Auteursrecht op bankbiljetten

20 euro auteursrecht op bankbiljettenVorige week, 25 november, is het nieuwe 20 eurobiljet in omloop gekomen. Dat werd slechts terloops in de media gemeld met (soms) de aanvullingen dat het nieuwe biljet “betere echtheidskenmerken” heeft – lastiger te vervalsen is  – en nu op duurzamer papier is gedrukt dan het huidige 20 eurobiljet.

Nu bestudeer je waarschijnlijk niet elke dag de bankbiljetten in je portemonnee. Sterker nog, de kans is groot dat je sommige biljetten nog nooit in je portemonnee hebt gehad. Ik heb zelf in elk geval nog niet het genoegen gehad om de 100, 200 en 500 eurobiljetten van dichtbij te mogen aanschouwen. Dat komt vooral omdat ik het een fijner idee vind om voor dat soort bedragen te pinnen terwijl ik juist bij een lager bedrag liever contant betaal.

Bankbiljetten als kunstwerken

Als je echter goed kijkt naar een willekeurig bankbiljet dan zie je dat het ware kunstwerken zijn. In 1996 werd er een ontwerpwedstrijd uitgeschreven waar uit vele landen maar liefst 44 verschillende ontwerpen uit voortkwamen voor de nieuwe eurobiljetten die in 2002 ingevoerd zouden gaan worden. Er kwam een jury en een Europees opinie-onderzoek aan te pas om het definitieve ontwerp te selecteren.

Op de voorzijde van beide series eurobankbiljetten worden ramen en poorten getoond. Zij symboliseren de geest van openheid en samenwerking in Europa. De bruggen aan de achterzijde staan symbool voor de communicatie tussen de mensen in Europa en tussen Europa en de rest van de wereld. De ramen, poorten en bruggen op de bankbiljetten zijn gestileerde illustraties en geen afbeeldingen van daadwerkelijk bestaande constructies.

Elk bankbiljet draagt de handtekening van Willem F. Duisenberg, van Jean-Claude Trichet of van Mario Draghi – respectievelijk de eerste, tweede en derde President van de Europese Centrale Bank.
(bron)

Inmiddels zijn we aan de tweede serie eurobiljetten toe en worden de zeven verschillende biljetten geleidelijk vervangen door vernieuwde biljetten. In 2013 kwam er een nieuw 5 eurobiljet, vorig jaar een nieuw 10 eurobiljet en afgelopen week dus een nieuw 20 eurobiljet. Allemaal gedrukt op beter papier en elementen die het lastiger maken de biljetten te vervalsen.

Auteursrecht op bankbiljetten

Kunstwerken of bankbiljetten, als het de moeite van het vervalsen waard is dan zal er toch wel auteursrecht rusten op bankbiljetten? Net zoals op schilderijen het geval is?

Toch is dat niet zo vanzelfsprekend als je zou denken. In de Berner Conventie – een internationaal verdrag voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst dat ook door Nederland getekend is – staat een bepaling opgenomen dat een land zelf moet bepalen hoe ze met het auteursrecht op openbare werken moet omgaan. In de Nederlandse Auteurswet is dat artikel 15b geworden dat stelt dat openbaarmaking en verveelvoudiging is toegestaan voor werken die door of vanwege de openbare macht openbaar gemaakt zijn. Dit is als aanvulling bedoeld op artikel 11 waarin geregeld wordt dat wetten, besluiten, verordeningen en rechterlijke uitspraken (van de openbare macht) vrij zijn van auteursrecht.

Kortweg gezegd komt artikel 15b er op neer dat, tenzij er een expliciet voorbehoud op de auteursrechten wordt gemaakt, alle werken die door de overheid en (binnenlandse en buitenlandse) publiekrechtelijke instellingen geproduceerd worden, hergebruikt mogen worden zonder toestemming. Nota’s, rapporten, speeches en alle andere openbare stukken vallen hieronder. Als je kijkt naar de lijst met publieksrechtelijke instellingen (PDF) dan staat daar ook netjes De Nederlandsche Bank onder. Kun je dan ook alle afbeeldingen van oude (gulden) en nieuwe (euro) bankbiljetten zonder toestemming hergebruiken?

Nee, zei de Hoge Raad in 1968. Bankbiljetten vallen expliciet niet onder deze uitzondering in de Auteurswet. Het auteursrecht van de oude biljetten ligt bij De Nederlandsche Bank terwijl dat van de eurobiljetten bij de Europese Centrale Bank (ECB) rust. Om dit te benadrukken vind je ook het ©-teken op de eurobiljetten terug dat aangeeft dat het biljet auteursrechtelijk beschermd is. Tenminste, dat stelt de ECB maar ik heb het ©-teken zo snel nog niet kunnen vinden op de biljetten.

Met dank aan Frank Huysmans

Met dank aan Frank Huysmans

Wat mag je dan wel met de (afbeeldingen van de) eurobiljetten?

De Europese Centrale Bank staat echter onder bepaalde voorwaarden toe dat de afbeeldingen en bankbiljetten gereproduceerd mogen worden. In 2003, en later herzien in 2013, publiceerden ze regels die duidelijk maken onder welke voorwaarden reproducties van eurobankbiljetten zijn toegestaan. In artikel 2 van het besluit van de ECB uit 2013 (PDF) wordt exact aangegeven aan welke eisen men moet voldoen. Samengevat kun je echter stellen dat er een afwijkend kleurgebruik moet zijn, een afwijkende grootte en/of dat het woord ‘specimen’ moet prominent moet voorkomen aan beide kanten van het biljet. Centraal uitgangspunt en eis is dat reproducties in reclame-uitingen of in illustraties niet door het publiek kunnen worden aangezien voor echte eurobankbiljetten.

Hou je je niet aan de voorwaarden en ga je exacte reproducties maken van bankbiljetten? Dan heb je behalve een aanklacht voor valsmunterij ook nog eens inbreuk gemaakt op het auteursrecht van de ECB. Hoewel dat laatste de minste van je problemen zal zijn schat ik in.

Wil je toch je eigen (nep)biljetten printen binnen de eisen die de ECB er aan stelt? Of gebruiken voor een blogpost over auteursrecht op bankbiljetten? Op de site van de ECB kun je een set afbeeldingen in lage resolutie van bankbiljetten downloaden die je vrijelijk kunt gebruiken.

Overigens kun je daar natuurlijk ook alles over de euromunten vinden maar in tegenstelling tot de bankbiljetten vallen die afbeeldingen wel degelijk onder de bepaling in artikel 15b en vind je ze daarom ook op vele websites terug, zoals bij deze euromuntenverzamelaar.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (3) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top