Ebooks bij de Bibliotheek: de cijfers tot nu toe (t/m april 2015)

In januari 2014 kwam de Bibliotheek met een landelijk ebookplatform voor alle bibliotheekleden om ebooks te kunnen lenen. Daar is veel over geschreven vanuit het oogpunt van de wettelijke (on)mogelijkheid om het uitlenen van ebooks onder de leenrechtregeling te kunnen laten vallen maar ook over het aanbod van titels in de digitale collectie en of het nou een succes is of niet.

Gebruikscijfers en andere statistieken werden in 2014 niet openbaar gemaakt door Stichting Bibliotheek.nl maar sinds 1 januari 2015 is de Koninklijke Bibliotheek verantwoordelijk voor het ebookplatform en worden er statistieken en cijfers gedeeld via een besloten mailinglijst voor (beleids)medewerkers van de openbare bibliotheken. In overleg met Ylva Hendriks van de KB bleek het gelukkig ook mogelijk te zijn de cijfers hier te gebruiken voor een reeks blogposts waarin ik zal pogen de cijfers nader te duiden.

Sommige onderdelen van de cijfers en grafieken zijn cumulatief over 2014 en 2015 (tot en met april 2015) terwijl andere onderdelen alleen maar over de maand april gaan. Dit zal per grafiek benadrukt en toegelicht worden. De grafieken die betrekking hebben op de taalverdeling van het aanbod, het aantal downloads van de Bibliotheek app en de top 10 veel gestelde vragen over ebooks zijn in de onderstaande bespreking buiten beschouwing gelaten.

Aantal aangemaakte accounts voor het ebookplatform

ebooks bij de bibliotheek aantal aangemaakte accounts
Om ebooks te kunnen lenen bij de Bibliotheek heb je een webaccount nodig dat gekoppeld wordt aan het pasnummer van je bibliotheekkaart zodat alleen leden gebruik kunnen maken van deze dienstverlening. De grafiek van het aantal aangemaakte accounts geeft de aantallen per maand aan in de periode januari 2014 (het platform ging eind januari live en dus zie je een grote piek in januari en februari) tot en met april 2015. In september is de grootste piek te zien dankzij (waarschijnlijk) de ebookcampagne die van 15 september tot 10 oktober van dat jaar liep.

In 2015 is het relatief rustig geweest rondom de promotionele activiteiten en is te zien dat er maandelijks zo’n 6000 nieuwe accounts bij komen (5000 in maart). Dat lijkt mee te vallen, tenminste tot je het cumulatieve aantal ziet want 176.847 accounts betekent dat er net zo veel bibliotheekleden nu dus ebooks (kunnen) lenen.

Aantal bezoeken aan bibliotheek.nl/ebooks

bezoeken aan de website
Het aantal bezoeken aan de site van het ebookplatform – inclusief de pagina’s met beschrijvingen per individueel ebook – zegt ook veel over het gebruik en populariteit. Het is interessant om te zien dat er in januari 2014 zeer veel bezoeken gebracht zijn (in de slechts tien dagen) en dat het daarna fors terugliep. Pas in september van dat jaar zorgde de ebookcampagne er voor dat het aantal bezoeken terugkeerde naar het niveau van de lancering. En daar zelfs enkele maanden overheen ging met ruim 250.000 bezoeken.

Net als bij het aantal accounts is ook het aantal bezoeken in 2015 echter een stukje lager maar wel stabiel. In januari, februari en maart stond de teller op ca. 200.000 bezoeken terwijl in april dat iets lager uitviel met 191.891 bezoeken.

Aantal uitgeleende ebooks

ebooks bij bibliotheken aantal uitgeleende ebooks
Bij een bibliotheek kijken de meeste mensen het eerste naar het aantal uitleningen. De uitleningen worden ook opgenomen in de infographics van het CB maar nu kun je ook eindelijk gedetailleerder naar de cijfers kijken. De grafiek bevat wederom het aantal uitleningen van januari 2014 t/m april 2015 waardoor je kunt zien dat na een wat aarzelend begin het aantal uitleningen vanaf mei 2014 een stijgende lijn inzet. De laatste vier maanden van 2014 blijft het rond de 100.000 uitleningen per maand schommelen en datzelfde beeld zie je de eerste vier maanden van dit jaar ook. In februari waren het 102.097 uitleningen, in maart 101.143 en in april ging het om 111.529 uitleningen. Tel je alles bij elkaar op, dan zijn er 1.226.258 uitleningen geweest sinds 21 januari 2014.

