Mag je linken naar illegaal geüpload materiaal op YouTube?

linken naar illegaal geüpload materiaal
Docenten maken veel gebruik van videomateriaal in het onderwijs. De meestgebruikte bron voor filmpjes is (natuurlijk) YouTube en het is bijzonder eenvoudig om de video’s te embedden in de elektronische leeromgeving. Maar ook docenten gaan soms twijfelen of je die video’s wel mag gebruiken als ze evident illegaal zijn en vragen zich dan af hoe het nou precies zit met het (mogen) linken naar illegaal geüpload materiaal op YouTube. En hoe ze een illegaal geüpload filmpje kunnen herkennen.

Of het linken naar een auteursrechtelijk beschermd werk – in dit geval een video – ook een inbreuk op dat auteursrecht oplevert is jarenlang onderwerp van discussie geweest. Op internet is er een relatief dunne scheidslijn tussen het zelf openbaar maken van andermans werk zonder toestemming (een inbreuk) en het verwijzen met een link naar dat werk. Helemaal als er sprake is van een embedded link waarbij de inhoud van een document of video op andermans site getoond wordt.

Het Europese Hof van Justitie spreekt zich uit over linken

In februari 2014 oordeelde het Europese Hof van Justitie in het Svensson-arrest dat een link weliswaar een nieuwe openbaarmaking van een werk is – iets wat normaliter voorbehouden is aan de rechthebbende – maar dat dit niet onrechtmatig is zolang er geen nieuw publiek mee wordt bereikt. Anders gezegd: zolang een rechthebbende auteursrechtelijk beschermd materiaal vrij toegankelijk beschikbaar en dus voor iedereen op internet heeft gezet, mag je ernaar linken. Immers: iedereen kon er sowieso al erbij. Is het materiaal niet vrij toegankelijk op internet gezet, bijvoorbeeld achter een betaalmuur? Dan omzeilt de link een toegang-beperkende maatregel en is de link onrechtmatig omdat er een nieuw publiek wordt bereikt dat eerder geen toegang had tot  het materiaal.

In het Svensson-arrest beantwoordde het Europese Hof ook de expliciet gestelde vraag of er een verschil is tussen een ‘normale’ link of een embedded link waarbij de content zelf getoond wordt op de verwijzende site. Nee, zei het Hof want linken naar vrij toegankelijk materiaal mag van het Hof ook ‘wanneer de internetgebruikers op de betrokken link klikken, het werk verschijnt en daarbij de indruk wordt gewekt dat het wordt getoond op de website waar de link zich bevindt, terwijl dit werk in werkelijkheid afkomstig is van een andere website‘. Dat was een heldere uitspraak van het Europese Hof van Justitie: hyperlinken mag gewoon zonder dat je toestemming van de rechthebbende nodig hebt. Ongeacht het soort link dat je maakt.

Maar mag je ook linken naar illegaal geüpload materiaal dat op YouTube is geplaatst?

Het Europese Hof spreekt zich nog een keer uit over linken

In een andere Duitse rechtszaak speelde die vraag ook. Daar had iemand een filmpje zonder toestemming geüpload naar YouTube en die vervolgens op de eigen website geplaatst. In het BestWater-arrest gaf het Europese Hof van Justitie antwoorden op de vragen om verduidelijking van de Duitse Bundesgerichthof en sloot hierbij aan bij de eerdere uitspraak in het Svensson-arrest. Het Hof concludeert dat het embedden op een website van een openbaar toegankelijk beschermd werk op een andere website middels de zogenaamde ‘framing-techniek’ (zoals ook een YouTube-filmpje geëmbed wordt) geen inbreuk is zolang je daarmee geen mededeling aan een nieuw publiek doet en geen andere technieken gebruikt die de oorspronkelijke weergave van dat werk verandert.

Hoewel dit verduidelijkte dat het echt toegestaan is om auteursrechtelijk beschermd materiaal te embedden, was het Duitse Bundesgerichthof niet specifiek genoeg geweest in de vraagstelling om antwoord te krijgen op het vraagstuk of er wel inbreuk gemaakt wordt als de content onrechtmatig en illegaal online is gezet.

