Tweetweekoverzicht week 50 2015: Tweedehands ebooks, kamerbrief Bibliotheekwet, ebookcampagne van de bibliotheek, 1 miljard CC werken, OneDrive, VSNU en Elsevier sluiten een big deal

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht dreigen uitgevers de verkopers van tweedehands ebooks op Marktplaats (of toch niet), gaat de UvA 100.000 boeken toevoegen aan Delpher en Google Books, stuurt minister Bussemaker de stand van zaken rondom de bibliotheekwet naar de Eerste en Tweede Kamer, wordt alvast de landelijke ebookcampagne voor de bibliotheken aangekondigd, zijn er nu meer dan een miljard werken te vinden met een Creative Commons licentie, komt de Europese Commissie met hun voorstellen over Netflix en auteursrecht en bereiken de Nederlandse universiteiten, mag je je OneDrive gratis giegs toch nog houden en Elsevier een principeakkoord over open access en abonnementen.

Uitgevers willen (echt) niet dat je je ebooks verkoopt

OK, de rechter besloot weliswaar dat legaal aangeschafte ebooks doorverkocht mogen worden maar dat wil niet zeggen dat de uitgevers het erbij laten zitten. De NOS meldde afgelopen week dat verkopers op Marktplaats een dreigmail van Stichting BREIN ontvangen zodra ze een advertentie met te verkopen ebooks plaatsen. Dat nieuws schoot BREIN in het verkeerde keelgat want zij claimden van niets te weten.

Dat BREIN verwacht dat journalisten (en het publiek) onderscheid ziet tussen de dreigbrieven die ze wel en de identiek geformuleerde dreigbrieven die ze niet sturen, is wel weer humor natuurlijk. Net als de opmerkingen van Martijn David van het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) over de angst van uitgevers dat er minder boeken verkocht gaan worden als de handel in tweedehands ebooks op gang komt en er geen twijfel over laat bestaan dat uitgevers er alles aan doen om de handel in tweedehands ebooks tegen te gaan. Inclusief het inschakelen van BREIN.

Later die dag werd het iets genuanceerd door te benadrukken dat het dreigen alleen ging om verkopers van illegale ebooks op Marktplaats maar dat noch de uitgevers noch BREIN dat onderscheid in de praktijk maken lijkt me evident. Die houden echt geen rekening met degenen die hun legale ebooks legaal willen doorverkopen want dat is ze net zo zeer een doorn in het oog.

Het lijkt vooral het openingssalvo te zijn tbv de inmiddels al 1,5 jaar durende rechtszaak tegen Tom Kabinet die aankomende week alweer een nieuw hoofdstuk gaat krijgen.

UvA voegt 100.000 boeken toe aan Delpher en Google Books

Goed nieuws vanuit de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam die meldt dat ze ruim 100.000 boeken aanleveren voor het Google Books Library Project. Nu het digitaliseringsproject van Google in Amerika ook in hoger beroep als fair use is bestempeld lijkt het in wat kalmer vaarwater gekomen te zijn en het is goed om te weten dat ook in Nederland flink wordt bijgedragen aan deze unieke bron. De gedigitaliseerde titels zullen ook in Delpher terecht komen overigens.

Kamerbrief stand van zaken moties en toezeggingen Bibliotheekwet

Minister Bussemaker verstuurde 3 december een brief naar de Kamer(s) met een stand van zaken naar aanleiding van de diverse moties en toezeggingen die tijdens de parlementaire behandeling van de Bibliotheekwet aan bod zijn gekomen. Het is een korte brief maar eentje die wel een mooie en interessante samenvatting geeft over o.a. gastlenen, digitale bibliotheektarieven enz.

  • Invoering van de eerste fase van de landelijke bibliotheekpas. Die bestaat uit de mogelijkheid van ‘gastlenen’. Bibliotheekleden kunnen ook bij andere bibliotheekorganisaties dan de eigen bibliotheek materialen lenen;
  • Voor de korte termijn is daar een extra pas voor nodig. Op de langere termijn kunnen alle diensten via één pas worden aangeboden;
  • Leden van de fysieke bibliotheek kunnen zonder meerkosten gebruikmaken van het digitale aanbod. Dat omvat op dit moment o.a. 11.000 e-booktitels. Zij hebben dan een gecombineerd fysiek/digitaal lidmaatschap. Circa 230.000 bibliotheekleden maken daar inmiddels gebruik van;
  • Wie alleen van het digitale aanbod gebruik wil maken, kan vanaf 1 januari een zgn. digital only abonnement afsluiten. De prijs daarvan bedraagt € 42,- per jaar. De KB heeft deze prijs vastgesteld na overleg met de openbare bibliotheken en na een toets bij de uitgevers;
  • Dit bedrag is het starttarief. Mogelijk is er in een later stadium aanleiding voor product- en prijsdifferentiatie;

