EPUB 3 ebooks (van Telekids Boeken) openen en lezen in Readium

epub 3 ebooks readiumSteeds meer digitale kinderboeken en prentenboeken zijn in het nieuwe EPUB 3 bestandsformaat beschikbaar dat niet op ereaders – en slechts in een enkele ereading app – geopend en gelezen kan worden. Deze maand bijvoorbeeld zijn maar liefst zes van de tien kinderboeken van Telekids Boeken in dit ebookformaat.

Wat is het verschil tussen EPUB 2 en EPUB 3? Hoe kun je zien of het een EPUB 3 ebook is en,nog belangrijker, hoe kun je die dan openen en lezen?

Wat is EPUB 3?

EPUB (Electronic PUBlication) is het ebookformaat dat (o.a.) in Nederland gebruikt wordt. Het is ontwikkeld door International Digital Publishing Forum (IDPF) en hoewel het een open formaat is moet een dergelijk bestand aan diverse eisen voldoen om een EPUB te ‘mogen’ zijn. Een EPUB bestand is feitelijk een archief waar een groot aantal XML, HTML, CSS en JPG of GIF bestanden in kunnen zitten: een soort miniwebsite die als één bestand verpakt is.

Het belangrijkste kenmerk van het EPUB ebookformaat is dat de tekst van het ebook ‘reflowable’ is, wat wil zeggen dat het geen vaste layout heeft zoals een PDF bestand maar zich kan aanpassen aan de grootte van het scherm waar het op bekeken wordt maar ook door lettergrootte, regelafstand en marges aan te passen in de ereading app of ereader waar het ebook op gelezen wordt.

De ebooks die je – tot nu – gekocht, gedownload en gelezen hebt zijn waarschijnlijk allemaal EPUB 2 bestanden. Dit is, ongeacht het nummer, eigenlijk de eerste versie van het ebookformaat dat in 2007 ontwikkeld werd. Het is bedoeld voor (alleen) tekst met weliswaar basale mogelijkheden voor afbeeldingen maar zonder verdere poespas. Ideaal voor romans dus maar minder of niet geschikt voor studieboeken, prentenboeken en andere boeken waar meer of andere eisen aan de vormgeving worden gesteld.

Precies om die reden werd (al) in 2011 het EPUB 3 ebookformaat als opvolger geïntroduceerd. Dit formaat is gebaseerd op HTML 5 en ondersteunt daarmee ook audio, video en (een beperkte vorm van) interactiviteit. Het biedt ook aanzienlijk meer geavanceerde mogelijkheden om de vormgeving te bepalen van een ebook: behalve ‘reflowable’ kunnen EPUB ebooks nu ook een vaste layout hebben, mogen er lettertypes ingesloten worden en kan er met (grote) afbeeldingen, geluid en video gewerkt worden. De huidige en recentste versie van het EPUB ebookformaat is 3.0.1 en is al sinds 2014 de standaard.

Maar waar zijn die EPUB 3 ebooks dan?

Toch kom je ze bijna nergens tegen en dat heeft een goede reden: door de uitgebreidere (multimediale) mogelijkheden kunnen ereaders en veel ereading apps niet overweg met EPUB 3 ebooks. iBooks van Apple is één van de weinige uitzonderingen en in de iBook Store vind je dan ook een redelijke verzameling digitale studieboeken die gebruik maken van bijv. video en de interactiviteit die het formaat biedt.

Maar buiten iBooks om moet je redelijk goed zoeken om er eentje tegen te komen. Dat is ook wel logisch want voor de meeste titels heb je de mogelijkheden van het EPUB 3 formaat ook helemaal niet nodig. Tachtig procent van de verkochte ebooks vallen in de categorie literaire fictie en bestaan dus gewoon primair uit alleen tekst. In het eerste kwartaal van 2016 ging het bij slechts 2,6% van alle verkochte ebooks om een EPUB 3 (bron).

Uit de cijfers van CB is niet af te leiden wat voor ebooks dat precies zijn maar het gaat in elk geval ook om kinder- en jeugdboeken. Dat weet ik omdat ik sinds vorig jaar een abonnement heb op Telekids Boeken, een spinoff van Elly’s Choice waarbij je elke maand 10 ebooks kunt downloaden voor kinderen tussen de 3 en 12 jaar. De afgelopen maanden bevatte het aanbod van titels steeds vaker EPUB 3 ebooks en deze maand zijn zelfs zes van de tien titels in dit nieuwe ebookformaat. Ebooks die niet (of niet goed) geopend kunnen worden in Adobe Digital Editions of in één van de ereading apps voor iOS of Android. En nee, ze kunnen ook niet op een ereader gelezen worden.

Maar hoe kun je ze dan wel lezen?

Readium, een EPUB 3 reader voor Chrome

Eén van de beste voorbeelden van een EPUB 3 ebook is een prentenboek dat voorzien is van een voorleesstem. Een prentenboek bevat grote tekeningen waar de tekst meestal in verwerkt is (op een vaste plek) waarbij vaak de linker- en rechterpagina’s samen één geheel vormen. Als daar dan ook nog een vertelstem aan toegevoegd is die het verhaaltje voorleest dan heb je echt een multimediaal ebook te pakken.

In maart konden de abonnees van Telekids Boeken ‘We hebben er een geitje bij’ van Marjet Huiberts downloaden en deze maand ‘Pip en Posy en de lievelingsknuffel’ van Axel Scheffler. Beide zijn prentenboeken en beide bevatten audiobestanden (ze worden voorgelezen door Georgina Verbaan).

