Over het veranderen van lettertypes op ereaders en uitgevers die dat bemoeilijken

Eén van de grootste voordelen van het lezen van ebooks is dat je zowel de lettergrootte als het lettertype naar eigen smaak kunt aanpassen. Maar wist je dat het veranderen van lettertypes lang niet altijd (goed) werkt op ereaders omdat uitgevers steeds vaker lettertypes embedden (insluiten) in de ePub-bestanden? En dat uitgevers nog steeds niet goed testen of de door hun verkochte ebooks wel volledig werken op ereaders? Wat is nou precies het probleem en – nog belangrijker – wat kun je zelf doen om alsnog het lettertype op je ereader te kunnen veranderen als de uitgever dit niet netjes geregeld heeft?

Ik kreeg een mail van een lezer die tegen dit probleem was aangelopen:

Ik lees de ebooks van Elly’s Choice op mijn Kobo Aura. Het liefst lees ik tekst in schreefloze letter, zoals AvenirNext of GillSans maar helaas is niet bij alle boeken het lettertype en -dikte in te stellen. Elly’s Choice zegt hieraan niets kunnen doen omdat het boek door de uitgever zo wordt aangeleverd.

Ik heb het probleem aan Kobo voorgelegd en erbij verteld dat het lettertype van het colofon en hoofdstuktitel wel is te wijzigen maar niet de tekst van het boek zelf. En – opmerkelijk – bij het zelfde boek op de iPad is het lettertype wel te veranderen. Reactie Kobo: iPad werkt anders en Elly’s Choice heeft gelijk, d.w.z. voor een oplossing moet ik bij de uitgever zijn. Van de uitgever kreeg ik een nieuw bestand. Geen verschil! Later liet de uitgever nog weten dat ze het bestand nog eens tegen het licht hebben gehouden en dat de betreffende ePub voldoet aan internationale afspraken.

Verwijzing naar internationale afspraken draagt niet bij aan een oplossing. Geen idee waarover die afspraken gaan. En uitgevers die zorgen voor ePubs met instelbaar lettertype hebben het – denk ik – beter begrepen. Nu mijn vraag: Is het niet kunnen instellen van het lettertype en -dikte op ereaders een bekend probleem?

De ene ePub is de andere niet

Verrassend genoeg is het antwoord op de gestelde vraag dat het nauwelijks een bekend probleem lijkt te zijn in de zin dat de fora op internet niet vol staan met deze problematiek. Dat wil echter niet zeggen dat het geen probleem is. Als je kijkt naar de titels die in het abonnement van Elly’s Choice zaten de afgelopen 6 maanden dan blijkt dat er steeds vaker ebooks tussen zitten waarbij je het lettertype niet kunt veranderen op een ereader.

Voor de goede orde, dit heeft inderdaad niets met Elly’s Choice te maken maar met de wijze hoe de ePub-bestanden door de uitgevers opgemaakt worden. Hetzelfde zie je dus bij de titels die je bij de overige ebookwinkels koopt.

Het probleem is dat er steeds vaker voor gekozen wordt om de lettertypes die in (de opmaak van) het ebook gebruikt worden in te sluiten in het ePub bestand zelf. Dat heeft als voordeel dat ereading apps voor PC, iOS en Android het ebook tonen zoals de uitgever het bedoeld heeft. Inclusief het exacte lettertype. Bijna alle ereading apps zijn echter nog wel in staat om het lettertype te veranderen in één van de lettertypes die door de betreffende app wordt ondersteund.

Dat komt enerzijds omdat alle ePubs moeten voldoen aan de internationale ePub standaard (waar in het antwoord door de uitgever aan de vraagsteller aan gerefereerd wordt en die vereist dat een leesprogramma het lettertype moet kunnen aanpassen) en anderzijds aan de grotere flexibiliteit die ereading apps hebben om ePub-bestanden te tonen die niet geoptimaliseerd zijn voor het gebruik op dat specifieke apparaat.

En in dat laatste zit het probleem. De ePub standaard beschrijft gedetailleerd aan welke eisen voldaan moet worden maar dan nog kan het zijn dat een ePub iets anders wordt weergegeven op verschillende apparaten. En het insluiten/embedden van lettertypes in de ebooks is helaas het beste voorbeeld van wat je daar als consument van kunt merken.

Ereaders zijn geen tablets

Embedded lettertypes zijn gewoon toegestaan in de ePub standaard en dat is de reden dat uitgevers er ook gebruik van maken om ebooks zo fraai mogelijk er uit te laten zien als je ze leest. Het gebruik er van is echter wel aan voorwaarden verbonden in de standaard die lang niet altijd netjes gevolgd worden. In de praktijk kom je dus heel vaak ebooks tegen die embedded lettertypes bevatten maar die niet aan al die strikte voorwaarden voldoen.

