Over auteursrecht op gerechten en het maken van foto’s van wat je eet

sushi bord auteursrecht op gerechtenOp Facebook en Instagram komen ze regelmatig voorbij: foto’s van culinaire hoogstandjes die als ware kunstwerken in beeld zijn gebracht. In restaurants in Frankrijk, België en nu ook Duitsland hebben ze echter genoeg van al die klanten die drukker bezig zijn met het maken van foto’s dan met het eten van de gerechten. En willen ze optreden tegen het publiceren van dergelijke foto’s omdat ze inbreuk maken op het auteursrecht van de chefkoks. Maar hoe zit het nou eigenlijk met auteursrecht op gerechten? Mag je nou wel of niet foto’s van je eten maken en op Facebook of Instagram zetten?

Wat heeft de auteurswet nou te maken met mijn eten?

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. Dat is artikel 1 van de Auteurswet en het zegt dat als jij een werk maakt jij het exclusieve recht hebt om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. Niemand anders mag dit vervolgens opnieuw openbaar maken (publiceren) of kopiëren tenzij ze jouw toestemming daarvoor hebben gekregen.

Maar is een gerecht ook een werk? In de Auteurswet staat in artikel 10 een hele opsomming van wat je als auteursrechtelijk werk kunt beschouwen maar daar vind je de excellent bereide biefstuk van dat viersterrenrestaurant niet in terug. Op zich is dat niet vreemd want de lijst in artikel 10 is niet bedoeld als uitputtende opsomming van alle mogelijke soorten werken.

Je hebt namelijk al heel snel het auteursrecht op iets dat jij gemaakt hebt. Er moet alleen sprake zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Je moet dus wel iets maken dat niet ontleend is aan een al bestaand iets en waar je als maker eigen creatieve keuzes in gemaakt hebt. Als iemand anders (tegelijkertijd) een identiek werk zou kunnen produceren dan is het waarschijnlijk dus geen werk dat auteursrechtelijk beschermd zou kunnen worden.

Bij het maken van gerechten spelen er twee ‘creatieve’ processen die in beginsel auteursrechtelijke bescherming zouden kunnen opleveren: het bereiden van het gerecht middels het recept en het opmaken/presenteren van dat gerecht.

Auteursrecht op recepten

Recepten *kunnen* een beschermd werk zijn. Als een recept zo origineel is dat een ander dat niet kan bedenken dan is dit een creatieve keuze. Leg je de keuzes ook nog eens in je geheel eigen stijl vast op schrift dan heeft het recept een eigen oorspronkelijk karakter en komt het voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking. Het probleem is echter dat de creatieve keuzes per definitie beperkt zijn in een recept: de lijst met ingrediënten ligt grotendeels vast (een appeltaart is een appeltaart) en ook al kun je variëren in de hoeveelheden, dat is nou net geen creatieve keuze. In België oordeelde de rechter daarom al jaren geleden dat recepten niet automatisch auteursrechtelijk beschermd zijn.

En als je het wel voor elkaar krijgt om een uniek persoonlijk recept te maken dan is de auteursrechtelijke bescherming ook nog eens eenvoudig te omzeilen: je hoeft alleen maar diezelfde ingrediëntenlijst en bereidingswijze in jouw eigen woorden te vertalen. Dan verkrijgt de tweede persoon notabene het auteursrecht op dat ‘nieuwe’ recept.

Nee, het heeft weinig praktisch nut om je recepten te willen beschermen via het auteursrecht. Het is niet voor niets dat het bedrijf Coca Cola al decennia het recept van de bruine borrelende frisdrank geheim houdt en niet vertrouwt op het intellectuele eigendomsrecht. Als een restaurant claimt dat concurrenten dankzij een foto van een gerecht het recept kunnen achterhalen, dan kan dat inderdaad problematisch voor dat restaurant zijn. Het betekent echter niet dat de klant automatisch inbreuk maakt op het auteursrecht van het restaurant of de kok.

