Collectie en uitleen van papieren boeken en ebooks door openbare bibliotheken in 2015

Het CBS maakte gisteren de statistische gegevens bekend die verzameld zijn over de openbare bibliotheken in 2015. De gegevens over collectie, uitleningen, ingeschreven gebruikers, contributietarieven, personeel en exploitatie zijn nu opgenomen in Statline (Openbare bibliotheken). Dankzij de Koninklijke Bibliotheek werden tegelijkertijd ook de officiële gegevens over de collectie en uitleen van ebooks gepubliceerd.

Papieren boeken

uitleenstatistieken
In totaal werden er in 2015 78,844 miljoen uitleningen geregistreerd, waarvan 73,415 miljoen uitleningen van papieren boeken waren. In 2014 werden er 72,382 miljoen boeken uitgeleend (78,433 miljoen totaal) en dus is met deze stijging van 1% de daling, die sinds 2006 al gaande was, eindelijk een halt toegeroepen.

Die stijging is te verklaren door het toegenomen aantal uitleningen van jeugdboeken. Dit groeide in 2015 met 6 procent naar 37,665 miljoen (51%) terwijl het aantal uitleningen voor volwassenen ook in 2015 juist weer afnam (met 3 procent tot 35,75 miljoen). Het zijn dus vooral de jeugdleners die verantwoordelijk zijn voor de stijging in de uitleenstatistieken.

Dat is ook te zien bij de ingeschreven gebruikers: het aantal jeugdleden tot 18 jaar groeide in 2015 met 2 procent naar 2,306 miljoen terwijl het aantal volwassen leden afnam met 3 procent naar 1,478 miljoen. Interessant is dat in 2005 de jeugdleden 49% uitmaakten van het totale ledenbestand terwijl dit gestaag door is gegroeid naar 61% in 2015. De jeugd lijkt ook voor de bibliotheken de toekomst te zijn.

In Statline vind je een overzicht van zowel de collectie, uitleningen als de ingeschreven gebruikers in de periode 2005-2015.

Over personeel en exploitatie – die je ook in het bovengenoemde overzicht vindt – heb ik weinig te zeggen behalve dat ik me kan voorstellen dat met de groeiende groep jeugdleden (die gratis lid zijn) ook de druk op de inkomsten van de openbare bibliotheken toeneemt. Sinds 2009 is het verschil tussen de baten en de lasten niet zo klein geweest.

Ebooks

uitleenstatistieken ebooks
Helaas zijn de gegevens over de collectie en uitleningen van ebooks niet opgenomen in Statline. De Koninklijke Bibliotheek heeft echter wel de (gecorrigeerde) gegevens beschikbaar gesteld (Excelbestand) aangezien deze sinds januari 2014 verantwoordelijk is voor het ebookplatform.

Het zijn gecorrigeerde cijfers want de KB publiceert perodiek een infographic met gegevens over omvang en gebruik van de ebooks. Ik heb de uitleenstatistieken van 2015 al in januari samengevat en deze wijken licht af van wat er nu gepubliceerd is.

In plaats van 12.282 titels (11.562 Nederlandse plus 720 anderstalige titels) die in de infographic voor 2015 stonden gaat de KB nu uit van 11.684 digitaal beschikbare titels. Dat is in bovenstaande tabel inclusief de 1037 titels die in de VakantieBieb app beschikbaar zouden zijn. Ik kan dat niet helemaal plaatsen want de VakantieBieb had zeker geen 1037 titels in 2015 beschikbaar (en als je 9718 volwassen titels bij de 893 titels voor de jeugd en de 1037 titels van de Vakantiebieb optelt kom je op 11.648 titels uit ipv 11.684. Klein foutje?) maar ik ga er vanuit dat dit nu de officieel vastgestelde cijfers zijn.

Dat geldt ook voor de uitleningen die voor zowel het ebookplatform als de VakantieBieb iets afwijken van de eerdere cijfers. De KB gaat nu uit van 3,912 miljoen uitleningen waarvan de meerderheid downloads zijn uit de VakantieBieb app (2,304 miljoen) en er 1,464 miljoen en 144 duizend uitleningen overblijven voor respectievelijk titels voor volwassenen en jeugdtitels.

Die cijfers zijn niet te vergelijken met 2014 door het grote – en niet representatieve – aandeel van de downloads in de VakantieBieb app. Kijk je echter alleen naar het aantal “echte” uitleningen op het ebookplatform dan waren er daar in 2014 814.072 van (volgens de infographics van de KB). Met de 1.608.815 uitleningen in 2015 gaat het bij ebooks dus om een stijging van 97,6%.

Papieren boeken vs ebooks?

Het CBS vergelijkt de uitleencijfers van papieren boeken en ebooks in 1 grafiek (en de media neemt dit grotendeels klakkeloos over) maar dit is natuurlijk appelen met peren vergelijken. Niet alleen is het uitlenen van ebooks een zeer recente ontwikkeling – sinds januari 2014 – maar het aanbod van titels is geenszins te vergelijken.

Openbare bibliotheken hebben in beginsel alle titels die de laatste tien jaren op papier uitgekomen zijn in hun collecties staan, waaronder alle bestsellers en populaire titels waar veel vraag naar is. Ze beschikken echter maar over een kwart van alle digitaal beschikbare titels en daar zitten – op enkele (tijdelijke) uitzonderingen na – nauwelijks bestsellers tussen. Daarnaast is het verschil in aanbod en gebruik zeer goed te zien bij de jeugdtitels. Bij papieren boeken vormen jeugdtitels iets minder dan de helft van het aanbod terwijl ze zelfs iets meer dan de helft aan uitleningen opleveren. Kijk je naar de ebooks dan blijkt slechts 7,6% van alle titels een jeugdtitel te zijn die een schamel aandeel van 4% oplevert aan uitleningen.

Ik blijf dan ook bij mijn eigen mening dat je zowel aanbod als gebruik van papieren boeken en dat van ebooks niet met elkaar moet vergelijken alsof het één ten koste gaat van het andere. Het zijn losse ontwikkelingen die natuurlijk wel bepaalde raakvlakken met elkaar hebben maar waarvan je echt niet kunt stellen dat ebooks minder succesvol zijn dan papieren boeken bijvoorbeeld. Zoals blijkt uit de toename van uitleningen van papieren boeken met 1% tegenover een toename van uitleningen van ebooks met maar liefst 97,6% ten opzichte van 2014.

Hoe je er echter ook tegenaan kijkt, het gaat goed met de uitleningen van de openbare bibliotheken!

Meer lezen? Aantal bibliotheekleden en uitleningen stabiliseert (door CBS) // Aantal leden bibliotheken daalt voor het eerst sinds jaren niet meer (via NU.nl) // Statline statistieken voor de openbare bibliotheken 2005-2015 (via Statline) // Aantal leden openbare bibliotheken stabiel (via KB.nl)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (7) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top