De Nederlandse Hoge Raad hoopt dat drie keer scheepsrecht zal blijken te zijn want de zaak van Sanoma/Playboy tegen GeenStijl focust zich eveneens op de vraag of er verwezen mag worden naar werken die illegaal geüpload zijn. Deze zaak gaat om een fotorapportage die voor het blad Playboy in oktober 2011 is gemaakt. GeenStijl ontving vervolgens een “linktip” die verwees naar een bestand op de Australische website voor dataopslag Filefactory.com, die de foto’s uit de fotorapportage bleek te bevatten. Na publicatie van de foto’s op de website van GeenStijl spande uitgever Sanoma een rechtszaak aan. Die zaak is inmiddels bij de Hoge Raad aanbeland en er zijn prejudiciële vragen aan het Europese Hof gesteld over het mogen linken naar werken die zonder toestemming openbaar zijn gemaakt. Het wachten is echter op de antwoorden want die worden pas volgend jaar verwacht.

Vragen uit de (onderwijs)praktijk

Via een collega uit het Netwerk van Auteursrechten Informatiepunten kwamen hierover vragen binnen:

Ik kreeg laatst een vraag van een docent over een speelfilm. Deze film wilde ze gebruiken in haar lessen en of ik die op ons videoportaal kon zetten. Dat mag natuurlijk niet zonder toestemming en dus heb ik de docent geadviseerd om dan maar (diverse exemplaren van) de DVD te kopen en in de bibliotheek te plaatsen. Ondertussen had ik gezien dat de film in zijn geheel op YouTube staat. Ze zou deze link in de elektronische leeromgeving kunnen zetten maar dat heb ik haar afgeraden omdat dit volgens mij niet mag. Klopt dat?

Het zelf digitaliseren van een (film op) dvd en deze op een videoportaal zetten mag inderdaad niet zonder dat daarvoor toestemming is verleend door de rechthebbende. Het is een simpele regel maar het is soms lastig uit te leggen dat ze een dvd wel mogen laten zien in de klas – de vertoningsbeperking in de Auteurswet maakt dat mogelijk – maar dat ze de inhoud van de dvd niet digitaal mogen tonen via (een videoportaal en) de elektronische leeromgeving. Docenten beschouwen een videoportaal als een hulpmiddel bij hun lessen en hebben niet veel zin om hierbij rekening te houden met het auteursrecht.

Als je de film niet mag digitaliseren en op je videoportaal mag plaatsen dan mag dat vanzelfsprekend ook niet op YouTube. Is de film echter al door iemand anders op internet gezet dan heb je ineens meer mogelijkheden. Legaal of niet, zolang het Europese Hof van Justitie niet expliciet stelt dat je niet mag linken naar illegaal geüpload materiaal mag je dat dus wel. Als de YouTube video’s openbaar staan mag je er dus gewoon naar linken.

Maar goed, het is wel handiger als je linkt naar legaal geüpload materiaal natuurlijk maar hoe zie je dat dan?

Docenten maken hier heel veel gebruik van YouTube-filmpjes en zetten de linkjes ook in de elektronische leeromgeving. In de presentatie die wij (het Auteursrechten InformatiePunt) geven aan docenten benadruk ik altijd dat linken altijd mag, mits het materiaal legaal op internet is gezet. Ook filmpjes op YouTube. Laatst kreeg ik de vraag hoe ze dan kunnen zien of een YouTube-filmpje er legaal opgezet is of niet. Ik antwoord dan in de trant van “je gezond verstand gebruiken” maar ze willen graag iets concreets, waar je een legaal geplaatst filmpje aan kan herkennen. Ik zou zeggen: als de maker het zelf er op heeft gezet, bijvoorbeeld DSM of Philips. Of als de uploader ene Sluwe Sjakie is, of Gekke Henkie heet en 200 hits heeft. Misschien heb jij nog wat tips?