Sterker nog, als het restaurant daadwerkelijk een klant voor het gerechtshof sleept om deze reden dan zouden ze geforceerd worden om het recept in de rechtszaak openbaar te maken. En daar heb je meteen de belangrijkste reden voor Coca Cola om ver weg te blijven van het intellectuele eigendomsrecht. Wil je dus je recept echt beschermen? Dan zul je het geheim moeten houden.

Auteursrecht op de opmaak/presentatie van gerechten

Het is niet moeilijk om je voor te stellen dat er creatieve keuzes gemaakt worden in de presentatie en opmaak van de gerechten. Daar moet je wel iets meer voor doen dan alleen het gerecht op een bord te smijten leggen maar het is dan al heel snel een werk zoals bedoeld in de Auteurswet. Mijn (zorgvuldig gekozen) bord met cirkel en 9 stukjes sushi komt in aanmerking voor bescherming dus dat geldt zeker voor de culinaire hoogstandjes die door chefkoks geproduceerd worden. Je verdient geen Michelinster(ren) met alleen lekker eten, de presentatie is minstens zo belangrijk.

In Duitsland werd in het Geburtstagszug-arrest in 2013 de lat een stuk lager gelegd om de vormgeving en presentatie van gebruiksvoorwerpen onder de definitie van een ‘werk van kunst’ te laten vallen. Met deze uitspraak in de hand dreigen sommige Duitse chefkoks op te gaan treden tegen klanten die foto’s van hun creaties op internet publiceren. Met claims van honderden euro’s in het vooruitschiet voor smartphonebezitters die de pech hebben bij één van deze chefkoks aan tafel te schuiven. Iets dat ook in Nederland, ondanks het ontbreken van een expliciete uitspraak hierover, in theorie zou kunnen gebeuren.

De auteursrechtelijk beschermde soep wordt niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend

Ook al hebben de (Duitse) restaurants het auteursrecht inderdaad aan hun zijde, het is niet aannemelijk dat ze snel zullen overgaan tot het versturen van claims naar hun klanten. Restaurants hebben – net als elk ander bedrijf of instelling – het recht om huisregels op te stellen waarin bijvoorbeeld het maken van foto’s van gerechten verboden wordt. Wil een restaurant deze regel handhaven (middels claims) dan is het zelfs verplicht om klanten vooraf te informeren dat fotograferen en publiceren van voedselfoto’s niet toegestaan is. Als potentiële klant kun je er dan voor kiezen om niet te gaan eten bij dat restaurant natuurlijk.

Daar zijn in meerdere landen de laatste jaren voorbeelden van geweest aangezien ‘foodstagramming’ al langer een ergernis bij sommige restaurants is. Het leverde de restaurants in kwestie echter voornamelijk negatieve publiciteit op. Iets dat slechts weinig – en zeer exclusieve – restaurants zich kunnen veroorloven. Terwijl je mag verwachten dat een restaurant juist gebaat is bij klanten die zo tevreden zijn met het eten dat ze hun Facebook- en Instagramaccount vullen met de foto’s ervan. En hun vrienden daarmee aansporen ook bij dat restaurant te gaan eten.

Of je een restaurant wilt beoordelen op hun beleid t.a.v. het maken van voedselfoto’s, dat moet je zelf weten. Wil je echter graag foto’s maken van de gerechten die je voorgeschoteld worden? Dan is het een goed idee om vooraf te melden dat je dit graag wilt doen. Als er bezwaren zijn of huisregels gelden die het niet toestaan, dan kun je alsnog overwegen om een andere eetgelegenheid te zoeken. Ben je echter van harte welkom met je smartphone en bieden ze je een extra goedverlichte eettafel aan om de foto’s beter tot hun recht te laten komen? Dan heb je met wat geluk het beste van twee werelden: lekker eten en mooie foto’s.

Die je zonder problemen op Facebook en Instagram kunt zetten.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (15) Write a comment

  1. Pingback: Tweetweekoverzicht week 35 2015: Spotify, verwijderde tweets van politici, YouTube Gaming, auteursrecht op een kipsandwich, SoundCloud en Facebook video's - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top