Beide heb ik geprobeerd te openen in Adobe Digital Editions, Google Play Books, iBooks en Bluefire Reader zonder succes. Soms waren de pagina’s (los) te zien, nog vaker bleven de pagina’s blanco en hoewel er soms audio te horen was, liep dit niet synchroon met de pagina’s.

De enige manier voor mij om de prentenboeken te lezen – inclusief audio – bleek Readium te zijn. Readium is een project van hetzelfde International Digital Publishing Forum dat als doel heeft om open source software beschikbaar te stellen waarmee EPUB 3 publicaties gelezen kunnen worden. Readium is echter alleen als web applicatie in de Chrome browser te gebruiken en dus alleen beschikbaar in de Chrome Web Store.

Na installatie van de webapp kun je Readium openen in Chrome en simpelweg de EPUB bestanden toevoegen aan de bibliotheek. Het goede nieuws is dat alle EPUB 3 ebooks vlekkeloos werken in Readium. Het slechte nieuws is dat je dus verplicht de ebooks op een desktop, laptop of Surface tablet moet lezen omdat je Readium niet in de Chrome browser op Android of iOS kunt installeren.

epub 3 lezen readium
In Readium kun je de audio vlekkeloos en synchroon afspelen [1] en worden de tegenoverliggende pagina’s keurig als één geheel getoond [2].

EPUB 2 of EPUB 3?

Helaas vermeldt Telekids Boeken (noch Bol en de meeste andere ebookwinkels overigens) er niet bij om wat voor soort EPUB ebook het gaat. Bij prentenboeken kun je er van uitgaan dat het een EPUB 3 zal zijn maar voor andere titels ligt dat helemaal niet voor de hand. Als een uitgever besluit om een vaste layout mee te geven aan een boek dat nog steeds uit voornamelijk tekst bestaat, dan zal het ook een EPUB 3 bestand (moeten) zijn aangezien dat met een EPUB 2 niet mogelijk is. Het betekent echter wel dat het boek niet op een ereader te lezen zal zijn en dat is iets dat je waarschijnlijk toch wilt weten voordat je het ebook koopt en downloadt.

De enige ebookwinkel die wel keurig aangeeft om wat voor EPUB het gaat is ebook.nl. Zo vind je zowel bij ‘We hebben er een geitje bij‘ en ‘Pip en Posy en de lievelingsknuffel‘ een waarschuwing dat je het op de meeste leesapparaten niet kunt lezen.

Heb je het ebook al (gekocht en) gedownload? Dan kun je ook niet snel zien wat voor soort EPUB het is. Beide soorten hebben de .epub bestandsextensie en je komt er eigenlijk pas achter als je het probeert te openen in Adobe Digital Editions of op je ereader.

Als je het EPUB bestand opent in een ebookeditor, zoals Calibre of Sigil, kun je in het .opf bestand wel kijken om welke versie het gaat: Bij een EPUB2 zie je ergens bovenaan <package xmlns=”http://www.idpf.org/2007/opf” version=”2.0″> staan terwijl bij een EPUB 3 <package xmlns=”http://www.idpf.org/2007/opf” version=”3.0″> staat. In Sigil kun je het nog sneller zien want na het openen van het ebook staat in de titelbalk welke soort EPUB het is.

Er is betere uitleg en er zijn meer EPUB 3 ereading apps nodig

Het grote voordeel van ebooks voor mij is dat je ze op allerlei verschillende apparaten kunt lezen. De ebooks die ik tien jaar geleden gekocht heb kan ik nog steeds zonder problemen lezen op mijn huidige ereader maar ook op mijn telefoon of tablet.

De ironie is dat dit voor mijn EPUB 3 ebooks niet geldt want die kan ik alleen (gegarandeerd) in Readium lezen en het is maar de vraag of dat over een paar jaar nog bestaat. Het feit dat de meeste ebookverkopers er niet eens bij vermelden dat die ebooks maar op enkele manieren gelezen kunnen worden wint daarbij ook niet de schoonheidsprijs.

Ik vraag me af hoeveel mensen EPUB 3 ebooks gekocht hebben de afgelopen maanden (of gedownload hebben bij Telekids Boeken) en die ze niet konden lezen. Waarbij ze het vermoedelijk na één of enkele pogingen opgegeven hebben.

Wat nu nodig is dat er meer ereading apps geschikt gemaakt worden voor EPUB 3 ebooks. Zo lang dat niet het geval is moeten uitgevers en ebookwinkels betere uitleg geven over hoe o.a. digitale prentenboeken gelezen kunnen worden en behoudend zijn om voor het EPUB 3 ebookformaat te kiezen. Niemand vindt het raar dat je een (kleuren)prentenboek met audio of video niet op een ereader kunt lezen maar uitgevers moeten geen “gewone’ jeugdboeken in EPUB 3 formaat digitaal gaan uitgeven zonder toelichting erbij dat je ze niet op een ereader kunt lezen.

Dat heb je als koper en lezer van ebooks ook een beetje zelf in de hand. Koop je (per ongeluk) een EPUB 3 ebook dat je niet kan lezen op het apparaat waar jij het op wilt lezen? Meldt dit dan bij de ebookwinkel en/of uitgever en vraag eventueel je geld terug. Je hebt als abonnee en koper recht op een deugdelijk product en daar hoort bij dat je vooraf moet kunnen weten wat je precies koopt. En hoe je dat ebook kunt lezen ….

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (6) Write a comment

  1. Bedankt voor de waarschuwing. Ik overwoog ‘In perfecte conditie’ van Ellen Hoog te kopen, maar als ik het niet op een e-reader of tablet kan lezen, dan is het niet aantrekkelijk om te kopen. Bij ebook.nl staat inderdaad dat het een epub3 betreft en bij bol.com niet.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top