Op weg naar een nieuwe Europese auteursrechtrichtlijn: online content over de grens en (plannen voor) modernisering van het auteursrecht

nieuwe europese auteursrechtrichtlijnIn mei van dit jaar presenteerde de Europese Commissie de plannen voor één Digital Single Market, die zo veel mogelijk hindernissen moeten wegnemen rondom het consequent gebruik van digitale diensten binnen Europa. Iets dat eenvoudig klinkt maar vooral bestaat uit complexe aanpassingen in de telecomwetgeving (roaming, beltarieven enz), gegevensbescherming/privacy en het auteursrecht. De commissie zegde echter toe nog in 2015 te komen met de eerste voorstellen voor een modernisering van de wetgeving die uiteindelijk moeten leiden tot een nieuwe Europese auteursrechtrichtlijn.

Grensdoorbrekend

Afgelopen woensdag, 9 december, kwam de Europese Commissie ook inderdaad met meer details met betrekking tot de concrete onderwerpen waar ze mee aan de slag willen gaan in 2016. Uit het persbericht blijkt dat de Commissie sterk de focus legt op het kunnen gebruiken van digitale diensten (filmdiensten, muziekdiensten, gamediensten enz) binnen Europa zonder daarbij tegen restricties aan te lopen omdat in het ene land wel en in het andere land er geen toegang tot een specifieke film, album of game mogelijk is.

Het uitgangspunt is dat (kennelijk) 35% van alle Europeanen minstens 1 keer per jaar naar een ander EU-land reizen en daar dus geconfronteerd werd met minder of geen beschikbaarheid van digitale content waar ze in hun thuisland een abonnement op hebben. De Commissie stelt dat er weliswaar nieuwe diensten zijn gekomen die (veel) toegang bieden tot digitale content maar dat het aanbod dat vervolgens ook binnen geheel Europa beschikbaar is, erg beperkt is.

En dus, wordt geconcludeerd, is modernisering van de Europese auteursrechtrichtlijn – de auteursrechtwetgeving, nodig is voor:

  • het verbreden van de toegang tot digitale content over geheel Europa;
  • het ondersteunen van onderwijs, cultuur, onderzoek en innovatie om ook daadwerkelijk gebruik te kunnen maken van de digitale revolutie;
  • het borgen van de bescherming van rechthebbenden aangezien dat de kernfunctie van het auteursrecht is.

Wat gaat er veranderen?

Zoals dat met beleidsplannen vaker gaat wordt alles op hoofdlijnen beschreven en ligt er nog niet overal een gedetailleerd plan aan ten grondslag. Zelfs bij de voorbeelden kun je je afvragen of het in de praktijk zo wel gaat werken en het zal absoluut afwachten zijn wat we er exact van gaan merken. Desondanks laat het qua intentie weinig te wensen over aan duidelijkheid.

(1) Verbreding van de toegang tot digitale content

Zoals gezegd is dit een onderwerp waar de Europese Commissie de nadruk op legt en afgelopen woensdag werd dit voorstel (PDF) dan ook meteen gepresenteerd als beoogde nieuwe wetgeving.

De vandaag voorgestelde voorschriften voor de portabiliteit van inhoud zijn een eerste stap in de richting van een betere toegang tot culturele werken. Een paar voorbeelden: een Franse gebruiker van de onlinedienst MyTF1 die films en series aanbiedt, kan geen nieuwe film huren als hij op zakenreis in het Verenigd Koninkrijk is. Een Nederlander die op Netflix is geabonneerd en op reis in Duitsland is, kan alleen films bekijken die Netflix aan Duitse consumenten aanbiedt. Als hij in Polen is, kan hij via Netflix helemaal geen films bekijken, aangezien Netflix in Polen niet beschikbaar is. Dat gaat veranderen. Gebruikers zullen overal in de EU net als thuis toegang hebben tot hun muziek, films en spelen (zie informatieblad over de nieuwe regels).

