De definitie van een boek (volgens de Wet op de vaste boekenprijs)

Een boek is een boek zou je zeggen. Toch wilden boekwinkels vorig jaar een uitgebreidere definitie van een boek in de Wet op de vaste boekenprijs opgenomen hebben om de gecombineerde verkoop van een papieren boek en ebook (of app) mogelijk te maken. Per 1 juli 2016 is deze wettelijke definitie van een boek dan ook aangepast.

Wet op de vaste boekenprijs

Nederland kent sinds 1923 een regeling voor een vaste boekenprijs die tot 2005 gebaseerd was op onderlinge afspraken tussen de betrokken partijen uit de boekenbranche. Dit ‘Reglement Handelsverkeer’ werd in 2005 omgezet in de Wet op de vaste boekenprijs (Wvbp). Deze wet voorkomt prijsconcurrentie met de doelstelling om daarmee een brede beschikbaarheid en een divers aanbod van boeken te bevorderen. Het achterliggende idee – en veel gebruikt voorbeeld – is dat de (zeer) winstgevende boeken het uitgeven van de (veel) minder winstgevende titels mogelijk maakt.

De Wet op de vaste boekenprijs geldt specifiek en alleen voor: een werk dat tekst bevat die vrijwel uitsluitend is gesteld in de Nederlandse of Friese taal, voorzien is van een titel, bestaat uit papieren bladzijden, al dan niet vergezeld van ondersteunende informatiedragers, en wordt uitgegeven in een oplage van meerdere exemplaren die voor verkoop aan eindafnemers zijn bestemd (…).

Vooral het ‘bestaan uit papieren bladzijden’ is belangrijk hier want het betekent niet alleen dat ebooks uitgezonderd zijn – waardoor er dus wel op prijs geconcurreerd kan worden voor de digitale boeken – maar ook dat uitgevers en boekwinkels in een lastige positie komen als ze iets meer willen doen met een boek dan alleen de papieren versie verkopen.

De afgelopen jaren zijn er steeds vaker boeken uitgegeven waar bijvoorbeeld een app bij zit of waar een website bij hoort – al dan niet afgeschermd met een code – met ondersteunende materialen. En ook al zouden uitgevers en boekwinkels misschien wel papieren boeken willen verkopen waar je ook de digitale versie gratis bij krijgt, dankzij de definitie van het begrip boek in de wet kunnen ze dit niet makkelijk doen.

Evaluatie van de wet op de vaste boekenprijs

Elke vier jaar dient door de minister van OCW aan de Tweede Kamer verslag te worden gedaan over de werking van de Wet op de vaste boekenprijs. Die vond begin vorig jaar plaats aan de hand van o.a. een zelfevaluatie van het Commissariaat voor de Media (CvdM) die toeziet op de handhaving van de Wvbp, een evaluatie van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB) en een advies van de Raad van Cultuur.

De minister volgde in haar evaluatie (PDF) het advies van de Raad voor Cultuur op om onder een aantal voorwaarden de Wet op de vaste boekenprijs te verlengen met nog eens vier jaar. In een eerder artikel schreef ik uitgebreider over die verschillende randvoorwaarden en eisen die de minister aan het boekenvak stelt.

De definitie van een boek

De Koninklijke Vereniging van het Boekenvak stelde in hun eigen evaluatie ook een wijziging van de wettelijke definitie van het begrip boek voor, teneinde de gelijktijdige verkoop van (een) papieren boek(en) en nauw gerelateerde elektronische diensten mogelijk te maken.

De huidige definitie van het begrip boek stamt uit een tijd waarin digitalisering nog in de kinderschoenen stond en cd-roms werden ingezet als ondersteunende informatiedragers. Tegenwoordig wordt digitale informatie steeds minder op fysieke informatiedragers vastgelegd. Bovendien is deze informatie niet altijd meer louter ondersteunend, zoals in het geval van een digitale versie van een roman. De wettelijke definitie is niet toegesneden op de koppeling van een papieren boek met een elektronische dienst. Hierdoor worden uitgevers ervan weerhouden om nieuwe uitgeefvormen te ontwikkelen, terwijl hier wel vraag naar is. Digitale verrijkingen kunnen namelijk voor de consument de gebruiks- en belevingswaarde van een papieren boek sterk verhogen. Deze afremming van de ontwikkeling van nieuwe uitgeefvormen van het papieren boek is, gelet op het belang van de consument, onwenselijk. (bron, PDF)

Het heeft eventjes geduurd maar de definitie, zoals die in artikel 1b Wvbp 2015 stond, is per 1 juli 2016 uitgebreid naar: “een werk dat tekst bevat die vrijwel uitsluitend is gesteld in de Nederlandse of Friese taal, voorzien is van een titel, bestaat uit papieren bladzijden, al dan niet vergezeld van gerelateerde elektronische diensten of ondersteunende informatiedragers, en wordt uitgegeven in een oplage van meerdere exemplaren die voor verkoop aan eindafnemers zijn bestemd (…)”

En met deze vier woorden vallen combinaties van papieren boeken en daaraan gerelateerde elektronische diensten dus onder de wettelijke definitie van een boek.

