Foto’s delen via Flickr: nu ook met een CC0 verklaring of Public Domain Mark

Ook al is Flickr tegenwoordig iets minder populair als plek om foto’s te uploaden dankzij concurrenten Facebook en Instagram, ik blijf een groot fan omdat Flickr nog steeds veel nadruk legt op het delen van je foto’s met anderen. En daarmee bedoel ik niet dat je gemaakte foto’s makkelijk kunt delen via de sociale media maar dat je bij Flickr eenvoudig een Creative Commons licentie mee kunt geven aan je foto’s. Zodat anderen foto’s weer kunnen hergebruiken – binnen de door de CC-licenties gestelde beperkingen – op hun site, blog of welk doel dan ook. Dat kunnen jij en ik heel gemakkelijk doen maar ook instellingen die historisch beeldmateriaal vrijelijk willen delen mbv Flickr Commons. Veel amateurfotografen en bloggers zijn heel beschermend (en bezorgd) als het om hun auteursrecht gaat en hoewel ik dat kan begrijpen, blijf ik vinden dat het (waar mogelijk) delen van kennis, ervaringen en ook foto’s de grote kracht van het internet is.

Ik maak zelf veel gebruik van foto’s die met een Creative Commons licentie zijn gepubliceerd en plaats daarom zelf ook mijn (niet privé) foto’s op Flickr met een CC-BY-NC licentie. Dat kun je als standaard voor je uploads instellen en is een mooie manier om terug te geven als je geen geld hoeft te verdienen aan je foto’s. Ik heb foto’s van ereaders en boekwinkels zien opduiken op andere sites en blogs en krijg zo af en toe een mailtje van iemand die vraagt of ze één van mijn foto’s mogen gebruiken. Fantastisch toch?

Creative Commons licenties

Het klinkt misschien alsof je een lange overeenkomst moet doorlezen als het over een licentie gaat maar in de basis zijn alle licenties heel eenvoudig van opzet: jij als eigenaar en rechthebbende van een foto geeft een ander toestemming om jouw foto te gebruiken. Onder bepaalde – vooraf vastgestelde – voorwaarden. De zes Creative Commons licenties zijn weliswaar juridisch geldige documenten maar als je ze wilt gebruiken, dan hoef je alleen maar te weten wat die zes licenties betekenen.

De zes licenties bevatten één of meerdere bouwblokken die onderdeel van de licentievoorwaarden:

  • Naamsvermelding (BY: Attribution by)by
    Je staat anderen toe om het werk waar jij auteursrecht op hebt te kopiëren, distribueren, vertonen, en op te voeren, en om afgeleid materiaal te maken dat op jouw werk gebaseerd is – maar uitsluitend als jij vermeld wordt als maker. Deze voorwaarde zit in alle 6 licenties;
  • Niet-commercieel (NC: Non-Commercial)nc-eu
    Anderen mogen je werk kopiëren, vertonen, distribueren en opvoeren, alsmede materiaal wat op jouw werk gebaseerd is, mits niet voor commerciële doeleinden;
  • GeenAfgeleideWerken (ND: No Derivatives)nd
    Anderen mogen je werk kopiëren, distribueren, vertonen en opvoeren mits het werk in de originele staat blijft. Het is niet toegestaan dat anderen jouw werk gebruiken als basis voor nieuw materiaal;
  • GelijkDelen (SA: Share Alike)sa-1
    Je staat anderen toe om van jouw werk afgeleid materiaal te maken onder de voorwaarde dat zij het onder dezelfde licentie vrijgeven als het originele werk. Deze voorwaarde komt uiteraard nooit samen voor met ‘GeenAfgeleideWerken’.

Op volgorde van meest ruime tot meest beperkende, zijn er dan nog steeds de volgende 6 licenties te onderscheiden. Ze hoeven niet getekend te worden door de maker of een gebruiker maar zijn toe te kennen (en te herkennen) via een logo met symbolen die de bouwblokken van de licentie aangeven.

Met één van de zes Creative Commons licenties kun je dus ook bij Flickr als auteursrechthebbende zelf bepalen in welke mate (en voor welke doeleinden) je werk verder verspreid mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag. Je behoudt gewoon al je rechten maar geeft vooraf toestemming voor een specifiek gebruik van je werk. Als je een Naamsvermelding licentie meegeeft aan je foto’s zeg je dus eigenlijk dat anderen vrijelijk je foto’s mogen gebruiken zolang ze maar jouw naam erbij vermelden. Voor de rest geef je geen beperkingen mee.

Maar het kan nog ruimer

flickr cc0 verklaring public domain markAls zelfs een naamsvermelding niet van je hoeft, dan waren tot deze week je mogelijkheden beperkt bij Flickr. Deze week heeft Flickr echter twee nieuwe mogelijkheden toegevoegd die je als uploader kunt gebruiken om anderen een nog ruimer gebruiksrecht te geven.