De meeste ereading apps voor pc, tablet of smartphone doen daar niet moeilijk over. Die negeren, overschrijven of vullen juist zelf instellingen in zodat een ebook alsnog (goed) getoond kan worden, ook al voldoet het niet aan aan de standaard in de strikte zin van het woord. Ereaders zijn echter een stuk beperkter in de mogelijkheden en kunnen niet altijd goed overweg met ePubs die niet 100% aan de standaard voldoen.

Er zijn, blijkt uit Gfk onderzoek, anderhalf miljoen ereaders in omloop in Nederland. Ereaders waar (alleen) ebooks op gelezen kunnen worden. Ereaders die, op een enkele uitzondering na, problemen hebben om het lettertype te kunnen veranderen van de ebooks als die embedded lettertypes bevatten.

Kun je wel of niet het lettertype veranderen op je ereader?

Ik heb ca. 20 Nederlandse ebooks getest op mijn Kobo Aura die afkomstig zijn van Kobo zelf, Elly’s Choice en Telekids Boeken. Bij ruim de helft bleek het niet mogelijk te zijn om het lettertype (volledig) aan te passen tijdens het lezen en bleef het op het standaardlettertype staan. Dankzij de vraagsteller kon ik bij 1 titel beschikken over drie verschillende exemplaren van de uitgever zelf (via Elly’s Choice), de gekochte ePub via Kobo en de KePub zoals die door Kobo rechtstreeks op de Kobo ereaders wordt gezet als je het boek via Kobo zelf koopt.

Hierdoor werd het meteen duidelijk dat het probleem veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van embedded lettertypes. Het KePub formaat is een aangepast formaat van Kobo zelf en één van de dingen die het doet is het verwijderen/negeren van embedded lettertypes zodat je ook kunt wisselen tussen de lettertypes die op de Kobo ereaders geïnstalleerd staan. De bij Kobo gekochte titel werkt probleemloos als je het ebook synchroniseert naar je Kobo ereader toe maar als je de titel uit je account downloadt en handmatig op je ereader zet, dan kun je het lettertype niet meer aanpassen.

Hoe erg is dat nou dat je het lettertype niet kunt aanpassen op je ereader, hoor ik je zeggen? Allereerst is het frustrerend als je, zoals de vraagsteller, een voorkeur hebt voor een bepaald soort lettertype en dat niet kunt gebruiken bij een gekocht ebook. Het is zoals gezegd nou net één van de voordelen van lezen op een ereader en het is irritant als het niet mogelijk is omdat een uitgever geen rekening houdt met hoe het ebook leest op ereaders.

Daarnaast is het voor sommigen meer dan alleen een luxe.

Mensen met dyslexie kunnen beter (of zelfs alleen maar) ebooks lezen met behulp van het lettertype OpenDyslexic dat o.a. op de Kobo ereaders aanwezig is. Die functionaliteit valt volledig weg als je het standaard lettertype van een ebook niet kunt aanpassen naar OpenDyslexic.

Wat kun je doen om wel het lettertype te veranderen van ebooks op je ereader?

Als je een ebook koopt die je op je ereader wilt gaan lezen – en je vindt het belangrijk om het lettertype van jouw voorkeur te gebruiken – dan zul je de embedded lettertypes uit het ePub-bestand moeten halen. Controleren of er uberhaupt embedded lettertypes in je ebook zitten en ze vervolgens te verwijderen klinkt als een hoop werk maar gelukkig kan dit relatief eenvoudig. Er zijn twee plugins voor het ebookbeheerprogramma Calibre waarmee je de lettertypes snel kunt verwijderen uit je ebooks.

Heb je een ereader van Kobo? Dan kun je gebruik maken van het feit dat het KePub formaat altijd het veranderen van lettertypes mogelijk maakt. In dit artikel staat beschreven hoe je de KoboTouchExtended plugin installeert in Calibre. Deze plugin zorgt er voor dat alle ebooks vanuit Calibre automatisch in het KePub formaat op je ereader terecht komen. Je hoeft dus nooit zelf te controleren of een ebook wel of niet werkt, je kunt bij alle ebooks gegarandeerd het lettertype veranderen op je ereader.

Je hebt een ander merk ereader met een ebook waar je het lettertype niet van kunt veranderen? Dan kun je de plugin Modify ePub installeren in Calibre waarmee je *per ebook in je bibliotheek* de embedded lettertypes kunt verwijderen.

