Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q1 2016)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren publiceerde CB de E-Book Barometer over het eerste kwartaal van 2016. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de infographics van CB en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends.

  • De ebookverkopen en de uitleningen van ebooks in Nederland worden in deze editie gezamenlijk in één grafiek getoond. De vorige keer werden ze apart weergegeven waardoor het onderling vergelijken lastiger werd;
  • Nieuwe grafieken zijn ‘Lifecycle van een bestseller’ en ‘Verhouding verhuur/verkoop’. Daar staat tegenover dat ‘Uitsplitsing literaire fictie’ en ‘Bestandsbeveiliging’ nu niet meer voorkomen in de E-book Barometer;
  • Aangezien het Gfk onderzoek over de devices 2x per jaar wordt uitgevoerd zijn alle gegevens in deze editie identiek aan die van Q4 2015.
E-books Infographic Q1 2016

Wat valt me op?

De grafiek van de afzet blijft helaas lastig leesbaar omdat er geen labels met de waarden wordt getoond en op de X-as een duidelijke indicatie van de kwartalen ontbreekt. Het vergelijken blijft daarmee beperkt tot algemene beelden. Als het gaat om de verkopen dan is t.o.v. Q4 2015 een lichte stijging te zien en wordt de 600.000 bijna aangetikt maar daarmee is de stevige daling na Q3 2015 nog lang niet goedgemaakt. Vergelijk je de afzet van de verkopen met dezelfde periode een jaar geleden (Q1 2015) dan valt het dit jaar ook lager uit. Volgens CB zelfs met -7%.

Het gaat echter aanzienlijk beter met de uitleningen. Ten opzichte van Q4 2015 stegen de uitleningen met 50% en vergelijk je deze met het eerste kwartaal van 2015, dan blijken ze zelfs meer dan verdubbeld te zijn. 637.790 uitleningen in Q1 2016 tegenover 300.657 in Q1 2015 om precies te zijn (aangezien ik die cijfers via de KB heb gekregen).

ebooks in nederlandIn Q1 2016 overtreft het aantal uitleningen dan toch eindelijk voor het eerst de verkoopaantallen.

Bij de gemiddelde consumentenadvies prijs van ebooks worden de prijzen van ebooks vergeleken met die van hun papieren tegenhanger. CB lijkt met terugwerkende kracht aanpassingen gemaakt te hebben in de berekening ervan want kon je uit de vorige infographic nog afleiden dat in 2014 de prijs van een gemiddeld ebook op 64,2% lag van de prijs voor het papieren exemplaar (en 56,7% in 2015), nu geeft de grafiek aan dat de percentages op respectievelijk 64,4% en 57% liggen. In Q1 van 2016 ligt dat percentage op 54,6% waarmee dus de daling (licht) doorzet.

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop krabbelt na de daling in Q4 2015 (5,7%) nu weer op naar 5,9%. Van elke verkochte titel (online plus in de winkels) is 5,9% een ebook en 94,1% een papieren boek. Hoewel het het aandeel van ebooks in de online verkoop vanzelfsprekend hoger ligt, neemt dit nu echter af. Was dit Q4 2015 nog 28,2%, in Q1 2016 is 27,6% van alle online verkochte titels een ebook en daarmee is het precies terug op het niveau van het tweede kwartaal van 2015.

In de grafiek van lifecycle van een bestseller laat CB zien hoe de gemiddelde trend is van ebookverkopen van de top 25 titels na verschijning. Op zich erg interessant maar behalve de bevestiging van (mijn) verwachting dat een bestseller het in eerste instantie van de verkopen in de eerste maand moet hebben – en dat het daarna een kwestie van een long tail is – valt er niet heel veel concreets over te zeggen.

Het maakt echter wel duidelijk dat na de eerste maand een uitgever weinig risico meer loopt als een titel ook uitgeleend zou worden door de bibliotheek. In die grafiek is ook te zien dat na zes maanden de verkoop min of meer stabiliseert en dat het zeer waarschijnlijk is dat uitlenen ervan geen negatieve impact meer zou hebben op de inkomsten uit verkoop.

