Auteursrecht op tweets (en mag je andermans tweets zo maar opnieuw publiceren?)

auteursrecht op tweetsDocumentair fotograaf Jan Dirk van der Burg vertelde woensdag 30 september bij De Wereld Draait Door over hoe hij bezig is met een tiendelige tweetbundelbox. Deze box bestaat uit boeken met een selectie van “autobiografische tweets” van de volgens van der Burg beste Twitteraccounts. Hij heeft echter geen toestemming aan de twitteraars gevraagd voor deze “retweets op papier”. Had hij dat wel moeten doen? Hoe zit het nou eigenlijk met het auteursrecht op tweets?

Zijn tweets auteursrechtelijk beschermd?

Als je kijkt naar artikel 1 van de Auteurswet dan lees je daar dat het auteursrecht het exclusieve recht is van de maker op een werk, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens een aantal wettelijke beperkingen. En iets is al heel snel een werk want om iets als (auteursrechtelijk beschermd) werk te kwalificeren is het criterium is dat het werk oorspronkelijk is (dus niet overgenomen of geretweet van een ander) en het stempel van de maker draagt (HR 4 januari 1991, NJ 1991, 608, Van Dale/Romme). Dat betekent dat een zelfbedachte tekst, blogpost, artikel, boek of ebook als werk gerekend zal worden en het is niet lastig om te zien dat je daar ook maar weinig discussies over zult krijgen.

Met tweets ligt dat wel een stukje lastiger. Ze zijn namelijk erg kort (maximaal 140 tekens) en dan kun je je afvragen hoe oorspronkelijk een tekst *kan* zijn om nog als een werk bestempeld te worden. Om nog maar niet te spreken van alle tweets die een feitelijk statement bevatten waar noch iets orgineels noch iets persoonlijks van de schrijver van die tweet in te bekennen valt. “Ik heb de hele dag thuis voor niets op de postbode zitten wachten”, klinkt niet als een tekst waar je auteursrecht op zou kunnen krijgen. In het Endstra-arrest  – waarin de erfgenamen van Endstra probeerden de zogenaamde Endstra-tapes met opgenomen gesprekken via het auteursrecht uit de circulatie te halen – stelde de Hoge Raad dan ook dat:

De eis dat het voortbrengsel het persoonlijk stempel van de maker moet dragen betekent dat sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes, en die aldus voortbrengsel is van de menselijke geest. Daarbuiten valt in elk geval al hetgeen een vorm heeft die zo banaal of triviaal is, dat daarachter geen creatieve arbeid van welke aard ook valt te aan te wijzen.

Oftewel, er moet wel iets aan creatieve arbeid te zien zijn aan een tweet wil deze als een werk gezien (kunnen) worden. De lengte van een tweet maakt dit enerzijds een extra uitdaging maar is daar anderzijds niet per se beperkend in. In het Infopaq arrest uit 2009 stelde het Europese Hof van Justitie dat een tekst van elf woorden al voldoende is om als auteursrechtelijk werk bestempeld te kunnen worden.

Elf woorden lukt nog wel in een tweet en dus hangt het vooral van de inhoud van een tweet af of ze als een auteursrechtelijk beschermd werk gezien kunnen worden. Een zelfbedachte grap, gevatte opmerking en een twittergedicht komen daarvoor redelijk eenvoudig in aanmerking. Een tweet over de zoveelste vertraging in de trein niet. Daarentegen kan dit anders uitpakken als er zelfgemaakte foto’s (mee)getwitterd worden: voor foto’s geldt dezelfde toets van oorspronkelijkheid en stempel van de maker en de praktijk leert dat foto’s eigenlijk altijd als een werk gezien worden. Foto’s overnemen uit tweets is daarmee dus meteen een inbreuk op het auteursrecht van de oorspronkelijke twitteraar.

Wat vindt Twitter van je auteursrecht op tweets?

Twitter gaat er vanuit dat alle tweets (potentieel) auteursrechtelijk beschermd zijn. De gebruiksvoorwaarden van Twitter geven aan dat de gebruiker zijn of haar rechten op een tweet behoudt maar dat er wel een zeer ruime licentie verleend wordt aan Twitter om deze tweets te (her)gebruiken:

You retain your rights to any Content you submit, post or display on or through the Services. By submitting, posting or displaying Content on or through the Services, you grant us a worldwide, non-exclusive, royalty-free license (with the right to sublicense) to use, copy, reproduce, process, adapt, modify, publish, transmit, display and distribute such Content in any and all media or distribution methods (now known or later developed).

Tip: This license is you authorizing us to make your Tweets on the Twitter Services available to the rest of the world and to let others do the same.

You agree that this license includes the right for Twitter to provide, promote, and improve the Services and to make Content submitted to or through the Services available to other companies, organizations or individuals who partner with Twitter for the syndication, broadcast, distribution or publication of such Content on other media and services, subject to our terms and conditions for such Content use.

Tip: Twitter has an evolving set of rules for how ecosystem partners can interact with your Content on the Twitter Services. These rules exist to enable an open ecosystem with your rights in mind. But what’s yours is yours – you own your Content (and your photos are part of that Content).

Such additional uses by Twitter, or other companies, organizations or individuals who partner with Twitter, may be made with no compensation paid to you with respect to the Content that you submit, post, transmit or otherwise make available through the Services. We may modify or adapt your Content in order to transmit, display or distribute it over computer networks and in various media and/or make changes to your Content as are necessary to conform and adapt that Content to any requirements or limitations of any networks, devices, services or media.