De KB maakte tijdens het Bibliotheekcongres ook bekend dat bibliotheken zelf een lokaal digitaal abonnement kunnen aanbieden en dat dit dus niet per se via de KB hoeft te verlopen.

Terug naar de brief waarin de minister de cijfers van het CBS samenvat over de openbare bibliotheken in 2014. Handig :)

tweetweekoverzicht openbare bibliotheken in 2014
Donderdag 17 december staat de brief op de agenda van de Tweede Kamer.

Leen je ebooks bij de bibliotheek : de campagne

Veel bibliotheekleden weten nog niet weten dat ze met hun bibliotheekabonnement toegang hebben tot duizenden legale e-books of welke mooie e-books er eigenlijk beschikbaar zijn (actuele titels, nieuwe titels, klassiekers). Daarom gaan we in januari campagne voeren met de heldere boodschap: e-books, leen ze bij de Bibliotheek!

Bibliotheekmedewerkers en (zorgvuldig geselecteerde?) leden van de bibliotheek laten vanaf 18 januari vier weken lang zien wat hun favoriete ebook is zodat iedereen weet dat je ook echt ebooks kunt lenen bij de bibliotheek. Inmiddels is het aanbod toegenomen tot ca. 11.000 titels en daar moet toch wel een boek tussen zitten wat jij wil lezen, nietwaar? Een prima initiatief dat, hoop ik, ook de uitgevers wat bewuster zal maken van alle titels die ze *niet* via de bibliotheek aanbieden en die nu dus ook niet voor het voetlicht worden gebracht.

Ik ben natuurlijk ook erg benieuwd hoe (en of) dit in januari en februari zichtbaar wordt in de uitleencijfers.

Meer dan een miljard werken online met een Creative Commons-licentie

Creative Commons publiceerde afgelopen week hun State of the Commons waarin ze bijhouden hoe het met het gebruik van Creative Commons licenties gesteld is. Ik kan niet genoeg benadrukken hoe waardevol deze licenties zijn voor een internet waar je gewoon onder minimale voorwaarden gebruik kunt maken van elkaars kennis en de werken die gemaakt worden. En dus verwijs ik nog even naar de blogpost over de editie van 2014.

Het aantal werken dat voorzien is van een Creative Commons liegt er ook niet om: o.a. 391 miljoen afbeeldingen, 76.000 open leermiddelen, 1,4 miljoen (Open Access) wetenschappelijke artikelen, 18,4 miljoen video’s en bijna 47 miljoen tekstdocumenten zijn er inmiddels op het internet te vinden. Het totale aantal werken is de afgelopen jaren ook enorm gestegen: van 140 miljoen in 2006, tot 400 miljoen in 2014 en 882 miljoen afgelopen jaar. In 2015 werd echter de grens van 1 miljard werken overschreden en inmiddels staat de teller op 1,1 miljard.

En dat betekent dat er heeeeel veel makers zijn die gelukkig snappen dat je je auteursrecht ook kunt gebruiken voor andere doelen dan commerciële exploitatie (en angstig zijn dat anderen met je teksten aan de haal gaan, beste bloggers die nog steeds geen CC-licentie op hun blog hebben :P)

Europese Commissie komt met hun voorstellen over toegang tot online content en modernisering van het auteursrecht

Niet iedereen gaat wat merken van de voorstellen die de Europese Commissie afgelopen woensdag presenteerde over beoogde aanpassingen van uitzonderingen in de auteursrechtwetgeving. Behalve alle abonnees van (met name) videodiensten als Netflix en Videoland want de Europese Commissie wil een einde maken aan de zogenaamde geoblocks waarbij videocontent in andere lidstaten van Europa niet meer toegankelijk is als een abonnee de grens overgaat. Ja, Europa wil dat jij de Nederlandse speelfilms gewoon via Netflix kunt blijven kijken als je op vakantie gaat naar Frankrijk.