Dat is ook precies wat de grafiek verhouding verhuur/verkoop aangeeft. Hierin is een analyse gemaakt van de top 25 titels (zowel verkopen als uitleningen) die niet ouder waren dan de 18 maanden uit de grafiek van de bestseller-lifecycle. Uit de grafiek zelf is vooral af te leiden dat bibliotheken pas titels (mogen) uitlenen als ze ook minstens 6 maanden oud zijn maar dan wel enorm veel uitleningen genereren voor die “recente” titels. Dit neemt ook weer af naar mate een titel ouder is.

exclamation uitroepteken ebooks in nederlandIn de infographic heeft CB wel enkele conclusies uit de analyse opgenomen die niet uit die grafiek af te leiden zijn. Zo blijken uitleningen niet of nauwelijks een negatieve invloed te hebben op de verkopen, is een titel uit de top 25 van uitleningen gemiddeld 3 jaar oud terwijl dat voor de verkoop ruim 1 jaar is, genereren de top 100 verkochte titels twee keer zo veel verkopen als de top 100 uitgeleende titels uitgeleend worden en moet zowel verkoop als uitleen het vooral van die long tail hebben.

Vooral dat uitleningen nauwelijks of niet een negatieve invloed op de verkoopcijfers hebben is goed nieuws aangezien dit het argument van veel uitgevers is om hun titels niet uit te (laten) lenen door de Bibliotheek.

Bij Ebook versus papier focust het CB zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst en zijn nu 92% van de titels als ebook beschikbaar (t.o.v. 88% in Q4 2015). Dat zijn 55 van de 60 titels dus (t.o.v. 53 vorig kwartaal).

Bij de bestandsformaten is er niets veranderd sinds vorig kwartaal. Het ePub2 formaat blijft het dominerende formaat met 87% marktaandeel. Het aanbod van ePub3 titels blijft op 2,6%. Het gaat hierbij vooral om studieboeken en prentenboeken.

Tachtig procent van de verkochte ebooks valt binnen het genre van de literaire fictie terwijl dat voor fysieke boeken een stuk minder is (39%). Die verhoudingen liggen omgekeerd bij de nonfictie (5% ebooks vs. 18% fysiek) en jeugdboeken (5% ebooks vs 22% fysiek). De verschillen ten opzichte van het vorige kwartaal zijn erg klein maar dat komt omdat voor deze grafiek telkens gekeken wordt naar het gemiddelde van de afgelopen twaalf maanden.

Het aanbod van ebook titels blijft stijgen. In Q1 2015 37.190 titels, in Q2 2015 38.855 titels, in Q3 2015 41.559 titels en 42.546 titels in Q4 2015. Dit stijgt in Q1 2016 verder door naar 43.642 titels die digitaal te verkrijgen zijn: een stijging van 3%.Overigens is (slechts) een kwart hiervan (10.798 titels) te lenen bij de Bibliotheek wat het des te bijzonderder maakt dat er meer uitleningen dan verkopen zijn van ebooks.

Eind 2015 bleken er 33 nieuwe uitgeverijen in Nederland te zijn (356 in totaal). In Q1 2016 verdwenen er weer een aantal en zijn er nog 335 over, een daling van 6%. Het aantal retailers blijft echter gelijk met 190.

Zoals gezegd voert Gfk hun onderzoek naar de aantallen devices twee keer per jaar uit en zijn er deze keer geen nieuwe cijfers. Het aantal ereaders blijft onveranderd 1,6 miljoen terwijl de 8,6 miljoen tabletbezitters en 10,6 miljoen smartphonebezitters ook ongewijzigd blijven.

Samengevat

De verkoop van ebooks in Nederland daalt dan wel een beetje, ze worden inmiddels twee keer zo veel uitgeleend vergeleken met het eerste kwartaal van vorig jaar. Het was ook aanleiding voor CB om een analyse te maken van hoe de uitleningen zich verhouden tot de verkoop en vooral of het ene een (negatieve) impact heeft op de andere.

De conclusie dat uitleningen van titels feitelijk los staan van de verkoop van diezelfde titels betekent hopelijk dat uitgevers eerder genegen zullen zijn om hun titels (ook) uit te laten lenen door de Bibliotheek. En wellicht ook minder weerstand hebben tegen bijvoorbeeld een leenrecht voor ebooks als daar ook additionele inkomsten tegenover staan die aantoonbaar niet ten koste gaan van de inkomsten door verkoop.

