Over muziekrechten, persoonlijkheidsrechten en als je niet wilt dat anderen jouw (muziek)werk gebruiken

Ook al kan auteursrecht soms best ingewikkeld zijn, in de basis hoeft het niet lastig te zijn: als je het werk van iemand anders wil gebruiken dan heb je toestemming nodig van de rechthebbende om dat te doen. Maar wat als je een rechthebbende bent die toestemming gegeven heeft en er vervolgens achterkomt dat je helemaal niet wilt dat jouw werk door die persoon of partij gebruikt wordt? 

Een goed voorbeeld is het gebruik van (populaire) muziek tijdens politieke campagnes. Politici maken gebruik van bekende muzieknummers om op die manier het publiek enthousiast te krijgen en hun eigen boodschap te associëren met dat specifieke nummer. Wat beter dan mee te liften op de populairiteit van een bestaand muzieknummer om je eigen bekendheid en boodschap te vergroten?

Daar zijn de artiesten van het uitverkoren nummer echter lang niet altijd blij mee en in met name de Amerikaanse politiek komt het regelmatig voor dat artiesten bezwaar maken tegen het gebruik van hun nummer door (vooral rechtse) politici. Dat is geen recent fenomeen want er zijn voorbeelden te vinden die decennia teruggaan. Zo weigerde Bruce Springsteen bijvoorbeeld in 1984 zijn toestemming te geven voor het gebruik van Born in the USA door Ronald Reagan.

Bijna vier jaar geleden, tijdens de vorige presidentiële verkiezingen, zocht de band Survivor de publiciteit om duidelijk te maken dat ze niet gediend waren van het feit dat Newt Gingrich hun nummer Eye of the Tiger gebruikte in zijn campagne maar maakte ook Cyndi Lauper bezwaar tegen het gebruik van haar nummer True Colors door Obama in een negatieve reclame die gericht was tegen Mitt Romney.

Wat is het met politici en muziek?

De verkiezingscampagnes voor de Amerikaanse presidentverkiezingen volgend jaar komen nu op stoom en ook nu zijn er artiesten die hun muziek niet gebruikt willen zien door de kandidaten. De focus ligt deze keer primair op de Republikeinse kandidaat Donald Trump die kennelijk koste wat het kost muziek wil gebruiken tijdens zijn politieke bijeenkomsten. In juni vroeg Neil Young of Trump wilde ophouden met het gebruiken van Rockin’ In The Free World, in september deed R.E.M. hetzelfde voor It’s the End of the World as We Know It (And I Feel Fine) en begin oktober pakte Aerosmith het nog wat grondiger aan door een cease-and-desist brief te sturen aan Trump voor het gebruiken van Dream On.

Dichterbij huis is ook niet iedereen blij met de hernieuwde aandacht voor hun muziek. Presidentsverkiezingen zijn er natuurlijk niet maar de politieke partijen maken bij hun landelijke bijeenkomsten eveneens regelmatig gebruik van muziek. De zangers van Het Goede Doel kwamen er achter dat hun muziek werd gebruikt op bijeenkomsten van de PVV en willen nu voorkomen dat hun hit België daar afgespeeld wordt. Ze haastten zich om duidelijk te maken dat ze het net zo min voor de VVD of andere politieke partijen zouden willen maar je kunt je afvragen of ze actie ondernomen zouden hebben als het CDA of Groen Links dat nummer af en toe zou draaien tijdens één van hun bijeenkomsten.

Is er toestemming?

Ook al biedt het Amerikaanse auteursrecht meer ruimte voor het zonder toestemming kunnen gebruiken van auteursrechtelijk beschermde werken (middels fair use), het gebruiken van muziek tijdens politieke bijeenkomsten is zowel in Amerika als in Nederland gewoon gebonden aan dezelfde regels: er moet toestemming zijn (bijv. met een licentie) van de rechthebbenden om de muziek af te kunnen spelen. In Nederland zijn daar de beheersorganisaties Buma en Sena voor terwijl in Amerika de rechtenorganisatie ASCAP een belangrijke rol heeft. ASCAP heeft, gezien de voorgeschiedenis t.a.v. het gebruik van muziek door politici, dan ook regels gepubliceerd (PDF) speciaal voor dit soort gebruik.

