit moment voldoende in staat is om te controleren of e-books op rechtmatige wijze door de aanbieder daarvan zijn verkregen en dat de door haar genomen maatregelen voldoende zijn om de doorverkoop van illegale e-books via haar website op adequate wijze te bestrijden, wordt door NUV c.s. echter betwist en is door Tom Kabinet in het licht van die betwisting niet voldoende aannemelijk gemaakt.

Tja, dat is bijna exact wat ik ook constateerde vorig jaar. Ik kon zelf ook al vijf eenvoudige suggesties bedenken om het uploaden van illegale exemplaren te ontmoedigen. Tom Kabinet wijst in het hoger beroep op de verantwoordelijkheid van de rechthebbenden om via de notice-and-takedown procedure gesignaleerde illegale ebooks te melden maar dat betoog wordt ook verworpen door de rechter:

De verantwoordelijkheid voor het treffen van adequate maatregelen tegen inbreukmakende handelingen rust in de eerste plaats op Tom Kabinet die deze immers op de geschetste wijze faciliteert.

Met die constatering gaat ook de conclusie van de uitspraak ineens een andere kant op aangezien de verkoop van illegale ebooks duidelijk de belangen van (de bij) het NUV (aangesloten auteurs) schaadt:

Dat de bij NUV c.s. aangesloten uitgevers (en hun auteurs) schade lijden als gevolg van de doorverkoop van illegale e-books via een website als die van Tom Kabinet is voldoende aannemelijk. NUV c.s. hebben er dan ook een evident belang bij dat daaraan een einde komt, hun vordering is daarmee voldoende spoedeisend.

Beslissing

Het Hof verbiedt Tom Kabinet onrechtmatig te handelen jegens de bij NUV aangesloten uitgevers en hun auteurs door het aanbieden van een online dienst waarop illegaal gedownloade ebooks kunnen worden verkocht. En dat betekent in de praktijk dat de site alle activiteiten met ingang van 23 januari 2015 moet staken zolang via Tom Kabinet illegaal gedownloade ebooks kunnen worden aangeboden en verkocht, op straffe van een dwangsom van €1000 per dag tot een maximum van €300.000.

Indien Tom Kabinet voldoende maatregelen weet te treffen om het illegale aanbod te weren van de site, dan kan de site een verzoek indienen bij de voorzieningenrechter om dit verbod weer op te heffen.

En nu?

De ironie in deze uitspraak is dat zowel het NUV als Tom Kabinet verliezen als het gaat om de eigen principes. Het NUV heeft weliswaar het doel bereikt dat Tom Kabinet – tijdelijk? – het veld moet ruimen maar de rechter laat de deur wagenwijd openstaan voor de mogelijkheid om legaal gekochte ebooks door te verkopen en benadrukt nog een keer dat de uitgevers veel te snel naar de rechter zijn gestapt zonder eerst naar oplossingen te zoeken.

Tom Kabinet benadrukt zijn eigen bestaansrecht als alternatief voor de illegaal gedownloade ebooks en baseert de mogelijkheid van het doorverkopen van ebooks op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie waarin een legaal aangeschafte licentie overgedragen kan worden. En verliest dit hoger beroep omdat ze aantoonbaar onvoldoende maatregelen genomen hebben om precies dit doel te bereiken.

Beide partijen zijn nu zelf weer aan zet. Zal het NUV met een bodemprocedure beginnen om wel een inhoudelijke uitspraak te krijgen over het mogen doorverkopen van (legale) ebooks? Ik denk het niet.
Zal Tom Kabinet het bijltje erbij neergooien of toch stevige maatregelen nemen om de illegale ebooks alsnog van de site te weren? Ik hoop het wel eigenlijk want ook al was de uitwerking verre van perfect, met het doel van Tom Kabinet is niks mis.

Het heeft in elk geval een goede discussie opgeleverd over wie nou echt de eigenaar is van een gekocht ebook.

Update 20-1-2015: Tom Kabinet bevestigt tegenover NU.nl dat ze verder willen gaan met de verkoop van tweedehands ebooks minus het illegale aanbod.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (34) Write a comment

  1. Dit is meer dan een tijdelijk impliciet verbod, het is een precedent dat de tussenpersoon verantwoordelijk is voor de legaliteit van de handel. Bewijstlast komt dus bij tussenpersoon te liggen. Er op vertrouwen dat aanbieder eigen kopie heeft gewist, zou wel eens als ontoereikend beschouwd kunnen worden om aan te tonen dat voldaan is aan one copy-one user beginsel. HIer is ook geen filter voor mogelijk, zolang aanbieder iedere titel maar 1 keer verkoopt. (Het niet wissen van de eigen kopie lijkt in dit geval onschuldig en niet marktverstorend, maar dat is het wel: ebook kopen, kopie maken, 2ehands verkopen, 2ehands titel wordt gekocht gekopieerde en 3e hands doorverkocht etc.)

