Recht op informatie: Do’s en don’ts in het onderwijs

Aan alles komt een einde en dat geldt ook voor het schrijven van de Recht op informatie columns voor de IP. Na drie jaar en 26 eerdere afleveringen ga ik in deze laatste aflevering van Recht op informatie nog één keer in op het auteursrecht van beschermde werken in het onderwijs. Wat mogen leraren en docenten wel en niet met bijvoorbeeld teksten, foto’s en video’s in de les of in de digitale leeromgeving?

Wie in het onderwijs werkt, heeft steeds vaker te maken met auteursrechten. Door boeken, artikelen, muziek maar ook in toenemende mate video te gebruiken als lesmateriaal moeten docenten rekening houden met de belangen van vele rechthebbenden. Gelukkig zijn er zowel uitzonderingen in de Auteurswet als afspraken met enkele auteursrechtenorganisaties. Voor onderwijsdoeleinden is er daardoor veel mogelijk.

Teksten Voor het onderwijs is er een uitzondering gemaakt in de Auteurswet, waardoor het mogelijk is om korte delen uit boeken, rapporten of tijdschriften over te nemen in een reader of in de leeromgeving. Het hoger onderwijs neemt deel aan een afkoopregeling met de rechthebbenden via Stichting PRO, waardoor je tot 8.000 woorden uit een tijdschrift mag overnemen en tot 10.000 woorden uit een boek. Als die overnames als los document (en dus niet gebundeld) worden gebruikt, hoeft een docent verder niets meer te regelen.

Foto’s Van diezelfde afkoopregeling maken ook foto’s onderdeel uit. Als de illustraties bij een tekst uit een artikel of boek staan, tellen ze voor 200 woorden mee. Worden foto’s of andere afbeeldingen in een presentatie gebruikt, dan mag je maximaal 25 foto’s of afbeeldingen gebruiken. Hiervan mogen er maximaal 5 van dezelfde bron/maker afkomstig zijn. Naamsvermelding bij de foto’s blijft verplicht, hoewel je dat ook op een aparte dia mag doen.

Ook al mag je elke foto of afbeelding gebruiken via deze regeling, dan nog is het aan te raden om Google Afbeeldingen te mijden. Ondanks alle zoekhulpmiddelen kan zelfs Google niet met zekerheid zeggen dat ze foto’s auteursrechtelijk correct aanbieden. Er zijn echter vele andere sites waar je expliciet (en wel correct) kunt filteren op een Creative Commons-licentie. Voorbeelden hiervan zijn Flickr en Pixabay.

Video’s Video’s vertonen in een leslokaal mag altijd dankzij de vertoningsbeperking in de Auteurswet. Ook buiten het leslokaal – maar nog wel binnen de muren van de onderwijsinstelling – mogen video’s vrijelijk vertoond worden dankzij een regeling die hoger onderwijsinstellingen getroffen hebben met auteursrechtenorganisatie Videma. Video’s mogen echter niet zonder toestemming van de makers op YouTube of op de videoserver van je onderwijsinstelling gezet worden.

Ook als je zelf de video hebt gemaakt, moet je nog steeds letten op privacy en auteursrechten. Zijn er andere mensen herkenbaar in beeld? Dan moeten ze toestemming gegeven hebben dat de video gebruikt mag worden. Gebruik je ander beeldmateriaal in jouw video? Dan moet ook daarvoor expliciet toestemming gegeven zijn voordat de video op YouTube, videoserver of digitale leeromgeving geplaatst kan worden.

Datzelfde geldt ook voor muziek als dat in de video voorkomt. Wil je een video uploaden die je niet zelf gemaakt hebt, maar die bijvoorbeeld van een dvd geript is of van Uitzending Gemist/YouTube gehaald is? Dat mag onder geen beding, want dat is meteen een inbreuk op het auteursrecht. Vaak kun je wel linken naar de video op internet – en dat is dan ook de beste (en enige) manier om die video’s in het onderwijs te gebruiken.

Zoals uit de voorbeelden blijkt, kunnen docenten niet zomaar alle beschermde werken in hun onderwijspraktijk gebruiken. Afhankelijk van het soort materiaal en het specifieke gebruik ervan gelden bepaalde voorwaarden. Dat maakt het voor docenten lastig om er steeds rekening mee te houden. Een fair use-bepaling, zoals die in de Amerikaanse wetgeving voorkomt, zou dit alles veel eenvoudiger maken. Misschien wordt er in de nieuwe Europese auteursrechtwetgeving meer ruimte gecreëerd voor het onderwijs? Zodat docenten zich kunnen focussen op het maken van het beste onderwijsmateriaal voor hun onderwijs in plaats van op de do’s en don’ts van auteursrechten.

Deze laatste Recht op informatie column is ook gepubliceerd in IP 9 (2015).

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

  1. Goede samenvatting van de stand van zaken. Jammer dat de column in de IP stopt. Altijd boeiend. Als tzt het EU auteursrecht gaat veranderen is er hopelijk een aanleiding voor de IP om weer wat columns te gaan plaatsen.

    Reply

  2. Pingback: Documenten opslaan als EPUB in Google Docs - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top