SHERPA RoMEO in het Nederlands: opzoeken van het Open Access en auteursrechtenbeleid van uitgevers

sherpa romeo
Er zijn diverse ontwikkelingen gaande rondom Open Access publiceren in het Nederlandse hoger onderwijs. Staatssecretaris Dekker kondigde ruim een jaar geleden zijn Open Access beleid aan waarbij hij het uitgangspunt benadrukte dat de resultaten van publiek en publiek/privaat gefinancierd onderzoek altijd vrij beschikbaar moeten zijn. Hij streeft er naar dat in 2019 60 procent van de Nederlandse wetenschappelijke publicaties Open Access toegankelijk is en in 2024 zelfs 100 procent op deze wijze gepubliceerd wordt.

Dit beleid wordt gesteund door de universiteiten – waar veel van deze onderzoeksoutput vandaan komt – en dat is de reden dat er in de onderhandelingen met wetenschappelijke uitgevers sterk ingezet wordt op het mogelijk maken van Open Access. Onder betere (financiële) voorwaarden dan dit in het verleden gebeurde.

Open Access en auteursrecht

Open Access en auteursrecht zijn twee kanten van dezelfde medaille. Het verschil tussen de traditionele wijze van publiceren en onder Open Access publiceren heeft namelijk te maken met de mate waarin auteurs hun auteursrecht kunnen behouden. Moeten ze al hun auteursrechten overdragen aan een uitgever om in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd te kunnen worden? Dan is de uitgever de feitelijke eigenaar van zo’n artikel en kan een auteur zelf niet meer bepalen of het op zijn eigen website of in de repository van zijn instelling vrij toegankelijk gemaakt mag worden.

Steeds vaker vraagt de uitgever echter alleen om de rechten op de specifieke versie zoals die in het tijdschrift verschenen is, na de redactionele aanpassingen en het peer review-proces. De auteur behoudt dan volledige zeggenschap over de versie zoals die in eerste instantie is aangeleverd is aan het tijdschrift of juist de versie na de peer review maar voor de vormgeving van het tijdschrift. Ook komt het voor dat er een embargoperiode wordt afgesproken zodat de auteur bijv. na 6 maanden wel de definitieve gepubliceerde versie mag gebruiken op zijn eigen website of die van zijn instelling. Dat soort afspraken verschilt van uitgever tot uitgever en vaak ook nog van tijdschrift tot tijdschrift, zelfs als die bij dezelfde uitgever zitten.

In Nederland komt daar nog een aanvullende ontwikkeling bij want in het wetsvoorstel auteurscontractenrecht is een artikel 25fa opgenomen dat Nederlandse auteurs een recht geeft om hun (korte – tot 8.000 woorden waarschijnlijk) artikelen na verloop van een redelijke termijn na de eerste openbaarmaking ervan, om niet beschikbaar te stellen voor het publiek, mits de bron van de eerste openbaarmaking daarbij op duidelijke wijze wordt vermeld. Dit artikel is bedoeld om het Open Access publiceren ook wettelijk te faciliteren maar betekent vooral dat auteurs van onderzoekspublicaties goed op de hoogte moeten zijn van hun rechten. En wat ze met een uitgever nog kunnen/mogen afspreken.

Dat zoeken we op …. in SHERPA/RoMEO

Afspraken over het auteursrecht op de artikelen en de mogelijkheden om deze artikelen, in welke vorm dan ook, zelf weer gratis beschikbaar te maken, worden vastgelegd in de publicatie-overeenkomst tussen een uitgever (het tijdschrift) en de auteur. De allerbeste bron om na te gaan wat de mogelijkheden zijn met jouw gepubliceerde artikelen is daarom ook je eigen overeenkomst. Maar voor bijna alle tijdschriften en uitgevers zijn er min of meer algemeen geldende afspraken die gelijk zijn voor alle auteurs. Die zijn veelal vastgelegd in standaardovereenkomsten, richtlijnen voor auteurs en open access beleidsregels die op de site van een tijdschrift te vinden zijn.

Al die afspraken, die mogelijkheden en het beleid dat een uitgever voor een bepaald tijdschrift hanteert op dit gebied, worden voor zoveel mogelijk tijdschriften verzameld en doorzoekbaar gemaakt op SHERPA/RoMEO. RoMEO staat voor Rights MEtadata for Open Archiving en je kunt hiermee op een uniforme en overzichtelijke wijze nakijken welke Open Access mogelijkheden je hebt bij een specifiek tijdschrift.

sherpa romeo
Ongeacht de formuleringen in het beleid van de uitgever – naar die documenten wordt ook verwezen  – wordt er een samenvatting gemaakt waarin je meteen kunt zien wat je met de pre-print van een artikel mag doen (de auteursversie van het artikel zoals dat in eerste instantie aangeleverd wordt), met de post-print (de versie na de peer review maar nog voordat het opgemaakt wordt in de stijl van het tijdschrift) en de uitgeversversie (zoals die definitief gepubliceerd is in het tijdschrift). De specifieke voorwaarden die hierbij gelden worden ook kernachtig weergegeven. Zo weet je vooraf precies wat je wel en niet mag met je eigen artikel.

Nu ook in het Nederlands

SHERPA/RoMEO streeft er naar om zo volledig mogelijk te zijn en bevat inmiddels gegevens van ca. 22.000 wetenschappelijke tijdschriften, waaronder ook diverse Nederlandstalige. De site en de informatie hierop waren echter niet in vertaald naar het Nederlands en met de vele juridische termen en formuleringen in het beleid van de uitgevers bleek dat voor Nederlandse auteurs soms een barrière te zijn.

Dit was reden voor een drietal hogescholen (Saxion, HAN en de HU) om vanuit het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo te werken aan een Nederlandstalige versie van SHERPA/RoMEO in samenwerking met de University of Nottingham die de site beheert. Sinds vandaag, 22 april, is de Nederlandstalige editie beschikbaar en zijn zowel de interface als veel van de gegevens vertaald. Dat levert zo af en toe nog wel een hybride weergave op omdat nog niet alle voorwaarden en beleidsformuleringen in het Nederlands vertaald zijn maar het is absoluut een mooie stap in het (beter) voorlichten van onderzoekers over de mogelijkheden van Open Access publiceren.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (17) Write a comment

  1. Pingback: Auteursrecht, Open Access en de HBO Kennisbank - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top