In naam der wet: vrij beschikbare NEN-normen

vrij beschikbare NEN-normenNormen zijn op vrijwillige basis gemaakte (en vastgelegde) afspraken tussen belanghebbende partijen – zoals leveranciers, overheid, gebruikers en onderzoeksorganisaties – over hoe bepaalde goederen het beste geproduceerd kunnen worden. Of hoe diensten het beste geleverd kunnen worden. Een verzameling van best practices eigenlijk waarbij de partijen afspreken zich ook hieraan te houden. Het is goed voorbeeld van zelfregulering in onze maatschappij waar de wetgever niet aan te pas komt.

In Nederland ligt het eigenaarschap van dit proces van afspraken maken – het normalisatieproces – bij het NEN. Deze organisatie begeleidt het normalisatieproces en beheert/verkoopt de resulterende NEN-normen aan het werkveld en andere geinteresseerden middels de NEN Shop. Het NEN is, zoals je zou verwachten, daarmee ook de auteursrechthebbende van alle Nederlandse normen.

Betalen om je aan de afspraken te houden

Dat je moet betalen voor de soms (erg) dure normen van het NEN is niet onredelijk. Er gaat veel tijd en energie zitten in het opstellen van normen en die met enige regelmaat bij te werken dankzij nieuwe inzichten, nieuwe technologieën of nieuwe wetgeving. Maar alle partijen hebben er juist belang bij om de normen actueel te houden en ook daadwerkelijk te gebruiken zodat ze hun producten, processen of diensten zo optimaal en efficiënt mogelijk kunnen maken.

Het wordt echter lastiger als er in wet- en regelgeving verwezen wordt naar normen. Al die partijen zijn gedwongen zich aan de wet te houden maar het is dan wel erg onhandig als je daarmee ook gedwongen wordt om normen aan te *moeten* schaffen. Helemaal als sommige wetten tientallen verwijzingen bevatten naar normen, zoals die bijvoorbeeld voor de bouwsector gelden.

Knooble

In 2006 begon Bouwadviesbureau Knooble met een langdurige rechtszaak om te bewerkstelligen dat alle (indertijd meer dan 3000) NEN-normen, waar naar verwezen wordt in wetgeving, vrij beschikbaar zouden worden. Die rechtszaak verloor Knooble uiteindelijk in 2010 maar dat was wel de opmaat naar een kabinetsbesluit (PDF) om Nederlandse normen, waar dwingend naar wordt verwezen in wetgeving, ook inderdaad vrij beschikbaar te maken. Net zoals dat voor alle wetteksten ook al geldt.

Het kabinet stelde in 2011:

Als er dwingend naar een norm wordt verwezen, is er geen vrije keuze meer de norm al dan niet toe te passen. De norm moet worden ingezien om aan de wet te kunnen voldoen. Daarom zal het kabinet er bij inhoudelijk nieuwe regelgeving die op of na 1 januari 2012 in werking treedt voor zorgen dat indien hierin dwingend naar nationale normen wordt verwezen, deze normen vanaf inwerkingtreding van die regelgeving kosteloos beschikbaar zijn. [..] NEN heeft aangegeven, onder voorwaarden voor compensatie van gederfde inkomsten door de overheid, open te staan voor de kosteloze beschikbaarstelling van nationale normen waarvan NEN auteursrechthebbend is. Onderhandelingen met NEN zullen hierover worden gestart zodra inventarisatie heeft uitgewezen welke verwijzingen dwingend zijn en zullen blijven. [..] Het kabinet zet zich er ook in Brussel voor in dat de Europese regelgeving geen dwingende verwijzingen bevat, dan wel dat de Europese normen waar deze regelgeving dwingend naar verwijst kosteloos beschikbaar komen.

Dwingend verwijzen naar NEN-normen

Het duurde langer dan gepland maar in 2014 nam het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VSW) als eerste het initiatief. Het kocht het gebruik af van drie normen (NEN 7510, NEN 7512 en NEN 7513) omdat hier dwingend naar verwezen werd in de Wet Burgerservicenummer in de Zorg (Wbsn-z) en die vanaf dat moment gratis te downloaden zijn in de normshop van het NEN.

Onder dwingend verwijzen in wet- en regelgeving wordt verstaan dat er ofwel naar een specifieke norm verwezen wordt waar je per se aan moet voldoen of dat je naar een specifieke norm wordt verwezen waar je echter ook een eigen gelijkwaardige oplossing voor mag gebruiken. In beide gevallen is het nodig om die norm in te kunnen zien zodat je weet waar je aan moet voldoen of zodat je kunt toetsen of je eigen oplossing ook gelijkwaardig is aan die norm.

De ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Veiligheid en Justitie hebben de afgelopen jaren voor hun wetgeving vastgesteld naar welke NEN-normen dwingend wordt verwezen. Onderdeel van het kabinetsbesluit uit 2011 was namelijk dat gekeken moest worden of al die ruim 3000 NEN-normen wel of niet dwingend waren (en moesten blijven). Uiteindelijk bleef er een aantal milieunormen, een klein aantal bouwnormen en ‘veiligheidsnormen’ over (zie lijst op rijksoverheid.nl) waarvoor de ministeries een afkoopregeling met het NEN getroffen hebben.

Met die afkoopregeling is het vanaf nu, in elk geval voor de komende vijf jaren, geregeld dat zowel de wetteksten als de NEN-normen waar dwingend naar verwezen wordt, vrij en gratis beschikbaar zijn. Knooble zal er iets minder blij mee zijn overigens want bijna alle normen waar in het Bouwbesluit naar verwezen wordt zijn gecategoriseerd als niet-dwingende verwijzingen.

NEN-normen in NEN Connect

Hoewel je alle vrij beschikbare normen ook in de normenshop terug kunt vinden zijn ze daar niet gratis. Er is voor gekozen om alleen de HTML versies van de NEN-normen vrij beschikbaar te maken en er moet dan ook nog steeds betaald worden als je liever een PDF variant wilt downloaden of een papieren exemplaar wilt. In de normenshop wordt wel gemeld als er een vrij beschikbare versie van een norm is.

De HTML versies vind je in de ‘normendatabank’ van het NEN: NEN Connect. Deze wordt al door bedrijven, hogescholen en universiteiten gebruikt om (collecties van) normen beschikbaar te maken voor hun werknemers, studenten of docenten. Iedereen kan echter een gratis account aanmaken waarmee je toegang krijgt tot die vrij beschikbare normen.

NEN Connect NEN-normenNa inloggen kom je in het startscherm met zoekbalk voor het zoeken naar normen.Weet je precies welke norm je zoekt, dan zul je in NEN Connect nu ook de vrij beschikbare (HTML) versie aantreffen. Wil je een overzicht van alle vrij beschikbare normen in NEN Connect, dan kun je een ‘lege zoekactie’ doen – niets invullen maar meteen op het icoontje met de loep klikken – en daarna de zoekresultaten filteren op de vrij beschikbare NEN-normen.

NEN Connect vrij beschikbare NEN-normen
In mijn account – waar de totale collectie van (PDF) normen in zit die jij waarschijnlijk niet hebt – hou ik er dan 90 over. Je ziet een groen sterretje staan bij de vrij beschikbare versie. Dat is de HTML variant waar die aanwezig is en de PDF versie als er geen HTML variant is.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (11) Write a comment

  1. Heb voor mijn werk een abonnement op NEN Connect en had al een bericht gekregen. Het is wel mooi

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top