Open Access publiceren (op Windesheim) : over self-archiving en het auteurscontractenrecht

Hoewel veel lectoren en onderzoekers bekend zijn met het verschijnsel Open Access publiceren, blijken ze in de praktijk een stuk minder bekend te zijn met hoe ze dat daadwerkelijk kunnen doen. Dat zorgt ervoor dat maar weinig onderzoekers rekening houden met de mogelijkheid om hun artikelen – behalve in het wetenschappelijke of vaktijdschrift waarin ze willen publiceren – ook in de instellingsrepository te publiceren. En dat is wel lastig als je instelling een publicatiebeleid heeft waarin je aangeeft om waar mogelijk publicaties van studenten, medewerkers en onderzoekers (Open Access) beschikbaar te maken.

Tijd voor voorlichting dus

Reden genoeg om als Mediacentrum (en Auteursrechten Informatie Punt) te beginnen met voorlichting over waarom Open Access een speerpunt is – ook binnen Windesheim – en waarom we het belangrijk vinden om zoveel mogelijk publicaties op te nemen in onze repository.

Gisteren, 16 november, organiseerden we de eerste lunch(voorlichtings)bijeenkomst om aan een groep onderzoekers uit te leggen hoe ze – door simpelweg te informeren bij de uitgever over de mogelijkheden een auteursversie van hun artikel op te mogen nemen in de instellingsrepository (self-archiving) – ook kunnen bijdragen.

Recht op Open Access

Daarnaast legde ik ook uit wat de recent aan de Auteurswet toegevoegde “Open Access-bepaling” praktisch voor hun kan betekenen om met hun uitgever de dialoog aan te gaan over het Open Access publiceren van hun artikelen, ook als de uitgever daar zelf al niet in voorziet.

Artikel 25fa
De maker van een kort werk van wetenschap waarvoor het onderzoek geheel of gedeeltelijk met Nederlandse publieke middelen is bekostigd, heeft het recht om dat werk na verloop van een redelijke termijn na de eerste openbaarmaking ervan, om niet beschikbaar te stellen voor het publiek, mits de bron van de eerste openbaarmaking daarbij op duidelijke wijze wordt vermeld.
(Wetten.nl)

Het is belangrijk om te beseffen dat deze ‘Open Access-bepaling’ geen nieuwe uitzondering op het auteursrecht is maar een wezenlijk (nieuw) onderdeel van de persoonlijkheidsrechten van een auteur. Dit recht op open access publiceren kan niet door een auteur overgedragen worden aan een uitgever. De nieuwe bepaling is met terugwerkende kracht in werking getreden en het is dus mogelijk om al eerder gepubliceerde artikelen alsnog in Open Access te publiceren.

In beginsel mogen alle wetenschappelijke artikelen – van auteurs in onderzoeksinstellingen, universiteiten en hogescholen – dat geheel of gedeeltelijk gefinancierd is met (Nederlandse) publieke middelen na verloop van tijd (ook) Open Access gepubliceerd. Mits daar de bron vermeld wordt van de oorspronkelijke publicatie en er een redelijke termijn met de uitgever afgesproken is.

Maar wat is een redelijke termijn? En hoe verhoudt dit (Nederlandse) recht zich tot de overeenkomsten en afspraken die medewerkers, onderzoekers en lectoren al hebben rondom hun publicaties? Met buitenlandse uitgevers? En hoe ga je als auteur/onderzoeker in dialoog met je uitgever hierover?

De komende maanden (jaren waarschijnlijk) willen we alle publicerende medewerkers voorlichten, bewust maken van deze kwestie en oproepen actie te ondernemen naar hun uitgever(s) om het Open Access publiceren ook mogelijk te maken. Ongeacht of je in een wetenschappelijk tijdschrift publiceert, in een vaktijdschrift, congresbundel enz. Dat kan betekenen dat je het alleen maar hoeft te vragen maar kan ook betekenen dat je nog eens goed naar je overeenkomst met die uitgever moet kijken, moet controleren wat het self-archiving beleid is of wellicht in een discussie terecht komt met je uitgever omdat die weigert mee te werken.

Daar willen we (Mediacentrum en het Auteursrechten Informatie Punt) iedereen zoveel mogelijk bij ondersteunen door bijv. het uitzoekwerk voor onze rekening te nemen, eveneens met uitgevers te gaan praten en natuurlijk door ervoor te zorgen dat de publicaties ook daadwerkelijk in de Windesheimrepository terecht gaan komen.