Ik heb er gisteren al een lang stuk over geschreven als je meer wilt lezen over wat de Europese Commissie volgend jaar gedaan wil krijgen.

Microsoft laat je OneDrive giegs houden als je dit actief aangeeft

Dat was schrikken enkele weken geleden toen Microsoft aankondigde zowel de gratis opslagruimte te gaan reduceren per januari 2016 en ook een einde te maken aan de onbeperkte opslagruimte voor betalende Office 365 gebruikers. Maar dan vooral voor Microsoft want ruim 72.000 boze OneDrive gebruikers klommen in de digitale pen op Microsoft’s forum UserVoice om de softwaregigant te laten weten wat ze van dat soort praktijken vonden.

Microsoft kiest nu eieren voor haar geld en komt terug op die eerdere aankondiging. Zowel de 15GB gratis opslag als de 15GB camerabonus (als je die had) kun je behouden als de wijzigingen doorgevoerd worden over ruim 2 weken. De onbeperkte opslag gaat nog steeds wel terug naar 1TB voor betalende gebruikers overigens.

Er zit nog wel een addertje onder het gras want je moet expliciet zelf aangeven dat je de gratis opslagruimte wilt behouden. Dat kun je HIER doen. Later deze maand volgt er nog een artikel over waarom OneDrive best een fijne plek voor het opslaan en terugvinden(!) van je foto’s en documenten is. Mocht je dat ook vinden, dan heb je nog tot 31 december de tijd om een abonnement bij OneDrive af te sluiten voor 100GB of 200GB want ook die komen per 1-1-2016 te vervallen.

Nederlandse universiteiten en Elsevier bereiken principeakkoord over open access en abonnementen

Op de valreep – per 1 januari zou er wellicht geen toegang meer zijn tot Elsevier artikelen – toch nog goed nieuws over de Big Deal onderhandelingen die gaande waren tussen de Nederlandse universiteiten en Elsevier. De VSNU meldt dat er een principe akkoord bereikt is waarin niet alleen de wetenschappers toegang houden tot de artikelen van Elsevier maar waarin ook afspraken zijn gemaakt over open access. Het is een driejarige overeenkomst waarbij er in 2018, het derde jaar, 30% van de Elsevierartikelen van Nederlandse auteurs open access beschikbaar is.

Dat klinkt goed natuurlijk maar veel details worden er niet gegeven. Zo blijkt uit de FAQ (pdf) dat de universiteiten niet gaan vertellen wat de deal ze gekost heeft omdat het “concurrentiegevoelige informatie” zou zijn. Nu concurreren de Nederlandse universiteiten echt niet met anderen dus riekt dit nogal naar een getekende NDA waardoor universiteiten elders in de wereld niet kunnen/mogen profiteren van de onderhandelingsresultaten van de Nederlandse universiteiten.

Hoewel je het met een uitgever als Elsevier natuurlijk over (Gold) Open Access moet hebben blijf ik het vreemd vinden dat de Nederlandse universiteiten zichzelf zo blind blijven staren op de Gouden variant die met aanzienlijk meer randvoorwaarden en problematiek komt dan de Groene versie waarbij auteurs hun eigen definitieve auteursversie zelf (kosteloos) kunnen archiveren in de repositories van hun instellingen. Helemaal aangezien de Auteurswet nu dus voorziet in een wettelijk recht om dat te kunnen doen zonder toestemming van de uitgever(!). En het ook niet uitmaakt in welk tijdschrift het artikel gepubliceerd is.

Maar goed, er is nu afgesproken dat er een selectie van Elsevier tijdschriften wordt aangewezen (tot 30% dus) waarin Nederlandse onderzoekers hun artikelen open access kunnen publiceren. De APC’s (de article processing charges die normaliter door auteurs betaald moeten worden om OA te publiceren) zijn afgekocht in deze overeenkomst. En ongetwijfeld de reden waarom de precieze bedragen geheim gehouden moeten worden want dat zal Elsevier echt niet als voorbeeld terug willen krijgen in alle andere landen waar over de Big Deal onderhandeld wordt.

