Juridische kwesties: Verdienen aan Open Access?

Een redacteur van de IP stelt de vraag:

Op 17 mei 2016 werd bekend dat het Social Science Research Network, een netwerksite met ruim 2 miljoen leden waar onderzoekers hun preprints kunnen plaatsen ter kennisneming, wordt overgenomen door Elsevier. Stel dat je een flink aantal preprints op SSRN hebt gezet in de loop der jaren. Dan heeft jouw werk bijgedragen aan de waarde van het netwerk, en daarmee aan het bedrijf dat nu gaat cashen door zichzelf aan Elsevier te verkopen. Heb je dan op geen enkele manier recht van inspraak bij een dergelijke overname?

Raymond Snijders antwoordt: Het Social Science Research Network (SSRN) is een populaire repository waar onderzoekers conference papers, preprints en andere wetenschappelijke publicaties gratis kunnen uploaden en delen. Het is daarmee een grote en belangrijke bron van Open Access publicaties geworden op het gebied van (vooral) economie, recht en de sociale wetenschappen. Het bijzondere van de SSRN is dat het sinds 1994 gerund wordt door een klein commercieel bedrijf Social Science Electronic Publishing. Het bedrijf heeft al die jaren een bescheiden verdienmodel gehanteerd door een attenderingsdienst te verkopen waarbij klanten via mail op de hoogte gehouden werden van nieuwe Open Access publicaties in de SSRN. Het was een verdienmodel waar geen van de twee miljoen leden bezwaar tegen had.

Dat zal nu dankzij de overname van SSRN door Elsevier wel anders zijn. De grote wetenschappelijke uitgever hanteert een verdienmodel waarbij bibliotheken zeer hoge bedragen moeten betalen voor de toegang tot onderzoekspublicaties terwijl er ook hoge bedragen (APC’s) gevraagd worden voor het publiceren in de eigen Open Access tijdschriften. De aankoop van SSRN stelt Elsevier in staat om met hun business model dichterbij de community van wetenschappelijke auteurs te komen waar ze minder last hebben van piraterij (van artikelen via Sci-Hub) en rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen op die auteurs.

Het is zeer aannemelijk dat de meeste auteurs niet zitten te wachten op die invloed van Elsevier en voorzien dat Elsevier in de nabije toekomst aan hun vrijelijk gedeelde publicaties wil gaan verdienen. Maar hadden ze inderdaad geen inspraak?

Het antwoord op die vraag is terug te vinden in de algemene voorwaarden van SSRN. Hieruit wordt duidelijk dat iedereen die bestanden uploadt de SSRN een limited, non-exclusive, worldwide, royalty free, revocable licentie geeft voor dat materiaal. Dat betekent dat je dus weliswaar bijdraagt aan de waarde van het netwerk maar dat je geen zeggenschap (of inspraak) krijgt over het platform waar je jouw preprints op gepubliceerd hebt. Je hebt namelijk al toestemming gegeven dat zij de preprints mogen tonen en aanbieden op SSRN zoals zij dat zelf goedachten. En nu achten zij het goed dat Elsevier dat voor hen gaat doen.

De enige actie die onderzoekers nu resteert is het intrekken van die toestemming en licentie door hun preprints te verwijderen en geen nieuwe meer te uploaden. Als alle onderzoekers dit doen blijft er weinig toegevoegde waarde over en geeft dit een duidelijk signaal af. Je kunt je dan echter wel afvragen of de kuur niet erger is dan de kwaal: de preprints zijn uit handen van Elsevier maar ze zijn ook niet meer vrijelijk beschikbaar voor anderen. Bij gebrek aan goede alternatieven voor SSRN is er door deze overname in elk geval de behoefte ontstaan aan een nieuwe preprintserver waar niemand geld verdient aan Open Access.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 5 (2016).

 

Het begint wel wat gênant te worden dat de laatste twee vragen door redacteuren van de IP bedacht moesten worden. Er zijn meer dan duizend informatieprofessionals in Nederland die dagelijks te maken hebben met auteursrecht, licenties, portretrecht of een ander juridisch aspect van het werken met informatie. Dus beste collega’s, sla je slag, pak je kans en mail die vragen naar redactie (at) informatieprofessional.nl om het antwoord terug te lezen in de IP en op Vakblog. Als je liever je naam er niet bij vermeld wilt hebben dan kan dat ook! Of mail ze anders naar mij op rsnijders (at) gmail.com. Jullie input is mijn output enzovoorts.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

    • Afhankelijk hoe je er tegenaan kijkt natuurlijk. ResearchGate is geen preprintserver en hoopt, net als hun directe concurrenten Academia.edu en Mendeley geld te verdienen.

      De enige non-profit-alternatieven voor SSRN zijn preprintservers Arxiv.org en PubMedCentral maar die dekken niet de geestes- en sociale wetenschappen. En natuurlijk zijn institutionele repositories absoluut alternatieven maar de kracht van een SSRN is natuurlijk dat er 1 centrale plek is waar je de preprints kon terugvinden. En feit blijft dat zowel het gebruiksgemak van ‘even je preprint uploaden’ als de terugvindbaarheid van die publicaties in institutionele repositories wereldwijd, verre van optimaal zijn.

      Maar nogmaals, dat is maar hoe je er tegenaan kijkt :)

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top