Aanbod (het aantal beschikbare titels)

ebooks bij de bibliotheek aanbod ereaders vs online
Het aantal uitleningen moet je wel in verhouding zien tot het aantal titels dat geleend *kan* worden. Uit de cijfers van het CB weten we dat er in het eerste kwartaal van 2015 37.190 titels als ebook leverbaar (te koop) zijn en dat 51 van de 60 titels uit de Bestseller 60 digitaal te lezen zijn. *Welke* titels allemaal in het aanbod zitten, daar kun je geen grafieken van maken maar het is een veilige aanname dat er maar weinig goedverkopende titels in het aanbod van de Bibliotheek zitten. In absolute aantallen zie je in de bovenstaande grafiek terug dat de Bibliotheek 9778 titels beschikbaar heeft. Uit een andere – niet overgenomen – grafiek blijkt 94% van de titels Nederlandstalig (of Fries) te zijn. Met 9191 Nederlandse/Friese titels t.o.v. de 37.190 leverbare titels heeft de Bibliotheek dus afgerond nipt 25% van het totale aanbod in de digitale collectie.

Kijk je naar het aanbod van titels bij de Bibliotheek dan is te zien dat maar liefst 72% (7014) van de titels zowel online, via de app als op de ereader gelezen kan worden. Slechts 28% van de titels zijn niet op een ereader te lezen en dat lijkt een bevestiging te zijn dat de leners ook op een ereader willen lezen.

Gelukkig hoeft daar niet over gespeculeerd te worden want bij het lenen kan gekozen worden uit de drie verschillende ‘formaten’ en de KB geeft ook een grafiek waaruit blijkt waar bij de uitgeleende titels voor gekozen wordt. In april 2015 koos de meerderheid van de leners (56,3%) voor het lezen van de geleende titel(s) op tablet of telefoon via de Bibliotheek app, downloadde 38,7% de geleende titels voor op een ereader terwijl slechts 5% het geleende online op pc of laptop las. Hier zal het gebruiksgemak een grote rol spelen want aangezien de geleende ebooks voorzien zijn van Adobe DRM is het lezen via de app toch een stuk laagdrempeliger. Ik ben benieuwd of de ereader terrein wint als de zomervakantie dichterbij komt.

Genres in het aanbod en bij de uitleningen

ebooks bij de bibliotheek categorieën
Welke genres, welke categorieën boeken, zijn nou vertegenwoordigd in het aanbod van de Bibliotheek? En zijn dat ook de genres die goed uitgeleend worden? Ook daar zijn gegevens van beschikbaar voor april 2015.

Spannende boeken vormen samen 10,9% van het aanbod maar zijn verantwoordelijk voor meer dan een kwart (25,4%) van alle uitleningen. Aan de andere kant zijn de literaire romans/literatuur het beste vertegenwoordigd in het aanbod (39,5%) maar worden ze nipt iets meer uitgeleend dan de spannende boeken (25,9%). Voor non-fictie geldt een aanwezigheid van 22,8% in het aanbod terwijl ze (slechts) 12,2% van alle uitleningen vormen en andersom zijn de romans wat ondervertegenwoordigd (12,9% in het aanbod terwijl het de grootste categorie in de uitleningen is met 26,1%.

Daar kun je alleen uit concluderen dat romans, literaire romans en spannende boeken de meest populaire genres zijn om te lenen en dat is niet verrassend aangezien dat al jaren geldt voor de uitleningen van papieren boeken. Het verbaast vast ook niet dat het de best verkopende genres zijn en juist de populaire titels niet in het aanbod van de Bibliotheek zitten. Oftewel, de bovenstaande grafieken geven vooral aan dat romans en spannende boeken ondervertegenwoordigd zijn in het aanbod van de Bibliotheek. De vraag naar titels in deze genres is duidelijk groter dan het aanbod.

Top 10 meest geleende titels

ebooks bij bibliotheken top 10 uitgeleende ebooks
De top 10 van meest geleende titels ziet er als volgt uit:

Het zou interessant zijn als je een vergelijking kon maken tussen het aantal uitleningen per maand en het aantal verkopen per maand van een specifieke titel maar voor zover ik weet worden de verkoopgegevens van titels niet gedeeld door de Nederlandse uitgevers. Mijn aanname is dat uitgevers vooral afspraken over de commercieel minder rendabele titels maken met de Bibliotheek om te voorkomen dat hun goedlopende en recentere titels negatief beïnvloed worden als die in het uitleenbare aanbod komen te zitten. Een niet geheel onlogische gedachte natuurlijk maar wel eentje die ik graag onderbouwd zou willen zien met feiten.

