Woordafbreking (in ebooks) uitzetten op Kobo en Tolino ereaders

Enkele maanden geleden beschreef ik hoe je, door een ebookbestand te bewerken en een stukje CSS code toe te voegen, kon voorkomen dat een Kobo ereader woorden afbreekt aan het einde van regels. Dit vereist dus dat je *elke* EPUB aanpast en dat is wel erg bewerkelijk. En dus ging ik op zoek naar een oplossing waarbij woordafbreking in ebooks (min of meer) automatisch wordt uitgezet op Kobo ereaders maar ook op de Tolino (Vision 3 HD) ereader waar het me nog veel meer stoort.

Woordafbreking uitzetten op Kobo ereaders

Helaas kun je in de Kobo software niet simpelweg woordafbreking aan of uitzetten (voeg dat toe, Kobo!) en wordt er een – per taal verschillend – woordenboek gebruikt waarin aangegeven wordt hoe en of woorden afgebroken kunnen worden. Dat woordenboek kun je (ook helaas) niet rechtstreeks aanpassen of verwijderen want het maakt onderdeel uit van de Kobo software zelf. Gelukkig leest het wel netjes de CSS code van ebooks uit zodat het aanpassen van de EPUB wel werkt.

Dit kun je dus inderdaad per ebook handmatig doen maar met behulp van Calibre en de KoboTouchExtended plugin kun je alle ebooks automatisch laten voorzien van deze CSS code. Door één simpel vinkje te zetten bij de plugin-instellingen!

Over de KoboTouchExtended plugin heb ik al eerder geschreven. Je kunt met deze plugin alle ebooks als ‘Kobo ebooks’ oftewel KEPUBS op een Kobo ereader zetten waarmee je aanvullende functionaliteiten krijgt voor deze boeken zoals leesstatistieken. Ook worden automatisch alle ingesloten lettertypes verwijderd uit de ebooks zodat je gegarandeerd van lettertype kunt wisselen op je ereader. Als je een Kobo ereader hebt dan is de KoboTouchExtended plugin eigenlijk een must have.

Hoe installeer je de KoboTouchExtended plugin?

calibre kobo ebooks
De plugins vind je door naar Voorkeuren (Preferences) te gaan en links onderaan op Plug-ins te klikken.

calibre kobo ebooks
Bij Apparaat verbindingsplugins (Device Interface plugins) kun je het lijstje openklappen en zie je alle plugins staan voor de apparaten. De standaard Kobo(Touch) plugin zorgt ervoor dat je Kobo ereader herkend wordt maar we gaan een nieuwe plugin installeren en dus kun je linksonderaan op Nieuwe plug-ins verkrijgen (Get new plugins) klikken.

calibre kobo ebooks
Je krijgt vervolgens een lange lijst te zien van beschikbare plugins die je het handigste rechtsbovenaan kunt filteren op naam om de Kobo plugins te vinden. Na filteren houd je er een aantal over en eentje daarvan is de KoboTouchExtended plugin. Klik op Installeren om deze toe te voegen aan je lijst met apparaat verbindingsplugins.

calibre kobo ebooks
De maker van de KoboTouchExtended plugin raadt aan om beide plugins niet tegelijkertijd te gebruiken en dus dien je de bestaande KoboTouch plugin te deactiveren. Dat is een kwestie van selecteren van de plugin en dan op Activeer/Deactiveer plug-in (Enable/Disable plugin) te klikken.

exclamation uitroeptekenWe zijn er nu bijna. Selecteer de KoboTouchExtended plugin en klik op Plug-in aanpassen (Customize plugin) om de instellingen voor de plugin aan te passen. Op het vierde tabblad (Extended) staat rechtsonderaan de optie Disable hyphenation om woordafbreking uit te zetten voor alle ebooks die je verstuurt naar je Kobo ereader!

woordafbreking no hyphenation
Bij de conversie naar het KEPUB formaat wordt automatisch CSS code toegevoegd die voorkomt dat woorden afgebroken worden. Let op dat je al aanwezige titels op je ereader eerst moet verwijderen en opnieuw moet toevoegen om woordafbreking uit te zetten in die ebooks.

Woordafbreking uitzetten op Tolino ereaders (getest met Tolino Vision 3 HD)

Ook de software voor Tolino ereaders bevat geen optie om op ereaderniveau woordafbreking uit te zetten. In tegenstelling tot de Kobo ereaders zijn de woordenboeken – die voor het afbreken van woorden gebruikt worden – echter wel te bewerken op het apparaat zelf. Kennelijk onderkennen de Duitsers dat niet iedereen zit te wachten op Silbentrennung.

Mijn eerste idee was om deze woordenboeken te verwijderen. Zonder woordenboek kan er niet afbroken worden, nietwaar? Helaas worden de woordenboeken automatisch teruggezet na de eerstvolgende herstart dus dat bleek geen optie te zijn.

De ‘afbreekwoordenboeken’ staan in een verborgen map genaamd .tolino als je de ereader aansluit op je computer. Die map kun je zichtbaar maken in de Verkenner (als je Windows gebruikt) door in de opties te zoeken naar het zichtbaar maken van verborgen items. Dit zit op verschillende plekken afhankelijk van de versie van Windows die je gebruikt.

In de .tolino map staan een aantal andere mappen. De woordenboeken zitten in de hyphenDicts submap en heten hyph_de.dichyph_en.dichyph_nl.dic en nog een aantal andere met verschillende landcodes. In een (goed opgemaakte) EPUB wordt een taalcode opgenomen waardoor de ereader weet welk afbreekwoordenboek gebruikt moet worden.

Als je het afbreekwoordenboek voor de taal die jij gebruikt opent in een teksteditor (neem geen Notepad maar WordPad of anders het gratis Notepad++) dan zie je op de eerste regels LEFTHYPHENMIN en RIGHTHYPHENMIN staan, gevolgd door een getal. Dit geeft aan hoeveel tekens er minimaal links en minimaal rechts van het scheidingsteken moeten staan. Hoe kleiner die waarde, hoe sneller er afgebroken wordt. Voor het Nederlands (hyph_nl.dic) staan die beide op 2 waardoor au-tomatisch bijvoorbeeld toegestaan is.

Als je beide waarden verhoogt dan zal er minder snel (of niet) afgebroken worden. Ik heb zowel het woordenboek voor Engels als Nederlands op LEFTHYPHENMIN 8 en RIGHTHYPHENMIN 8 gezet. Vergeet niet om het bestand – of bestanden – op te slaan om de wijzigingen te bewaren.

De afbreekwoordenboeken maken echter ook deel uit van de Tolino software en na herstarten zal de ereader de oorspronkelijke waarden terugzetten. Om dat te voorkomen moet je de aangepaste woordenboeken op alleen lezen zetten. In Windows doe je dat door te rechtsklikken op het bestand, te kiezen voor Eigenschappen (Properties) en dan op het eerste tabblad onderaan bij de attributen Alleen lezen (Read-only) aan te vinken.

Heb je dit allemaal gedaan? Koppel dan je Tolino ereader af, zet hem uit en dan weer aan om de nieuwe woordenboeken te laden. Als je een boek opent zul je zien dat alleen heel erg lange woorden nog afgebroken worden. Een hele verbetering als je het mij vraagt!

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top