Tijd om nu echt eens werk te gaan maken van Open Access.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (16) Write a comment

    • Ik denk dat het zeker stimulerend kan werken voor het (gouden route) Open Access publiceren in het hbo. Ik merk op Windesheim dat onderzoekers best meer willen weten over de groene route en self-archiving maar dat men niet staat te trappelen om APC’s te betalen teneinde in een OA tijdschrift te kunnen publiceren. Dat moet dan al in de onderzoeksfinanciering worden meegenomen maar voordat dit een standaardpraktijk wordt zou het zeker een hulp zijn als onderzoekers in het hbo gestimuleerd worden om te publiceren in een OA tijdschrift mbv een OA fonds.

      Hoe je dat zou moeten beheren, hoe je bepaalt wie er wel en wie er niet aanspraak op kan maken enz, dat lijkt me wel weer een uitdaging maar enfin, daar zijn antwoorden op te bedenken natuurlijk.

      Reply

  1. Pingback: Tweetweekoverzicht week 50 2015: Tweedehands ebooks, kamerbrief Bibliotheekwet, ebookcampagne van de bibliotheek, 1 miljard CC werken, OneDrive, VSNU en Elsevier sluiten een big deal - Vakblog

  2. Pingback: Over Green Open Access, NWO voorwaarden en trusted repositories - Vakblog

  3. Pingback: Over de toegang tot de wetenschappelijke tijdschriften van Wiley, Big Deals en Open Access - Vakblog

  4. Raymond,

    Nogal laat, maar het komt nu pas aan de orde.
    Hoe interpreteer jij Aw. art. 25b, 2 en 3?

    Zoals ik het lees geldt Aw. art. 25f niet in geval van werkgeversauteursrecht (Aw. art. 7).
    Daarmee vervalt het hele verhaal over Taverne met betrekking tot de hogescholen omdat deze makers vallen onder het werkgeversauteursrecht.

    Mee eens?

    Groet,
    Jaroen.

    Reply

    • Hoi Jaroen,

      Absoluut niet mee eens.

      Artikel 25b lid 3 sluit de toepassing van artikel 25f(a) uit als werkgeversauteursrecht (artikel 7) van toepassing is – inderdaad – maar bij zowel universiteiten als hogescholen is werkgeversauteursrecht helemaal de praktijk niet.

      In de CAO’s van zowel hogescholen als universiteiten staat weliswaar expliciet opgenomen dat de instelling het werkgeversauteursrecht heeft maar de praktijk is dat werknemers als natuurlijke personen afspraken (met uitgevers) over publiceren maken waarbij volledig beschikt kan worden over het auteursrecht. Er zou letterlijk geen publicatie zijn als werkgeversauteursrecht de norm zou zijn aangezien dan alleen CvB’s of gevolmachtigden afspraken zouden kunnen maken. Alle publicaties zouden ook onder de naam van de instelling gepubliceerd moeten zijn/worden en dat is nooit het geval.

      Dat is bij universiteiten tevens een langdurig bediscussieerde kwestie waar ook jurisprudentie over is (in tegenstelling tot bij de hogescholen) maar qua wetgeving als CAO’s zijn de universiteiten en hogescholen hier dus in beginsel volledig identiek in. Logisch ook want ze vallen ook beide onder dezelfde Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek.

      Aangezien artikel 25fa (Taverne) geschreven is om auteurs korte werken van wetenschap “om niet” beschikbaar te kunnen laten maken vind ik het evident dat hiermee in elk geval auteurs van universiteiten en onderzoeksinstituten bedoeld worden. En als universiteiten – met dezelfde werkgeversauteursrecht passage in hun CAO als die van hogescholen – onder Taverne vallen, dan vallen hogescholen dat mijns inziens ook.

      SHB gaat dit najaar starten met het toepassen van Taverne voor het afspraken maken met uitgevers zodat auteurs die werkzaam zijn bij hogescholen hun (met name vak-)publicaties onder duidelijke voorwaarden kunnen deponeren in de instellingsrepositories. Geen enkele uitgever zal beginnen over werkgeversauteursrecht en dat dergelijke afspraken over (groen) Open Access daardoor niet gemaakt kunnen worden: alle uitgevers maken de afspraken met auteurs en niet met de instellingen. Je kunt dan nu als uitgever niet ineens aankomen met dat nieuwe afspraken alleen met de instelling gemaakt worden. Dat wil echt niemand en zoals ik al zei, het is simpelweg de praktijk niet.

      Doen ze dat onverwachts wel? Nou dan ligt er een kans om jurisprudentie voor het hbo te verkrijgen.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top