De (grote) onbekende factor hierbij is nog steeds de impact die de diverse ebookabonnementsdiensten in Nederland hebben. Hoe groot die impact is en hoe die zich verhoudt tot zowel de verkoop- als uitleenaantallen zal ook in de toekomst lastig in te schatten zijn. Het is aannemelijk dat het aandeel van het ebook in de (online) verkoop hierdoor negatief beïnvloedt wordt maar bij gebrek aan cijfers over het gebruik van Elly’s Choice, Bliyoo en Mofibo zal dat niet met zekerheid te zeggen zijn.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

  1. Pingback: Boekenbarometer: de ontwikkelingen van boeken en ebooks in Nederland (Q1 2016) - Vakblog

    • @Charlie Ja, dat klopt inderdaad. CB verzorgt de levering/distributie van ebooks voor honderden retailers en dat is waar de cijfers op gebaseerd worden. Rechtstreekse verkopen van self published titels gaan buiten de kanalen van CB om en vallen er per definitie buiten.

      Je ziet hetzelfde overigens bij dit soort cijfers in het buitenland. In Amerika, waar de verkoop van ebooks van indies echt een stuk groter is dan in NL, wordt bij de officiele cijfers ook alleen maar gekeken naar de verkopen van de (duizenden) traditionele uitgevers en zijn die exclusief de indies.

      Reply

  2. U stelt dat lenen en kopen van e boeken elkaar niet in de weg zitten, ik vraag mij af of dat klopt. Ik leen vaak e boeken en merk dat ik toch minder koop omdat mijn leesbehoefte wel wordt bevredigd. Als dat voor meer leners geldt, is er toch beïnvloeding

    Reply

    • @Gerard Om precies te zijn is mijn interpretatie van de grafiek van CB dat na de eerste maand [van verkoop] een uitgever weinig risico meer loopt als een titel ook uitgeleend zou worden door de bibliotheek. In die grafiek is te zien dat na zes maanden de verkoop min of meer stabiliseert en dat het zeer waarschijnlijk is dat uitlenen ervan geen negatieve impact meer zou hebben op de inkomsten uit verkoop.

      Aangezien nieuwe titels niet uitgeleend mogen worden door de bibliotheek kun je die bevinding niet echt toetsen, noch alle andere invloeden die er op de verkoop kunnen en zullen zijn. Er worden al 100 jaar fysieke boeken uitgeleend door bibliotheken en hoewel dat natuurlijk heus wel enige impact op de mogelijke verkoop heeft – dat is de reden dat bibliotheken voor elke uitlening ook een vergoeding afdragen aan de rechthebbenden – kun je niet andersom redeneren dat elk geleend boek een gemiste verkoop is. Als je geen boeken kon lenen bij een bibliotheek zouden mensen niet ineens alle titels gaan kopen die ze anders zouden lenen.

      Wat het CB inzichtelijk probeert te maken is of de verkoop van een specifieke titel negatief beïnvloed zou worden als die titel ook geleend kon worden en komt daarbij tot een conclusie dat die invloed op een titel, na een paar maanden in de verkoop te zijn geweest, zeer klein is. En aangezien ik zelf van mening ben dat als mensen per se een titel willen lezen, ze niet gaan wachten tot ze een exemplaar kunnen lenen (wat ik niet kan onderbouwen overigens), klinkt mij dat heel geloofwaardig in de oren.

      Dat gezegd hebbende zal die impact zeker geen nul zijn. Er zullen zeker veel mensen zijn die minder geld gaan besteden aan het kopen van ebooks als er voldoende aanbod voor ze is om te kunnen lenen. Maar ik ben er van overtuigd dat er net zo veel mensen zullen zijn die juist vaker een ebook gaan kopen die (nog) niet bij de bibliotheek verkrijgbaar is of die ze zo mooi vonden dat ze een eigen exemplaar willen. Al dan niet op papier. Ik hoop dat we de situatie gaan meemaken dat we weten waar dat netto op uit gaat komen.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top