Welke elektronische diensten?

Zo’n elektronische dienst kan van alles zijn. Luisterversies van het boek bijvoorbeeld, bijbehorende apps en natuurlijk ebookversies die middels een downloadcode in het boek zelf verkrijgbaar zijn. De belangrijkste voorwaarde is echter dat de elektronische dienst inhoudelijk nauw gerelateerd is aan het boek en het boek het hoofdproduct vormt. Een downloadcode in het papieren boek om het ebook te kunnen downloaden is toegestaan, een downloadcode om in iTunes de film te kunnen downloaden die naar aanleiding van het boek is gemaakt is dat echter niet.

De wetswijziging is expliciet niet bedoeld om ebooks onder de vaste boekenprijs te laten vallen. In het Tweede Kamerstuk van februari 2015 wordt de verwachting uitgesproken dat er geen substitutie zal plaatsvinden (dat de combinatieverkoop niet leidt tot mindere verkoop van losse ebooks) en dat ieder ebook dat in combinatie met een fysiek boek verkrijgbaar is, ook afzonderlijk beschikbaar zal zijn.

Het Commissariaat voor de Media is verantwoordelijk voor het toezien op de correcte naleving van de Wvbp. In een toelichting (PDF) geeft het Commissariaat alvast wat richtlijnen mee ten aanzien van het gebruik van dergelijke downloadcodes in papieren boeken:

Om een gelijk speelveld voor boekverkopers te waarborgen acht het Commissariaat het van belang dat als de uitgever een bepaald boek voorziet van bijvoorbeeld een downloadcode voor een elektronische dienst, hij alle exemplaren van deze editie van dit boek voorziet van deze downloadcode. Het is niet de bedoeling dat van een(zelfde) boek zowel een versie met als een versie zonder een downloadcode voor een elektronische dienst op de markt wordt gebracht. Eindafnemers dienen met de aankoop van dezelfde editie van het boek, ongeacht de verkoper waarbij zij dit boek kopen, toegang te krijgen tot dezelfde elektronische dienst(en). Als een uitgever een boek wil voorzien van verschillende downloadcodes die recht geven op verschillende elektronische diensten, dan dient hij dus verschillende edities van dit boek op de markt te brengen en bij het Commissariaat te melden.

Voorheen moesten alle combinaties van papieren boeken en informatiedragers of elektronische diensten aangevraagd worden bij het Commissariaat en gold dit slechts voor een korte en afgebakende periode, nu hoeft dit alleen nog maar als er verschillende edities van dat boek in combinatie met verschillende bijbehorende elektronische diensten uitgegeven worden.

Twee (of drie) voor de prijs van één?

Dankzij vier nieuwe woorden in een wet ontstaan er dus nieuwe mogelijkheden voor uitgevers en boekverkopers. Deze kunnen interessant zijn voor zowel kopers van papieren boeken – die extra versies erbij kunnen krijgen – als degenen die liever de digitale editie lezen maar bijvoorbeeld het papieren boek cadeau willen doen aan een ander.

Of het ook zo positief gaat uitpakken zullen we de komende jaren gaan zien. Hoe groot wordt het aanbod van combi-titels? Gaan uitgevers dan niet de prijzen verhogen voor nieuwe titels waar je een luisterversie of ebook bij krijgt? Veel mensen lezen ebooks juist omdat ze vaak veel goedkoper zijn en hoe aantrekkelijk is het dan om ook het papieren boek ‘erbij’ te kopen?

Hoe dan ook, zelf hoop ik dat veel uitgevers deze kans aangrijpen om hun titels extra te promoten. Er zullen maar zeer weinig mensen zijn die twee keer willen betalen voor zowel de papieren als digitale editie van dezelfde titel en daarnee is het financiële risico beperkt. Aan de andere kant zullen juist zeer veel mensen het als een koopje zien dat er een luisterversie of ebookversie ‘gratis’ wordt toegevoegd aan een papieren boek en wellicht sneller een aankoop overwegen.

Een win-winsituatie. Toch?

En ja, ik zie ook wel nadelen hoor. Gaan bij tweedehands doorverkopen van boeken de downloadcodes nog wel werken en wordt hiermee niet dat doorverkopen ontmoedigd? Welke gegevens worden vastgelegd in de watermerk DRM van ebooks bij gebrek aan transactiegegevens? En hoe omslachtig wordt dat downloaden van die andere versies? Maar laat ik met optimisme beginnen …

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (14) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top