Recht op informatie: Let op auteursrechten bij online digitaal erfgoed

Voor het online beschikbaar stellen van collecties met digitaal erfgoed moeten afspraken gemaakt worden met de rechthebbenden, aangezien veel werken in deze collecties auteursrechtelijk beschermd zijn. Zijn die afspraken er niet? Dan mag de digitale collectie alleen binnen de instelling zelf toegankelijk worden gemaakt voor het publiek. Dat werd weer eens duidelijk in een zaak aangespannen tegen het IISG.

De erfgoed- en archiefinstellingen verkeren in een spagaat. Enerzijds hebben ze de maatschappelijke en wetenschappelijke plicht om hun collecties te digitaliseren en breed toegankelijk te maken. Anderzijds botsen dergelijke digitaliseringstrajecten al snel met de wet- en regelgeving. Wat weegt nu zwaarder? Het recht op informatievrijheid of het auteursrecht, het recht van de makers om te bepalen wat er met hun werken gebeurt?

Die vraag stond centraal in de zaak van fotograaf Kors van Bennekom tegen het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). Sinds 2008 beschikt het IISG over een digitale catalogus met ruim 70.000 foto’s die online te raadplegen is via de eigen website. In november 2013 ontdekte Van Bennekom dat daar ook 221 foto’s van hem te vinden waren. Ook al waren ze in klein formaat en slechte kwaliteit, het vormde volgens Van Bennekom een inbreuk op zijn auteursrechten. Hij sommeerde het IISG deze foto’s te verwijderen – wat het IISG ook deed – en eiste een vergoeding van 50.000 euro voor het jarenlange gebruik van zijn beeldmateriaal. Een bedrag dat het IISG niet redelijk vond en wat vervolgens een gang naar de rechter opleverde.

Op 20 mei 2015 deed de Rechtbank Amsterdam uitspraak en oordeelde dat het IISG met het openbaar maken van de 221 foto’s inderdaad inbreuk heeft gemaakt op de auteursrechten van Van Bennekom. De argumenten dat het IISG een maatschappelijke plicht heeft, dat de foto’s in klein formaat met naamsvermelding gepubliceerd zijn en dat er bij elke foto een waarschuwing met betrekking tot de auteursrechtelijke bescherming stond, kon de rechter niet op andere gedachten brengen.

De afweging van de belangen van bibliotheken, erfgoed- en archiefinstellingen bij de digitalisering en de beschikbaarstelling van gedigitaliseerde exemplaren aan het publiek is door de wetgever namelijk al eerder gemaakt bij de formulering van de Europese Richtlijn 2001/29. Deze is in de Nederlandse Auteurswet vertaald naar artikel 15h dat stelt dat voor het publiek toegankelijke bibliotheken en musea of archieven (gedigitaliseerde) werken uit hun collecties beschikbaar mogen maken door middel van daarvoor bestemde terminals in de gebouwen van die instellingen aan individuele leden van het publiek voor onderzoek of privé-studie zonder toestemming nodig te hebben van de rechthebbenden. Maak je die werken buiten dat besloten netwerk beschikbaar via internet? Dan is toestemming wel een vereiste.

De rechthebbende dient volgens de rechter wel redelijke tarieven te gebruiken voor publicatie op een website met archieffunctie. Bij gebrek aan aanknopingspunten om de feitelijke geleden schade van Van Bennekom te kunnen vaststellen, wees de rechter de vordering van 50.000 euro af.

Dat laatste is goed nieuws voor het IISG, maar het is niet per se goed nieuws voor alle andere erfgoed- en archiefinstellingen die grote hoeveelheden historisch beeldmateriaal uit hun collecties online tonen. Veel van de rechthebbenden van dat materiaal zijn niet of lastig te achterhalen en daarom is er een collectieve regeling getroffen met auteursrechtenorganisatie Pictoright, die vijfduizend Nederlandse beeldmakers vertegenwoordigt. De instellingen hoeven weliswaar minder bang te zijn voor buitensporige claims maar met de rechterlijke uitspraak in de IISG-zaak is wel de deur geopend voor rechthebbenden die niet bij Pictoright zijn aangesloten: ze kunnen alsnog aan de bel te trekken voor een vergoeding. En dan kunnen de rekeningen nog steeds een groot en duur auteursrechtenprobleem gaan opleveren.

Hoewel het niet onmogelijk is om als erfgoedinstellingen zelf afspraken te maken – de gemeente Leiden wist recent een collectieve regeling te treffen met Lira en Pictoright voor het online toegankelijk maken van een krantenarchief – wordt de roep om herziening van het auteursrecht steeds groter. Door het borgen van dit soort collectieve regelingen in de Auteurswet kunnen dit soort problemen en excessen grotendeels voorkomen worden.

Deze Recht op informatie column verscheen in InformatieProfessional 5 (2015).
#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (8) Write a comment

  1. Pingback: Tweetweekoverzicht week 34 2016: SF awards 2016, NPO Netflix, Instaper, Playstation Now op PC, Windows 10 en Kobo ereaders, Europese auteursrechtwetgeving en de onderzoeksagenda van de hogescholen - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top