Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q2 2015)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Vrijdag presenteerde het CB al weer voor de zesde keer een overzicht van hoe het met de ebooks in het Nederlands taalgebied gaat in de vorm van een infographic. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de eerste, tweede, derdevierde en vijfde infographic en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends. Deze keer heeft het CB de naam van hun overzicht veranderd naar de e-book barometer en worden met ingang van deze editie ook de abonnementsdiensten Elly’s Choice en Bliyoo meegenomen in de cijfers. Daarnaast wordt er voor het eerst gekeken naar de gemiddelde (consumentadvies)prijs van een ebook in vergelijking met die van het papieren boek.

E-book-barometer-NL-Q2-2015

Wat valt me op?

Qua afzet is er voor gekozen om de ‘afgezette’ ebooks via ebookabonnementsdiensten Elly’s Choice en Bliyoo *met terugwerkende kracht* op te nemen in één grafiek tezamen met de verkochte ebooks en de door de Bibliotheek uitgeleende ebooks. Hoewel dit een zeer interessante conclusie oplevert – je ziet dat er bijna net zo veel ebooks via de ebookdiensten afgezet worden dan dat er verkocht worden – wordt het door het samenvoegen wel dermate abstract dat het gebrek aan de feitelijke cijfers het bijna onmogelijk maakt om het te vergelijken met eerdere periodes.

Kennelijk heeft het CB wel de precieze cijfers aan NU.nl verstrekt want in een artikel wordt de grafiek getoond inclusief die aantallen. Het gaat voor Q2 in elk geval om 635.092 verkochte ebooks, 382.929 uitleningen en 629.757 ebooks-via-abonnementsdiensten. Het blijft onduidelijk wat er precies verstaan wordt onder dat aantal ebooks dat via een abonnementsdienst wordt afgezet maar aangezien de infographic refereert aan cijfers van BooXtream neem ik aan dat het bij Elly’s Choice gaat om het aantal daadwerkelijk gedownloade ebooks (dan wordt het watermerk er middels de BooXtream technologie pas ingezet) en bij Bliyoo om het aantal gedownloade ebooks dat op de leestafel van een abonnee is beland.

Het aantal uitleningen van ebooks in Q2 is niet hetzelfde als wat ik terugzie in de statistieken van de KB: daar kom ik voor Q2 uit op 372.072. Geen idee waar de afwijking vandaan komt maar het zal een verschillende meetmethode zijn vrees ik.

Uit de cijfers die NU.nl heeft kun je wel uit afleiden dat de ebooks via de twee huidige abonnementsdiensten ‘ineens’ 38% van alle afgezette ebooks in Nederland vormen en dat de verkochte ebooks met 39% in de minderheid zijn in het ebooklandschap. Er worden aanzienlijk meer ebooks uitgeleend en via abonnementen gedownload dan dat er verkocht worden. Aangezien de ebooks in de abonnementsdiensten een enorme piek laten zien in het afgelopen kwartaal zal het niet lang duren voordat dit alleen al de meerderheid zal gaan vormen van alle afgezette ebooks. Wie had dat twee jaar geleden kunnen voorspellen?

Vergeleken met Q2 van 2014 kun je volgens het CB afleiden dat in Q2 2015 25% meer ebooks zijn verkocht. Dat geloof ik hoewel het zeker niet eenduidig uit de grafiek te halen is. Maar ja, CB heeft de precieze cijfers wel natuurlijk dus dat neem ik dan ook graag van ze aan. Ik hoop echter dat ze in de toekomst behalve een infographic ook een Exceldocumentje erbij doen met de exacte cijfers waar de grafiek op gebaseerd is. Veel meer dan ‘het is meer of minder dan de vorige keer’ kun je er niet van maken op deze manier maar dat is inherent aan werken met een infographic.

Een mooie nieuwe categorie en grafiek is deze keer, eveneens met terugwerkende kracht, toegevoegd in de vorm van de gemiddelde consumentenadvies prijs van ebooks. Hierin worden de prijzen van ebooks vergeleken met die van hun papieren tegenhanger. Het zal niemand verrassen dat in 2010 ebooks relatief gezien erg duur waren (83,6%) terwijl de prijzen van ebooks – door meer aanbod, concurrentie en ‘durf’ van uitgevers – in 2015 op een niveau van 59,5% van de prijs voor het papieren exemplaar zijn komen te liggen. Hopelijk wordt deze grafiek elk kwartaal ook bijgewerkt voor 2015 zodat te zien is of die geleidelijk dalende lijn zich voortzet. Bij het maandelijkse prijzenoverzicht van bestseller ebooks zie ik zelf de percentages fluctueren tussen 35% en 75% hoewel dat niet heel representatief is natuurlijk: juist bij wat oudere titels verwacht je dat de prijzen van de ebookversies op den duur gaan dalen.