    Reply

    • Hoewel het daar wel op neer kan komen ben ik niet met je eens dat de rechter daar op aan stuurt. Tom Kabinet beroept zich op het UsedSoft arrest , het one copy, one use principe en dat ze een alternatief bieden voor illegale ebooks terwijl ze aantoonbaar niet voldoende maatregelen genomen hebben om aan die uitgangspunten recht te doen. Tom Kabinet is sowieso verantwoordelijk voor de legaliteit van de handel – want dat is elk bedrijf voor hun eigen handel – maar dient natuurlijk ook waar te maken wat ze zelf toezeggen. Om dan ook nog in de rechtszaal te stellen dat de rechthebbenden aan de bel moeten trekken via het notice-and-take beleid (piepbeleid dus), is geen best voorbeeld van die verantwoordelijkheid nemen.

      Op dat meerdere keren doorverkopen van exact hetzelfde exemplaar zit overigens juist wel een controle (een crc checksum van het bestand) en hoewel je het nooit 100% kunt voorkomen, kan ik zo meerdere maatregelen bedenken die je als site kunt nemen om het uploaden van illegale exemplaren fors onaantrekkelijker te maken. In de blogpost van augustus noemde ik o.a. al het verplicht tonen van de volledige naam van de uploader (die heeft Tom Kabinet want die hoort bij het bankrekeningnummer die ze verplicht moeten opgeven), het aanleggen van een database met illegale titels waar je tegen matcht (zal ook niet volledig zijn maar wel barrieres opwerpen) en beperk je als Tom Kabinet zijnde tot die NL titels die al een watermerkcode hebben. Nogmaals, dat is allemaal niet 100% dekkend maar tel enkele maatregelen bij elkaar op en het zou voldoende moeten zijn om de voorzieningenrechter te overtuigen.

      Of het Europese Hof van Justitie ooit uitsluitsel zal geven over het mogen doorverkopen van legale ebooks, dat zal nog moeten blijken. Ik denk dat die kans erg klein is en betwijfel of we het wel moeten willen ook. Zelf zie ik veel meer heil in een een prijsbeleid waar je voor een gemiddeld NL ebook zo’n 5 euro betaalt. Dat haalt voor de (meeste) casuele lezer(s) de impuls weg om het illegaal te downloaden en het zal een einde maken aan het businessmodel van een Tom Kabinet.

      Reply

      • Rechter stuurde er niet op aan, maar moest wel het verweer van Tom Kabinet, dat ze een neutrale “Marktplaats” zijn, verwerpen, en dat is een precedent in de ontluikende jurisprudentie m.b.t. tweedehands handel in digitale media. Belangrijk daarbij is dat Tom Kabinet ook verdiende aan illegale ebooks.
        Ben het helemaal met jouw eens, dat bij lagere prijzen voor ebooks er weinig ruimte meer is voor een businessmodel als van Tom Kabinet.

        Reply

  2. Het wachten is op een Peerby voor boeken, waarbij lezers (desnoods geanonimiseerd) ebooks aan elkaar kunnen “uitlenen”. Misschien dat zoiets naar de letter van de wet nog hier of daar wat haken en ogen heeft. Maar het wordt eenvoudigweg ondoenlijk om elke individuele gebruiker van zo’n uitleendienst individueel aan te pakken. Misschien dat ik het vandaag of morgen zelf nog wel op ga zetten ook. Zo ingewikkeld is het allemaal niet.

    Reply

    • Peer to peer voor boeken? Klinkt als bittorrent. Geanonimiseerd? Klinkt als Tribler (open source TOR/Onion-router, gefinancierd door nota bene Nederlandse overheid en EU) Nog niet volledig anoniem vanwege tekortkomingen in cryptografie, maar daar wordt aan gewerkt. Schijnt al populair te zijn voor ebooks. (Persoonlijk lees ik enkel publiek domein;-)

      Reply

  3. Pingback: Tweetweekoverzicht: Groene Boekje, Open Access, Tom Kabinet, slechte wachtwoorden en het auteurscontractenrecht - Vakblog

  4. Pingback: Tweetweekoverzicht: The Pirate Bay, Raspberry Pi 2, ebooks in Vlaanderen, auteursrecht in Canada, Google en tweets en tweedehands softwarelicenties - Vakblog

  5. Pingback: Tweetweekoverzicht: Tom Kabinet is terug, Open Access nieuws, Google Play Music voor iPad, uitlenen van ebooks en Bruna komt met Bliyoo - Vakblog

  6. Pingback: Tweetweekoverzicht week 18 2015: Betalen voor audioboeken, Blendle, tweets in Google, nog vier een vaste boekenprijs, Tom Kabinet en het einde van Grooveshark - Vakblog

  7. Pingback: Toms Leesclub (of hoe Tom Kabinet tweedehands ebooks blijft verkopen) - Vakblog

  8. Pingback: Tweetweekoverzicht week 50 2015: Tweedehands ebooks, kamerbrief Bibliotheekwet, ebookcampagne van de bibliotheek, 1 miljard CC werken, OneDrive, VSNU en Elsevier sluiten een big deal - Vakblog

  9. Pingback: Tweetweekoverzicht week 53 2015: Jaaroverzicht auteursrecht 2015, Spotify, Safe Harbor, de terugkeer van Politwoops en nieuwe wetten en regels in 2016 - Vakblog

  10. Pingback: Uitlenen van ebooks door bibliotheken: de prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie - Vakblog

  11. Pingback: Conclusie van Advocaat-Generaal Europees Hof van Justitie: bibliotheken kunnen ebooks uitlenen onder het leenrecht - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top