Hoe groot is nou de impact op de verkoopcijfers van een titel als die ook uitgeleend wordt door de Bibliotheek? En als die impact groot is, waarom dat dan niet positief inzetten door bijv. iets oudere titels van populaire auteurs al dan niet tijdelijk in het aanbod op te laten nemen en daarmee de nieuwe titels van die auteurs te promoten?

Enfin, het is mooi dat er nu eindelijk cijfers en grafieken gedeeld worden over de uitleningen van ebooks bij de Bibliotheek zodat die gerelateerd kunnen worden aan de overige ontwikkelingen van ebooks in Nederland. Hopelijk komen er in de toekomst ook nog wat meer statistieken en cijfers bij zoals de titels en auteurs (zoektermen) waar gebruikers naar zoeken op het ebookplatform maar ook actuele gegevens over o.a. de totale uitleningen van papieren boeken en de ledenaantallen van de openbare bibliotheken waar de ebookuitleningen en aantal accounts respectievelijk mee vergeleken kunnen worden.

@ met dank aan Ylva Hendriks (KB)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (31) Write a comment

  1. Wat ik vervelend vind is dat je gelezen boeken of boeken die je niet verder wilt lezen, niet kunt ‘teruggeven’. Ze blijven de hele periode van 3 weken op je ‘boekenplank’ staan. Dat is te meer vervelend omdat je maar een beperkt aantal boeken op je plank mag hebben.

    Reply

    • Ja, dat is een (vervelend) bij-effect van het achterliggende ‘one copy, multi use(r)’ model waarbij ebooks meerdere keren uitgeleend mogen worden. De Bibliotheek draagt een vergoeding af per uitlening aan de uitgever en als je echt onbeperkt zou kunnen lenen als gebruiker, zouden de kosten voor de Bibliotheek enorm gaan oplopen. Helemaal als je dan ook nog een titel kunt lenen om die vervolgens meteen weer in te leveren zodat je binnen de limieten weer opnieuw een titel zou kunnen lenen.

      Dat is de reden dat je maar vijf tien titels op je plank mag hebben staan en dat je geleende titels tussendoor niet in kunt leveren. Op die manier zit er dus een plafond aan de vergoedingen die de Bibliotheek voor 1 gebruiker moet betalen en kan dat enigszins begroot en beperkt worden. Ook al is het inderdaad niet gebruiksvriendelijk.

      Reply

  2. Mooie bespreking Raymond. Nog wat meer duiding: je noemt het getal van ruim 1,2 miljoen geleende boeken van jan 2014-apr 2015. In kalenderjaar 2014 waren het er ca 900.000. Het is nog niet bekend hoeveel papieren boeken er in 2014 zijn uitgeleend. Als je de trend van de jaren ervoor doortrekt, zullen het er om en nabij de 70 miljoen zijn. Een veilige schatting is dat het dus gaat om ergens tussen de 1,0 en 1,5% van het totaalaantal uitleningen dat digitaal is gegaan.
    Ten aanzien van je overwegingen aan het eind: in Denemarken hebben bibliotheken en uitgevers vorig jaar een ingewikkeld model uitonderhandeld, waarin bibliotheken weliswaar alle titels (ook recente) mogen aanbieden, maar er twee ‘fricties’ zijn ingebouwd. Ten eerste is er een wachtrij: het aantal tegelijkertijd uit te lenen exemplaren van een titel is beperkt. Ten tweede doen bibliotheken er aan de voorkant van de website alles aan om leners naar het minder actuele aanbod te ‘lokken’. De eerste cijfers geven aan dat dit model het bedoelde effect lijkt te hebben: slechts 20% van de geleende titels is actueel, terwijl er een maximum van 30% was overeengekomen. De Deense bibliotheken zijn er niet helemaal blij mee. De kosten per titel zijn niet mals (hoger dan hier) en gebruikers zijn er niet dol op dat ze moeten wachten op ‘uitgeleende e-boeken’. De grote uitgevers klagen dat zij hun verkoopaandeel hebben zien dalen sinds ze met dit model zijn begonnen. Maar ze hebben elkaar hoe dan ook nodig: de uitgevers hadden hiervoor wel titels maar geen lezers, en de bibliotheken vice versa. Het is interessant voor Nederland om dit model te blijven volgen.

    Reply

  3. Pingback: Ebooks bij de Bibliotheek: de cijfers tot nu toe (juni 2015) - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top