Juridische kwesties: Tekst en datamining

Na drie jaar de Recht op informatie rubriek voor de IP geschreven te hebben over de onderwerpen die ik zelf interessant vond, ben ik dit jaar begonnen met een nieuwe vraag/antwoord rubriek waarin ik hoop vragen van anderen te beantwoorden over de juridische aspecten van het informatievakgebied. In de eerste editie van Juridische kwesties kwam er een vraag over hoe de door de Europese Commissie aangekondigde wettelijke uitzondering voor tekst en datamining er uit zou kunnen gaan zien.

De Europese Commissie wil de regelgeving rondom auteursrecht gaan herzien. Eén van de dingen waarvoor er volgens de Commissie een wettelijke uitzondering op dat auteursrecht moet komen, is tekst en data mining (TDM, ook wel als ‘content mining’ aangeduid). Dit is het gericht zoeken naar statistische verbanden in gegevensverzamelingen (databanken) ten behoeve van wetenschappelijk, journalistiek of commercieel gebruik. TDM zou moeten worden toegestaan voor ‘public interest research organisations’. Maar wat zijn dat? Aan welke kenmerken moet een organisatie straks voldoen om van de TDM-uitzondering gebruik te kunnen maken?

Er wordt al jaren uitgekeken naar een vernieuwde Europese auteursrechtrichtlijn die, als basis voor de auteursrechtwetgeving in de Europese lidstaten, de broodnodige modernisering van het auteursrecht moet gaan brengen. Na een publieke consultatie eind 2013, werd in juli 2015 een adviesrapport van europarlementariër Reda over de nieuwe auteursrecht-regelgeving besproken door het Europees Parlement.

In dit rapport werd o.a. de noodzaak aangegeven voor een uitzondering in de auteursrechtwetgeving om TDM toe te staan voor onderzoeksdoeleinden. In de praktijk blijken databank- en informatieleveranciers barrières op te werpen door ofwel de hoeveelheid opgevraagde data te beperken of te eisen dat er een aparte – en duurdere – licentie voor TDM afgesloten moet worden.

Deze spanning tussen de belangen van onderzoekers en de belangen van, in dit geval uitgevers, maakt ook meteen duidelijk waarom nieuwe uitzonderingen niet gemakkelijk en snel ingevoerd (kunnen) worden in wetgeving. Hoe wenselijk en vanzelfsprekend het ook zou zijn om een nieuwe uitzondering zo vrij mogelijk op te nemen in de auteursrecht-regelgeving, in de praktijk levert het flinke discussies op met de partijen die de rechten hebben waarop een uitzondering gemaakt moet worden.

De Europese Commissie probeert die discussie alvast te minimaliseren door in hun plan de mogelijkheid van TDM te beperken tot een specifieke gebruiksgroep en een specifiek gebruik van die verkregen data:

“allow public interest research organisations to carry out text and data mining of content they have lawful access to, with full legal certainty, for scientific research purposes”

De bovenstaande formulering van de uitzondering lijkt een belofte (naar uitgevers) in te houden dat TDM alleen toegestaan hoeft te worden als een instelling ook echt een eigen toegang heeft gekocht. Hiermee moet waarschijnlijk voorkomen worden dat onderzoekers gebruik gaan maken van de toegang die collega’s of collega-instellingen hebben.

Door TDM alleen toe te staan aan “public interest research organisations” wil men hoogstwaarschijnlijk alle instellingen en bedrijven, die op commerciële basis onderzoek verrichten, uitsluiten. Op die manier wil Europa voorkomen dat uitgevers te hard gaan protesteren zodra dit voorstel wet gaat worden. Dat verklaart ook waarom de term ‘public interest research organisation’ nog niet eerder gebruikt is in Europese wetgeving, besluiten en richtlijnen.

Ik vermoed dat onderzoeksinstellingen die hun onderzoeksresultaten op geen enkele manier commercieel exploiteren al snel onder de uitzondering geschaard zullen worden. Of dit ook de gewenste resultaten gaat opleveren betwijfel ik. Een wettelijke uitzondering zal geen uitgever kunnen dwingen om TDM ook daadwerkelijk (gratis) te faciliteren. Hoe de Europese Commissie hier tegenaan kijkt zullen we over enkele maanden zien als het uitgewerkte voorstel gepresenteerd wordt.

Heb je nou ook een vraag over auteursrecht, licenties, portretrecht of een ander juridisch aspect van het werken met informatie? Mail ze naar redactie (at) informatieprofessional.nl en lees het antwoord dan terug in de IP en op Vakblog. Oh en je naam wordt er alleen maar bij vermeld als je dat ook wilt dus laat je dat niet tegenhouden!

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 1 (2016).

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (2) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top