  • Ga in Calibre naar Voorkeuren (Preferences) en klik links onderaan op Plug-ins (Plugins);
    veranderen van lettertypes
  • Klik in het scherm van Plugins wederom links onderaan op Nieuwe plug-ins verkrijgen (Get New Plugins);
    veranderen van lettertypes
  • Filter de goede plugin eruit door rechtsbovenaan ‘modify’ in te tikken. Je houdt dan alleen de Modify ePub plugin over die je kunt installeren;veranderen van lettertypes
  • Klik op OK om de Modify ePub knop in het hoofdmenu zichtbaar te krijgen en de installatie is klaar!
  • Heb je een ebook waar je de embedded lettertypes uit wilt halen, dan selecteer je dat boek in de Calibre bibliotheek en klik je op de Modify ePub knop;
  • Vink nu (alleen!) Remove embedded fonts aan en alle lettertypebestanden worden uit de ePub gehaald.
    veranderen van lettertypes
    De oorspronkelijke ePub wordt als backup bewaard maar je kunt de nieuwe versie naar je ereader sturen en nu wel het lettertype veranderen.

Hoewel je er dus gelukkig zelf voor kunt zorgen dat je het lettertype van je gekochte ebooks kunt veranderen op ereaders, is het natuurlijk ronduit triest dat je als consument zelf dit soort stappen moet ondernemen. Je mag verwachten dat als je een ebook koopt (al dan niet via een abonnement), het ook optimaal te lezen is op je ereader van je keuze.

Dat uitgevers kennelijk niet allemaal de moeite (willen of kunnen) nemen om er voor te zorgen dat hun ebooks naar behoren werken op de 15 miljoen ereaders in Nederland is echter niet iets wat je zo maar hoeft te accepteren. Door ze aan te spreken op wat er niet deugt aan de ebooks kunnen consumenten wel degelijk iets veranderen aan hoe uitgevers dit aanpakken. Heb je dus een ebook gekocht waar je het lettertype niet van kunt veranderen op je ereader? Mail dit dan naar de uitgever van dat ebook om ze laten weten dat je dit niet OK vindt. Geef ze de gelegenheid om hun ebooks te verbeteren maar geef vooral het signaal af dat je dit punt belangrijk genoeg vindt om daar een klacht over in te dienen. Zelfs als ze zich verschuilen achter het argument dat het ebook ‘aan de internationale standaard voldoet’.

Laat het ook de webwinkel of leverancier weten waar je de ebooks gekocht hebt. Ze zijn inderdaad niet verantwoordelijk voor de kwaliteit van de ePubs maar je kunt ze wel aanspreken op de kwaliteit van hun dienstverlening. Bol.com werkt samen met Kobo en als je het lettertype van de bij Bol.com gekochte en gedownloade ebooks niet kunt wijzigen op de bij Bol.com gekochte ereader, dan heeft Bol hier ook een verantwoordelijkheid in en kunnen ze mijns inziens best een mailtje sturen naar de uitgever om aan te geven dat ze dat niet wenselijk vinden. Hetzelfde geldt voor Elly’s Choice en alle andere ebookwinkels natuurlijk.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (23) Write a comment

  1. Ik ergerde me ook aan deze ttf blokkade. Ik heb het gemeld bij Bol.com, de leverancier van veel Kobo ereaders. Zij gaan er mee aan de slag om deze embedded ttf weer ‘vrij’ te maken.

    Reply

  2. 23-1-’16 gebeld door klantenservice Bol.com :
    Ze gaan de uitgevers verplichten ebooks te leveren zonder embedded ttf!! Gewonnen ?

    Reply

  3. Nog veel erger is dat steeds meer ebooks als fixed-layout EPUB3 gepubliceerd worden, vaak zonder dat dat nodig is. Die ebooks zijn op de meeste ereaders onleesbaar.

    Reply

      • Volwassen fictie ben ik niet tegengekomen. Maar wel steeds meer non-fictie: kookboeken, reisboeken, etc.; en kinderboeken.
        Een voorbeeld van een ebook dat onleesbaar is op de meeste ereaders: 9789491983320.

        Reply

        • Een vergelijkbaar probleem doet zich voor met betrekking tot de regelafstand, paginamarges. Alles is terug te voeren op een zeer gebrekkige CSS in een e-book.
          Alles “hard” en ook nog per element (“property”) in een CSS opnemen (doublures!): lettergrootte in px, regelafstand 1.2, marges, inspringen, etc. hard ingeven (px).
          Terwijl het in de basis heel simpel is op te lossen. Alle standaardopmaak opnemen in een body-element
          body {font-size:1em;line-height:normal;margin:0;} etc.
          Een in de overige elementen alleen de uitzonderingen beschrijven
          .inspringen {text-indent:1em;}//regelafstand, marges, etc. hoeven hier niet opnieuw te worden opgenomen aangezien dit reeds in het body-element is geregeld.
          Resultaat: een geheel flexibele CSS en zonder doublures.