Dit komt er feitelijk op neer dat jij weliswaar het recht op jouw teksten en foto’s hebt (en houdt) maar dat Twitter zo’n beetje alles met je tweets kan doen wat ze willen. In de praktijk is dat beperkt overigens tot het gebruik van de tweets binnen de dienst van Twitter (anders zou je toestemming moeten geven voor een retweet bijvoorbeeld) en zal Twitter niet zo maar t-shirts gaan verkopen met jouw tweets erop.

Twitter handhaaft zelfs desgewenst jouw auteursrecht op tweets binnen hun eigen dienst want in dezelfde voorwaarden vind je aan het einde ook terug dat Twitter op verzoek van rechthebbenden bijvoorbeeld tweets zal verwijderen als die inbreuk maken op eerdere tweets:

Twitter respects the intellectual property rights of others and expects users of the Services to do the same. We will respond to notices of alleged copyright infringement that comply with applicable law and are properly provided to us. If you believe that your Content has been copied in a way that constitutes copyright infringement, please provide us with the following information:[…]

We reserve the right to remove Content alleged to be infringing without prior notice, at our sole discretion, and without liability to you. In appropriate circumstances, Twitter will also terminate a user’s account if the user is determined to be a repeat infringer.

Dit speelde afgelopen zomer nog toen Twitter enkele tweets verwijderde met gekopieerde grappen.

Terug naar de tweetbundels

Goed, de tweets die Jan Dirk van der Burg in de tweetbundelbox opgenomen heeft kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn maar hoeven dat dus niet te zijn. Het gaat volgens van der Burg om “autobiografische” tweets en in het interview bij De Wereld Draait Door licht hij ook toe dat het hem juist om die triviale gebeurtenissen gaat die het leven schetsen van de twitteraars.

Van der Burg heeft zowel “bekende” (o.a. Marianne Zwagerman en Aad de Mos) als onbekende Nederlanders zoals Arie-Wim Boer gevolgd zonder ze vooraf op de hoogte te stellen dat hij voornemens was een selectie van een tweets in boekjes op te gaan nemen. Waardoor die 10 Nederlanders pas achteraf geconfronteerd werden met dat boekje waarin hun tweets waren opgenomen en één persoon zelfs live tijdens het gesprek bij DWDD voor het eerst dat boekje zag.

Dat geen van de twitteraars hier moeilijk over heeft gedaan is wel een geluk voor van der Burg natuurlijk. Ieder van hen had zeker wel bezwaar kunnen maken op basis van hun auteursrecht en hoewel een groot deel van de tweets zeer waarschijnlijk niet beschermd zouden zijn, zou de bewijslast bij van der Burg hebben gelegen. Iets dat met tien boekjes vol met tweets (en foto’s!) gegarandeerd niet zou zijn gelukt.

Zelfs Matthijs van Nieuwkerk fronste even toen hij vroeg aan van der Burg hoe dat nou met de rechten zat en waarop het (creatieve) antwoord kwam dat de rechten geen rol speelden omdat het ging om een “analoge vorm van een retweet geëmbed in het medium boek“. Daar voegde van der Burg nog wel aan toe dat dit een ‘conceptuele formule’ was. Wat ik zelf interpreteer als een volledig uit de duim gezogen argument dat geen enkele juridische basis heeft ;) Het behoeft weinig toelichting hoop ik dat het overnemen van tweets in een boek niet als een ‘analoge vorm van een retweet’ gezien kan worden. Al vermoed ik dat de tien Nederlanders niet al te kritisch zijn geweest en het waarschijnlijk gewoon leuk vinden dat ze op deze manier in de publiciteit komen.

Is privacy nog een issue?

Je moet het ook maar leuk vinden dat je tweets op deze manier in een boek gezet worden. Heb je dan geen privacy met je tweets dan? Ja en nee. Hoewel tweets persoonsgegevens zijn en onder de Wet Bescherming Persoonsgegevens vallen (ze zeggen namelijk wat over jou en dan wordt er geen onderscheid gemaakt tussen feitelijke gegevens zoals je naam en de meningen die je er op nahoudt zoals je tweets), gaat die bescherming van die wet niet op als je zelf die gegevens publiceert. Iedereen kan een twitteraccount nemen en jou volgen waarmee je zelf dus al je tweets openbaar maakt. Bescherming van je privacy hoef je van de wet in ieder geval dan niet te verwachten.

Conclusie

Hoewel auteursrecht soms heel gecompliceerd kan uitpakken als er financiële belangen spelen, kan het ook heel praktisch genegeerd worden als die belangen ontbreken. De tien Nederlanders hebben weliswaar het auteursrecht op (een deel van) hun tweets, zouden zeker bezwaren kunnen maken tegen het publiceren ervan door van der Burg  – zeker als de tweets foto’s bevatten – maar kiezen er voor om dat niet te doen. Van der Burg heeft aangegeven geen winst te zullen maken op de tweetbundelbox en daarmee is de bundeling van tweets in boekjes eigenlijk precies wat hij beoogt: een stukje Twitter in je boekenkast waarbij het voor iedereen duidelijk is dat de twitteraars de ‘auteurs’ van die boeken zijn. En zolang de auteurs dat zelf geen probleem vinden is er helemaal niets aan de hand.

Dat van der Burg niet de moeite genomen heeft om toestemming te vragen om de tweets te mogen gebruiken, blijft echter raar. Hij is zelf fotograaf en had, ondanks het bedenken van een smoes “conceptuele formule”, moeten weten dat de twitteraars wel degelijk het hergebuik van hun tweets hadden kunnen verbieden. Dat ze dat niet gedaan hebben is definitief meer geluk dan wijsheid geweest.

@foto: mecredis via photopin cc
#

 

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (25) Write a comment

    Leave a Reply

    Required fields are marked *.


    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

    • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
      Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
    Top