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop  kan gelukkig nog wel vergeleken worden met het vorige kwartaal. Het blijft gestaag stijgen want na 5,2% (Q1 2015) en 5% (Q4 2014) is nu 5,5% van elke verkochte titel een ebook. Een iets grotere stijging zien we bij het aandeel van ebooks in de online verkoop: dat gaat van 26,4% in Q4 2014 en 26,7% in Q1 2015 naar 27,6% nu.

Maar liefst 80% (dat was 73% in Q1) valt binnen het genre van de literaire fictie terwijl dat voor fysieke boeken een stuk minder is (41%). Die verhoudingen liggen omgekeerd bij de nonfictie (5% ebooks vs. 17% fysiek) en jeugdboeken (6% ebooks vs 23% fysiek). Bij nonfictie leent zich het digitale formaat ook wat minder waardoor het aanbod geringer is hoewel het bij de jeugdboeken interessant zal zijn of Telekidsboeken nog een impact gaat krijgen. Telekidsboeken is de Elly’s Choice versie waarbij maandelijks 10 jeugdboeken in een abonnement aangeboden worden. Deze infographic lijkt vooralsnog alleen te gaan over de verkochte ebooks en niet de uitgeleende en de via abonnementen afgezette ebooks.

Ook nu weer wordt de literaire fictie uitgesplitst (NUR300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat). Daar gebeuren geen spannende dingen want zoals je mag verwachten wordt de digitale literaire fictie gedomineerd door de roman en het spannende boek. Net als bij de uitgeleende ebooks overigens, hoewel die niet in de infographic van het CB meegenomen lijken te zijn.

Bij Ebook versus papier focust het CB zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst en verandert er letterlijk niets ten opzichte van Q1 2015. 85% van de titels zijn als ebook beschikbaar – 51 van de 60 titels dus – en dat blijft dus zo. Je mag aannemen dat het niet om precies dezelfde 60 titels gaat in Q2 dus wat mij betreft mag er best wat aanvullende informatie bij (in dat Exceldocument? Ik doe maar een suggestie) om welke 9 titels het gaat die geen ebookversie hebben. Of anders dan teruggaan zoals ze het in het begin deden en aangeven van welk percentage van *alle* leverbare titels beschikbaar is als ebook.

Bij de bestandsformaten gebeurt er ook weinig spannends want ePub2 blijft natuurlijk het dominerende formaat en groeit licht naar 86% marktaandeel (was 84%) ten koste van het PDF formaat. Het aanbod van ePub3 titels blijft precies gelijk met 2%. Bij de bestandsbeveiliging zien we dat het aandeel van Adobe DRM ook gelijk (en miniscuul) is gebleven met 1%. Veel opvallender is dat het percentage titels met watermerkbeveiliging met maar liefst 10% afgenomen is (was 65% en is nu 55%) terwijl het aantal titels die dus wel beveiligd zijn middels een in een ecosysteem ingebouwde beveiliging met 10% is toegenomen naar 43%. Dat zal de impact van de verkoop van (Engelstalige) titels bij Kobo – die eveneens via Bol te koop zijn – en Amazon.nl zijn neem ik aan. Niet per se een goede ontwikkeling aangezien ‘ecosystemen’ gewoon betekent dat je ze niet buiten dat ecosysteem van Apple, Kobo of Amazon.nl kunt gebruiken.

Bij het aanbod van titels is te zien dat de stijging gestaag doorzet. Waren het er in Q4 2014 nog 35.633 en in Q1 2015 37.190 titels, deze keer staat de teller op 38.855 en dat is wederom een stijging van ruim 4%. Het aantal uitgeverijen stijgt eveneens onverminderd door van van 297 (Q4), 307 (Q1) en nu 320.

Die stijging staat in contrast met – voor het eerst – een daling in het aantal retailers. Waren dat er nog 195 vorige keer, inmiddels zijn dat er 192 geworden. Een daling van 2% dus.