Het blijft een stevige en mooie stap in de goede richting maar het feit dat er over de precieze (financiële) afspraken niet (open access) gesproken mag worden maakt het mijns inziens toch iets minder een open access succesverhaal. Het zou ook fraai – en wenselijk vind ik – geweest zijn als de universiteiten met Elsevier afgesproken hadden dat elke Nederlandse wetenschapper zijn artikel in *alle* Elsevier tijdschriften na enkele maanden in de repositories van de universiteiten had mogen deponeren. Conform de open access bepaling in de Auteurswet.

Dan was de droom van 100% open access beschikbaarheid van Nederlandse publicaties toch een stuk sneller dichterbij gekomen. Nu mag de onderzoeker die in een Elsevier tijdschrift wil publiceren dat buiten de selectie valt, zelf gaan uitzoeken of en hoe die zijn publicatie open access beschikbaar kan maken.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Puik overzicht weer Raymond, dank!
    Ik ben het ook helemaal met je eens over het laatste onderwerp, de open access-onderhandelingen met Elsevier. Wat mij interesseert is nu ook hoe de universiteiten gaan bepalen welke auteurs/papers wel en welke niet onder die 10 (2016), 20 (2017) en 30 (2018) procent gaan vallen. Mij lijkt dat als je als auteur een van de ‘selected journals’ (welke worden dat eigenlijk?) voor ogen hebt, je ook wel wilt dat je artikel dan in OA gepubliceerd wordt. Want één: het kost niets extra (part of the deal’) en twee: je kunt profiteren van het OA citation advantage dat zich nu toch wel begint af te tekenen, plus je artikel verschijnt als vanouds in het gedrukte tijdschrift. Geen nadelen dus, alleen voordelen. Hoe gaan de OA-artikelen verdeeld worden? Ik mag hopen toch niet op basis van die vermaledijde impact factor (http://occamstypewriter.org/scurry/2015/06/23/data-not-shown-time-to-distribute-some-common-sense-about-impact-factors/).

    Ook is niet duidelijk welke Elsevier-tijdschriften wel en welke niet onder de deal gaan vallen.

    Reply

    • Inderdaad, het roept nogal wat vragen op waarbij ik licht skeptisch ben over hoe dit in de praktijk gaat uitpakken. De universiteiten zullen weliswaar zelf kunnen sturen op wat er onder die 10-20-30% komt te vallen maar dat betekent automatisch ook dat er flink gestuurd gaat worden in welke titels de voorkeur zullen gaan krijgen voor auteurs om in te publiceren. Zoals je zelf al aangeeft wordt dit ineens heel aantrekkelijk gemaakt omdat de APC’s voor die tijdschriften afgekocht zijn en de auteur die niet zelf meer hoeft te organiseren. Voor de universiteiten is dat ook prettig want dat betekent dat ze ‘waar’ voor hun geld krijgen met die afkoopregeling *en* dat een steeds hoger percentage van de doelstelling van 100% open access behaald wordt.

      Ik kan het niet goed inschatten maar ik durf er wel een biertje om te verwedden dat bij de keuze van die titels de impact factor zelfs het eerste criteria zal zijn, *juist* nu het OA citation voordeel na al die jaren ook in the picture komt. Sterker nog, ik vermoed dat het feit dat de universiteiten een titel kiezen in positieve zin zal bijdragen aan die impact factor, al was het maar omdat het daarmee automatisch de (kwalitatieve) artikelen zal gaan aantrekken om de redenen die ik hierboven beschreven heb.

      Je zult toch maar buiten de prijzenpot vallen zeg: andersom bekeken kun je ook concluderen dat er voor 90-80-70% van de titels van Elsevier een soort ontmoedigingsbeleid gevoerd gaat worden. Een auteur houdt weinig redenen over om daar nog in te publiceren met deze deal: bij een OA tijdschrift moet die zelf de APC ophoesten en hoe dan ook, kennelijk vindt niemand interessant om hem of haar te faciliteren bij het open access beschikbaar gaan maken van dat artikel. Het is bijna een ontmoedigingsbeleid voor green open access.

      Via een aparte constructie heeft het hbo met dezelfde overeenkomst tot nu toe ook altijd toegang gehad tot de Elsevier titels. Geen idee wat daar nu nog de status van is maar dat hoop ik binnen afzienbare tijd te vernemen. Dat we als hbo nu op een andere manier werk moeten gaan maken van de groene route naar open access – die wij (nou ja, ik iig) nastreven – is echter duidelijker dan ooit.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top