Middels een verklaring (de Public Domain Dedication of  CC0 verklaring) kun je nu op Flickr aangeven volledig afstand te doen van je auteursrechten en je werk voor het publieke domein vrij te geven, zoals de fotografen van Skitterphoto bijvoorbeeld doen en vele andere fotosites die ik hier al eerder besproken heb. Door een CC0 verklaring mee te geven aan je foto’s, plaats je dit werk als het ware in het Publieke Domein door afstand te doen van al je rechten voor zover dit wettelijk is toegestaan.

Het publieke domein is een term die gebruikt wordt om aan te geven dat werken niet langer onder de bescherming van het auteursrecht en aanverwante rechten vallen. In die situatie is er geen rechthebbende en hoef je dus ook geen toestemming te verkrijgen om de werken te gebruiken. De meeste werken in Europa ‘vallen’ in het publieke domein (op 1 januari na) 70 jaar na het overlijden van de maker van dat werk.

CC0 is dus bedoeld voor werken die nog auteursrechtelijk beschermd worden, maar waarvan de rechthebbende afstand wil doen van deze rechten. In Nederland kun je overigens niet eens volledig afstand doen van al je rechten – je behoudt altijd je persoonlijkheidsrechten (morele rechten) – maar je laat wel anderen weten dat je die rechten niet gaat handhaven. Onder CC0 beschikbaar gestelde werken kunnen dus door iedereen voor alle doeleinden gebruikt worden en ook naamsvermelding is daarbij geen verplichting. Op Flickr zijn de vaak prachtige foto’s van SpaceX inmiddels allemaal voorzien van zo’n CC0 verklaring.

Ook de Public Domain Mark is geen licentie, maar een methode om werken te markeren die niet langer beschermd zijn door het auteursrecht (omdat het verlopen is) of niet auteursrechtelijk beschermd *kunnen* zijn. Veel culturele erfgoedinstellingen zoals musea, bibliotheken en archieven beheren werken die in het publieke domein liggen. Met deze markering zijn deze makkelijk aan te merken als een publieke domein werk dat vrijelijk door iedereen (her)gebruikt kan worden en zijn ze ook beter herkenbaar en vindbaar voor anderen. De Public Domain Mark is dus bedoeld voor werken die niet (meer) beschermd zijn door het auteursrecht en aanverwante rechten. Veel van de werken van instellingen die meedoen aan de Flickr Commons zullen deze Public Domain Mark gaan gebruiken.

Delen is fantastisch maar denk er wel goed over na

Standaard gebruikt Flickr ‘All rights reserved‘ als gebruiksrecht voor de foto’s die je uploadt. Je moet er zelf voor kiezen om 1 van de zes Creative Commons licenties, de CC0 verklaring of de Public Domain Mark mee te geven aan je eigen foto’s. Hoewel het natuurlijk geweldig is dat je je foto’s wilt delen, blijft het wel belangrijk om even goed stil te staan bij wat het betekent als je voor een Creative Commons-licentie of 1 van de beide verklaringen kiest.

Zo is het toekennen van een vrijere licentie of verklaring een kwestie van ‘eens gegeven blijft gegeven’. Heb je eenmaal een CC-licentie of CC0 verklaring aan je foto’s meegegeven, dan kun je je niet bedenken en teruggaan naar een minder ruimte licentie of All rights reserved. Iemand die je foto’s gebruikt hoeft alleen maar aan te tonen dat die jouw foto’s had kunnen gebruiken onder dat ruimere gebruiksrecht en tja, internet heeft een bijna oneindig geheugen. Wees je ervan bewust dat je dus een keuze voor de lange termijn maakt.

Daarnaast moet je natuurlijk geen gebruiksrecht aan anderen geven als je helemaal niet wilt dat anderen die foto’s gaan gebruiken. Dat klinkt ontzettend logisch maar dat is het dus niet. Zo vond een onderzoeksjournalist eerder dit jaar een groot aantal (privé)foto’s van kinderen op Flickr die voorzien waren van de meest ruime Naamsvermelding licentie en die dus vrijelijk gebruikt mochten worden door anderen. Om te demonstreren wat de consequenties zouden kunnen zijn, begon de onderzoeksjournalist met een webshop waar mokken te koop waren met de foto’s van de kinderen erop.

Dat zou je er definitief niet van moeten weerhouden om foto’s te delen met anderen – vind ik – maar het is wel zaak om dat goed geïnformeerd te doen. Als je van anderen verwacht dat ze jouw auteursrechten respecteren, dan zul je minimaal moeten beseffen wat die rechten dan zijn en wat je er zelf belangrijk aan vindt.

En dan is het erg mooi dat Flickr je nu werkelijk alle opties geeft om foto’s op jouw voorwaarden te delen met anderen. Of die van anderen te gebruiken op je eigen blog of website natuurlijk.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (8) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top