Gfk heef hun halfjaarlijkse onderzoek weer uitgevoerd en dat betekent nieuwe cijfers voor de aantallen devices waar ebooks op gelezen kunnen worden. In december 2014 waren er 1,4 miljoen ereaders en Nederland gaat gewoon door met het aanschaffen van de e-ink apparaten want dat zijn er inmiddels dus 1,5 miljoen geworden. Of tablets echt veel gebruikt worden voor het lezen van ebooks waag ik te betwijfelen maar ze worden er niet minder om gekocht: dat aantal groeide van 7,9 naar 8,6 miljoen terwijl het aantal smartphonebezitters ook groeide van 10 naar 10,6 miljoen.

Vooral het aantal ereaders vind ik boeiend want bij elk Gfk onderzoek stijgt dat aantal met 100.000. De relatie onderzoeken tussen de ereader en waar de eigenaren ervan hun ebooks kopen/lenen/downloaden-via-abonnement begint interessant te worden, zeker nu het aantal titels met beveiliging binnen de ecosystemen sterk lijkt toe te nemen. Kopen mensen een ereader die bij een beoogd ecosysteem/aanbieder hoort? (Kindle bij Amazon, Kobo bij Bol/Kobo, Tolino bij Libris, Icarus Illumina bij Bliyoo) of komen ze er na aankoop achter wat er allemaal niet werkt op hun ereader? Dat laatste als ik afga op de mailtjes in mijn inbox ;)

Samengevat

Het gaat prima met de ebooks in Nederland, afhankelijk van de verwachting die je er bij hebt. Vergeleken met een jaar geleden worden er veel meer ebooks verkocht nu maar de verkoopcijfers zijn het afgelopen kwartaal juist niet gestegen ten opzichte van het eerste kwartaal van 2015. Daarentegen gaat het bijzonder goed met het aantal uitleningen van ebooks bij de bibliotheken (terwijl je daar geen titels van de Bestseller 60 zult aantreffen) en groeit de interesse in ebooks dankzij Elly’s Choice en (vooral) Bliyoo explosief.

De mate van “succes” van ebooks werd tot nu toe altijd bekeken als het percentage ebooks van de verkopen en dan kun je, ondanks de geleidelijke en constante stijging, rustig constateren dat het met 5,5% nog maar nauwelijks een rol speelt. Dat doet echter overduidelijk geen recht aan de alternatieve wijzen waarop Nederlands een ebook kunnen lezen, net zoals dat al decennia voor fysieke boeken ook al gold. Het aantal uitleningen neemt elke maand toe terwijl de Bibliotheek niet eens beschikt over de commercieel rendabele titels. Abonnementsdiensten als Elly’s Choice en Bliyoo zijn feitelijk varianten op wat de bibliotheek al levert (ook dat is een abonnement) en je ziet hoe groot de invloed is van deze diensten. Samen met de uitleningen zijn ze nu al verantwoordelijk voor de overgrote meerderheid van de afgezette ebooks en dat zal alleen maar toenemen, ten koste van de verkochte titels.

Daar zit mijns inziens een interessante discussie achter over de (verdien)modellen van uitgevers en auteurs als het om ebooks gaat. Bijna alle uitgevers zijn terughoudend geweest in het beschikbaar maken van hun bekende en/of goedverkopende titels bij de Bibliotheek of abonnementsdiensten uit angst dat dit de verkoop schaadt. Als straks de verkoopcijfers inderdaad afnemen terwijl die titels niet eens te leen of via een abonnementsdienst te verkrijgen zijn, dan zal dat hopelijk leiden tot het besef dat er meerdere modellen naast elkaar kunnen bestaan. Er is een markt voor kopers van de fysieke boeken, er is een markt voor kopers van ebooks en ja, er is ook een markt voor gebruikers die via een abonnementstructuur bij de Bibliotheek of elders af en toe ebooks willen lezen zonder losse titels te kopen. Hoe lang nog voordat er meer titels als ebook afgezet worden- via zowel verkoop, uitleningen en abonnementen – dan dat er fysieke titels verkocht worden? Dat is pas succes van het ebook, toch?

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (11) Write a comment

  1. Pingback: Tweetweekoverzicht week 29 2015: Library of Congress, Bliyoo ereader, Spotify en kinderboeken bij de Jumbo - Vakblog

  2. Pingback: Afzet e-books groeit mede door abonnementen – IP | vakblad voor informatieprofessionals

Leave a Reply

Required fields are marked *.


  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top