          Maar geen uitgever die dit gaat toepassen. Het boeit ze niet.

          Reply

  4. De suggestie voor de plugins werkt bij mij niet. Calibre zegt dat hij het formaat niet kan veranderen in Kepub omdat de DRM dat verhindert. Ik heb ook vaak dat opeens bij een nieuw hoofdstuk het lettertype op supergroot gaat, waarna dat niet meer te herstellen is. Waardeloos. Het rare is ook dat een boek wat eerst wel goed leesbaar (en aanpasbaar) was, dat later niet meer. Vreemd.

    Reply

    • De plugins (en de basisfuncties van Calibre zelf overigens) die ePub bestanden aanpassen, werken alleen met ePubs die *niet* met (Adobe) DRM beveiligd zijn. Die beveiligde ePubs kom je relatief weinig meer tegen met Nederlandse ebooks en dat is de reden dat ik dat voorbehoud niet opgenomen heb hierboven. Titels die via Kobo verkocht worden zijn vaak nog wel voorzien van DRM maar als die gesynchroniseerd worden naar een Kobo ereader, heb je ook geen probleem met het aanpassen van lettertypes.

      Je beschrijft wel een paar vervelende gevallen die ik zelf (gelukkig) nog niet ben tegengekomen. Ik kan alleen herhalen wat ik hierboven ook al zei: laat het vooral de ebookwinkel en/of uitgever weten als dat gebeurt want ze er op aanspreken is het enige dat er voor kan zorgen dat ze het probleem serieus gaan nemen.

      Reply

      • Dank voor je reactie.
        De meeste boeken leen ik via de bibliotheek. Die boeken zijn allemaal DRM. Maar ook boeken die ik in de winkel, bijvoorbeeld van Libris, gekocht heb bevaatten allemaal DRM. Dus dat de NL boeken dat niet meer zouden hebben, heb ik nog niet kunnen merken.
        Ik heb zowel contact gezocht met de uitgever van het laatste boek dat ik heb aangeschaft en van Kobo zelf. Beiden nog geen reactie gehad.

        Reply

  5. Pingback: Amazon Ember (lettertype) installeren en gebruiken op je Kobo ereader - Vakblog

  6. Pingback: Bitter (lettertype) installeren en gebruiken op je Kobo ereader - Vakblog

  7. Dank u voor de info.
    Wat mij ook zeer stoort is dat de kleinkapitalen in de boeken van Singel uitgeverijen als onderkast op de Kobo’s worden weergegeven.

    Reply

    • @Alekzandra Het is me nooit echt opgevallen maar ik lees dan ook nooit ebooks van Singel uitgeverijen moet ik toegeven. Het verkeerd tonen van kleinkapitalen is eigenlijk ook meer een probleem met de opmaak dan een probleem van een ereader. Om kleinkapitalen correct te tonen moet er een apart lettertype bestand gebruikt worden binnen de lettertypefamilie die specifiek voor de kleinkapitalen is. Die worden weliswaar ingesloten door de uitgever in het boek maar kunnen niet getoond worden op een ereader aangezien een ereader alleen maar normaal, cursief, vet en vet-cursief weergeeft. Wat vervolgens ook nog problemen oplevert omdat je dankzij de ingesloten lettertypes dat niet meer kunt wijzigen op een ereader.

      Het is dus vooral wederom een voorbeeld van dat uitgevers de ebooks niet correct opmaken voor het lezen op een ereader. Idealiter zou een uitgever twee versies van het boek maken: eentje die geoptimaliseerd is voor ereaders (zonder franje die niet werkt op een ereader) en eentje die je in een ereading app op telefoon of tablet kunt lezen en die wel een vast lettertype (en kleinkapitalen) kan hebben. Maar de kans dat uitgevers dat gaan doen lijkt me niet groot helaas.

      Reply

  8. Geweldig.
    Hartelijk bedankt voor deze uitleg. Ik had het Labyrint der Geesten van Zafon gekocht bij Bol,
    en ergerde me kapot aan de grijze bijna onleesbare schreefletter op mijn Kobo Aura.
    Vooral bij lezen met backlight.
    En nu kan ik na een korte exercitie in Calibre heerlijk vooruit met een licht vette, schreefloze gil sans.
    Prima instructie, leerzame uitleg. Hartelijk dank.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top