Dit voorstel richt zich puur en alleen op de toegang tot digitale content van abonnementsdiensten waarbij geoblocking – je hebt alleen toegang tot die content in een afgebakend geografisch gebied – in de ban wordt gedaan. Het zal er voor moeten zorgen dat de content gekoppeld is aan je account en niet aan je locatie zodat je bijv. Nederlandse tv programma’s en series ook in het buitenland kunt bekijken via Netflix. Het gaat er dus echt niet voor zorgen dat je alle Amerikaanse series ook in Nederland te zien krijgt. Sterker nog, de kans is groot dat de huidige manieren om dit wel te doen (met een VPN-dienst of een DNS-dienst) straks niet meer zullen werken.

De Europese Commissie gaat komend voorjaar wel aan de slag om het aanbieders gemakkelijker te maken en te stimuleren hun content zo breed mogelijk aan te bieden. Dat kan zijn door Europabrede licenties aantrekkelijker te maken of zelfs door het te verplichten maar hier laat de Commissie zich verder nog niet over uit. Dit is ook een mijnenveld qua rechten en licenties en ongetwijfeld een langetermijn kwestie.

Met behulp van het Creative Europe programma wordt wel gesproken over het starten van initiatieven voor het (beter) terug kunnen vinden van het legale filmaanbod en het stimuleren van ondertitelen & nasynchroniseren om de circulatie van filmwerken binnen Europa te bevorderen.

(2) Nieuwe en aangepaste excepties in de Europese auteursrechtrichtlijn

Dat het auteursrecht een update moet krijgen, daar is iedereen het wel over eens. Een evaluatierapport eerder dit jaar leidde tot een groot aantal aanbevelingen maar daar worden er maar enkele nu van overgenomen door de Europese Commissie. En sorry bibliotheken, zoals verwacht wordt er met geen woord gerept over leenrecht voor ebooks.

Waar komt de Europese Commissie wel mee? Met een voorstel (PDF) waarin het enerzijds (wederom) gaat over de toegang tot online content. Hieruit blijkt echter wel dat de Commissie het makkelijker wil maken om ‘out-of-commerce works’ – werken die niet meer te koop zijn – te kunnen digitaliseren. Dit zou bibliotheken een aanzienlijk ruimere basis kunnen geven voor het digitaliseren van hun collecties aangezien ze dan niet meer beperkt zijn tot die werken waarvan de auteursrechtelijke bescherming verlopen is.

Anderzijds wil de Commissie ook bestaande uitzonderingen in de Europese auteursrechtrichtlijn harmoniseren tussen de EU-landen en ze waar nodig aanpassen om ze relevant(er) te maken in het digitale tijdperk. Hier wordt specifiek (en alleen) gerefereerd aan:

  • Een “duidelijkere” invulling van de onderwijsexceptie als het gaat om het gebruik van digitale werken ter toelichting bij het onderwijs [ik ben erg benieuwd of dit ook verruiming van de huidige exceptie uit onze eigen Auteurswet gaat opleveren];
  • Een nieuwe exceptie introduceren ten behoeve van “tekst en datamining” (TDM) zodat onderzoekers dit in het kader van wetenschappelijk onderzoek kunnen doen zonder dat uitgevers dit in de voorwaarden verbieden [wat met enige regelmaat gebeurt en waar zelfs een declaratie voor opgesteld is om het TDM recht te regelen];
  • Verduidelijking (en uitbreiden?) van de exceptie die het maken van preserveringskopieën toestaat voor erfgoedinstellingen zodat deze ook toepasbaar is op digitale werken;
  • Uitbreiden van de uitzondering voor bibliotheken om auteursrechtelijk beschermde werken te digitaliseren en binnen een besloten netwerk aan te bieden. Dit zou uitgebreid moeten worden met de mogelijkheid om de werken ook online aan eigen gebruikers *buiten* de bibliotheek en instelling aan te bieden. [hier ben ik erg enthousiast over want bibliotheken maken nu bijna geen gebruik van deze wettelijke mogelijkheid en de mogelijkheid om het aan eigen leners/gebruikers wel online aan te bieden zou dit kunnen veranderen];
  • Verduidelijken van het recht van panorama (het recht om foto’s van auteursrechtelijk beschermde gebouwen en werken die permanent in openbare plaatsen staan te mogen verspreiden zonder toestemming van de rechthebbende) zodat ook de digitale distributie via o.a. social media hierin opgenomen wordt [dit maakt een einde aan een gerucht dat de panoramavrijheid zou komen te vervallen en dat je geen foto’s van gebouwen enz online zou kunnen plaatsen. In de Nederlandse Auteurswet is dit al wel goed geregeld in artikel 18, in andere lidstaten niet altijd];
  • En tot slot wil de Europese Commissie op korte termijn komen met de wetgeving die het Verdrag van Marrakesh dan toch eens eindelijk gaat implementeren. [ik heb het verdrag twee jaar geleden nog als voorbeeld gebruikt om aan te tonen hoe lastig het is om een nieuwe uitzondering te introduceren in auteursrechtwetgeving].