Die regels benadrukken dat er vanzelfsprekend toestemming moet zijn om uberhaupt muziek af te mogen spelen tijdens politieke bijeenkomsten maar dat er speciale aandacht dient te zijn als een specifiek nummer verbonden wordt aan de politieke boodschap van een campagne: As a general rule, a campaign should be aware that, in most cases, the more closely a song is tied to the “image” or message of the campaign, the more likely it is that the recording artist or songwriter of the song could object to the song’s usage in the campaign.

Meer dan toestemming alleen

Artiesten en uitvoerenden zijn namelijk niet machteloos om te voorkomen dat tijdens politieke bijeenkomsten hun muziek gebruikt wordt. Zelfs als er een licentie verleend is door degenen die hun rechten beheren.

In Amerika is in diverse staten wetgeving van kracht die de auteursrechtelijke positie van makers versterken. Een ‘Right of Publicity’ beschermt het imago en beeldvorming over (bekende) artiesten. Overkoepelend is er de Lanham Act die bescherming biedt voor het merk van de artiest en vals adverteren tegen moet gaan. False endorsement wetgeving beschermt een artiest eveneens expliciet tegen de beeldvorming dat hij of zij achter het doel staat dat dankzij het gebruik van het muziekwerk gesuggereerd wordt.

Persoonlijkheidsrechten

In Nederland (in Europa) kennen we die aparte wetten niet maar zijn de rechten die de bijzondere band tussen auteur en werk beschermen, rechtstreeks opgenomen in de Auteurswet. Elke maker van een werk heeft namelijk persoonlijksrechten die niet overgedragen kunnen worden aan een ander en dus ook niet beheerd kunnen worden door een ander. Dit worden ook wel de morele rechten genoemd en die zijn beschreven in artikel 25 van de Auteurswet.

Behalve het recht op (correcte) naamsvermelding – dat bestaat uit het recht op naamsvermelding, het kunnen verzetten tegen vermelding van andermans naam op het eigen werk en het kunnen verzetten tegen vermelding van eigen naam op andermans werk – bevat dat ook het recht zich te verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk, welke nadeel zou kunnen toebrengen aan de eer of de naam van de maker of aan zijn waarde in deze hoedanigheid.

Dat geeft dus de ruimte, het recht zelfs, om als artiest niet geassocieerd te willen worden met de boodschap die expliciet of impliciet verbonden is aan degene die je muziek gebruikt. Het lijkt misschien een lastig te handhaven recht om je muziek dan niet te laten gebruiken door anderen met wie je niet geassocieerd wilt worden maar juist het feit dat artiesten dit publiekelijk uitspreken vergemakkelijkt de discussie. Welke politicus zit er nou op te wachten dat de muziek die hun boodschap moet versterken juist een negatief signaal afgeeft aan het publiek?

Alleen toestemming vragen is dus eigenlijk onvoldoende als je niet duidelijk (genoeg) maakt wat je precies van plan bent met andermans werk. Uitgevers, muziekmaatschappijen of collectieve beheersorganisaties kunnen in de meeste gevallen toestemming namens de makers geven maar die makers hebben met hun persoonlijkheidsrechten dus altijd nog het laatste woord. Zowel de PVV als Donald Trump kunnen dus op zoek gaan naar een ander muzieknummer van een artiest die geen problemen heeft met het gebruik ervan.

@foto via Pixabay met CC0 verklaring

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

  1. Pingback: Over muziekrechten, persoonlijkheidsrechten en ...

  2. heb een leuk bedrijfsfilmpje gemaakt en is alleen te zien op een computer en laptop, ivm auteursrechten van de muziek die ik gebruikt heb, maar dus niet op een tablet of telefoon.
    wat kan ik hieraan doen?
    alvast bedankt voor je reactie.

    Reply

  3. Pingback: Tweetweekoverzicht week 18 2016: Webarchivering, VakantieBieb, Nederland Leest, DRM, TTIP, uitgeverijenstatistieken, EU verordening persoonsgegevens, muziek en politici en Elsevier vs Sci-Hub - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top