Voor de goedbedoelende docenten heb je inderdaad heel weinig houvast verder. Ze kunnen en mogen gewoon linken naar alles wat op YouTube staat, zelfs als dat (extreem) twijfelachtig van origine is. Je kunt simpelweg niet met zekerheid een legaal geplaatst filmpje onderscheiden van een illegaal geplaatst filmpje. En dat is interessant want bij de vragen die door de Hoge Raad aan het Europese Hof van Justitie zijn gesteld speelt dit ook een rol. De HR vraagt expliciet of het uitmaakt of de ‘linker’ op de hoogte is van het feit dat er naar werken gelinkt wordt die zonder toestemming openbaar zijn gemaakt. Het kan dus zijn dat het Europese Hof van Justitie dit aspect laat meewegen in hun uitspraak.

Bij YouTube ben je echter niet afhankelijk van je eigen inschatting want alle video’s die geüpload worden, worden gescreend door het het Content ID systeem van YouTube. Content ID is een set aan tools voor rechthebbenden wiens content (met grote regelmaat) geüpload wordt op YouTube. Rechthebbenden – meestal tv/filmstudio’s en muziekuitgevers – uploaden dan zelf via die tools hun content als referentiemateriaal naar de servers van YouTube en kunnen aangeven hoe er door YouTube gehandeld moet worden als die content door het publiek op YouTube gezet wordt. Bijvoorbeeld door deze content automatisch te laten blokkeren maar er kan ook gekozen worden om eigen advertenties toe te voegen aan de geüploade video’s.

Als eindgebruiker die wil linken naar een YouTube-filmpje mag je er van uit gaan dat als een video op YouTube staat, het er ook legaal staat. Zelfs als dat door iemand die Gekke Henkie heet is geupload. Zelfs als je er van overtuigd bent dat het toch een illegaal geplaatst filmpje is.

In geval van twijfel gewoon pragmatisch zijn

Rechthebbenden van tv series, films en documentaires zijn ook erg druk met het opsporen van hun eigen materiaal op YouTube en andere videodiensten. Het kan zijn dat een video door het Content ID systeem glipt maar dat het enkele dagen of weken later alsnog op zwart gaat en de link vanaf dat moment niet meer werkt.

Dat is dan ook het argument dat ik zelf gebruik naar docenten als het gaat om linken naar videomateriaal waarvan ze vermoeden dat het illegaal is: als je als docent linkt naar een YouTube filmpje, probeer dan in te schatten of het filmpje er volgende week ook nog staat. Is het een film, tv aflevering of documentaire die ook in een (web)winkel kunt kopen? Dan is de kans levensgroot aanwezig dat het niet lang op YouTube zal staan en gok je dus dat die video gedurende de duur van je lessen daar beschikbaar zal blijven. Ik weet redelijk zeker dat docenten het extra werk willen vermijden dat ze moeten doen als halverwege hun lessencyclus de gelinkte filmpjes niet meer werken.

Hierbij is het handig om niet om de video’s auteursrechtelijk te toetsen maar om zelf na te denken en te beoordelen hoe betrouwbaar de uploader is. Klik dus inderdaad eens door op de accountnaam van de uploader en kijk of dit zijn enige geüploade video is. Bekijk ook de andere video’s van die uploader: zijn het vergelijkbare video’s qua inhoud en staan ze er al langere tijd? Dan is de kans groot dat de video waar je naar wilt linken gewoon legaal geüpload is op YouTube.

Het zou natuurlijk handiger zijn als uploaders elke illegaal geüploade video als zodanig zouden markeren of onder accountnamen als ‘IllegalMovieUploader’ of ‘HartstikkeIllegaal’ de video’s zouden plaatsen maar met het Content ID systeem van YouTube en je eigen inschatting van de uploader op basis van zijn profiel, inclusief eerdere video’s, zou je toch een heel eind moeten komen.

@foto via Pixabay met CC0 verklaring

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (13) Write a comment

  1. Pingback: Mag je linken naar illegaal geüpload mater...

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top