(3) Krijgen rechthebbenden waar ze recht op hebben?

De Europese Commissie wil ook zorg dragen dat het auteursrecht “blijft werken” in een Digital Single Market en dat de stimulans blijft voor auteurs en makers om hun werken te (blijven) maken. Hiervoor zijn er plannen om te onderzoeken:

  • of het stelsel van heffingen (thuiskopieheffingen en reprorechtvergoedingen) afdoende functioneert in de landen die er gebruik van maken;
  • of er aanpassingen nodig zijn in de definitie van “openbaar maken” van werken aangezien er nu situaties zijn ontstaan waarbij rechthebbenden hun rechten onvoldoende kunnen handhaven. De EC verwijst voorzichtig naar de voorbeelden van nieuwsartikelen waarbij in Duitsland en Spanje rechthebbenden (de kranten) geld kunnen eisen van bijv. Google maar benadrukt dat dit eerder de markt fragmenteert dan verenigt en ziet dit niet per se als oplossing.

In this context, the Commission will examine whether action is needed on the definition of the rights of ‘communication to the public’ and of ‘making available’. It will also consider whether any action specific to news aggregators is needed, including intervening on rights. The role of alternative dispute resolution mechanisms will also be assessed. The Commission will take into account the different factors that influence this situation beyond copyright law, to ensure consistent and effective policy responses. Initiatives in this area will be consistent with the Commission’s work on online platforms as part of the digital single market strategy.

  • hoe het auteursrecht gehandhaafd kan worden in een online omgeving en hoe online inbreuken op het auteursrecht beter bestreden kunnen worden. Afgelopen woensdag is ook een nieuwe consultatie gestart waarbij iedereen input kan leveren op het vraagstuk van handhaving van auteursrecht. Deze loopt tot 1 april 2016 en in de herfst zullen er dan aanpassingen gedaan worden aan de huidige Europese richtlijn die dit regelt (Directive on the Enforcement of Intellectual Property Rights (2004/48/EC)). De Europese Commissie heeft wel aangegeven alvast te willen beginnen met de follow-the-money aanpak waarbij betaaldiensten als Paypal en de creditcard maatschappijen een rol spelen bij het bestrijden van online inbreuken.

Geen één Europese Auteurswet?

Bij één Europese markt zou je misschien één Auteurswet verwachten die voor alle lidstaten van toepassing is. Hoewel er veel aspecten in de auteursrechtwetgeving min of meer gelijk zijn in de verschillende landen, zijn er nog steeds enorm veel onderlinge verschillen als het om de uitvoering aankomt. De Europese Commissie acht het daarom niet haalbaar om het auteursrecht zelf in de gehele EU te harmoniseren en richt de pijlen daarom liever op een uniforme toepassing van Europese auteursrechtwetgeving.

In de laatste paragraaf van het voorstel benadrukt de Commissie dat ze de droom nog steeds nastreeft en op de lange termijn wel degelijk hoopt tot één Europese Auteurswet te komen. Hoe realistisch die droom is gaan we waarschijnlijk volgend jaar merken als de (toch relatief kleine) beoogde veranderingen verder uitgewerkt gaan worden. Als Europese lidstaten zich hier al tegen gaan verzetten, dan voorspelt dat weinig goeds voor de vereiste samenwerking als elk land ooit zijn eigen Auteurswet moet opgeven.

Ik zal volgend jaar in elk geval de ontwikkelingen en uitwerkingen van de voorstellen op de voet blijven volgen.

@foto via Flickr met een Creative Commons Naamsvermelding 2.0 licentie
#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (4) Write a comment

  1. Pingback: Juridische kwesties: Tekst en datamining - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top