Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q3 2016)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Afgelopen woensdag presenteerde het CB tijdens de Frankfurter Buchmesse de nieuwe E-book Barometer over het derde kwartaal van 2016. In aanvulling op wat er in deze infographic vermeld wordt probeer ik ook zelf de trends en ontwikkelingen te duiden, vooral door deze te vergelijken met zowel de eerste twee kwartalen van 2016 en hetzelfde kwartaal van vorig jaar (Q3 2015).

Vooraf:

  • De E-book Barometer heeft een stevige make-over gekregen qua layout en vormgeving en lijkt nauwelijks op de voorgaande edities.;
  • De grafiek van de consumentenadviesprijs toont nu alleen nog maar het jaar 2010 en het huidige prijspeil. Aandeel ebooks in de verkoop van literaire fictie (die vorige keer nieuw was) is in zijn geheel verdwenen;
  • De grafieken Lifecycle van een bestseller en Verhouding verhuur/verkoop keren terug maar waren nieuw in Q1 2016. Deze kunnen dus niet vergeleken worden met Q3 2015;
  • In de grafiek van bestandsformaten wordt nu onderscheid gemaakt tussen afzet en aanbod;
  • De gegevens van het Gfk onderzoek over de devices zijn, net als de vorige drie keren, gebaseerd op de cijfers van december 2015. Hier valt dus verder niets zinnigs over te zeggen.

Ebooks in Nederland Q3 2016

E-book-barometer-NL-Q3-2016

Wat valt me op?

De nieuwe E-book Barometer toont nu eerst de meest essentiële getallen (zoals het een barometer betaamt :P). Het aandeel digitale afzet versus fysieke afzet (was voorheen aandeel e-books in de totale verkoop) is het afgelopen gestegen van 6,1% (in Q2 2016) naar 6,4% nu. In Q3 2015 lag dat percentage op 5,8% en hoewel dat op de totale afzet slechts een bescheiden stijging betekent, is het aandeel van ebooks dus wel met ruim 10% gestegen ten opzichte van een jaar geleden.

Kijk je naar het aandeel e-commerce op totale digitale afzet (voorheen aandeel e-books in de online verkoop) dan blijft dit ook gestaag stijgen. Was het vorig kwartaal nog 28%, dit kwartaal komt daar een half procentje bij en maakt ebooks 28,5% uit van alle online verkochte titels (zowel digitaal als fysiek dus). Daarmee is het bijna weer terug op het niveau van het recordkwartaal Q3 2015 (28,7%), precies een jaar geleden. Dit percentage wordt voor een belangrijk deel beïnvloed door de verkoop van bestsellende titels en dat is de reden dat het CB ook kijkt naar het aandeel e-books in de bestseller60 (voorheen Ebook versus papier). Dat ligt dit kwartaal op 83,3% en dat is een kleine afname ten opzichte van Q2 2016 toen dat nog 87% was. In absolute aantallen valt dat natuurlijk mee want het gaat om een verschil van 2 titels (52 van de 60 in Q2 en 50 van de 60 nu). Vorig jaar lag het met 88,3% iets hoger (53 van de 60 titels). CB zelf verklaart de huidige daling overigens door het ontbreken van ebookversies van in het Nederlands vertaalde titels.

De Barometer laat zien dat de groei er qua ontwikkeling van ebooks in het Nederlands taalgebied er nog steeds goed in zit: een groei van 32% ten opzichte van Q3 2015 en 30% als je naar de afgelopen 12 maanden in zijn geheel kijkt. Het is niet duidelijk welke indicatoren CB precies gebruikt voor deze percentages maar het is aannemelijk dat het om de totale afzet gaat van ebooks (zowel verkoop als uitleningen).

En nu we het daar toch over hebben: de grafiek van de afzet is nu geen staafdiagram meer maar een (vloeiende) lijndiagram waar de punten per kwartaal niet zichtbaar meer in zijn. Alsof het al niet lastig genoeg was om precieze aantallen te achterhalen …De trends zijn in elk geval wel duidelijk. Tot op heden was Q3 2015 het meest succesvolle kwartaal ooit qua verkopen (ca. 750.000) maar de stijgende lijn die na de grote dip in Q4 2015 ingezet is dit jaar zet door en overtreft dit kwartaal zelfs het oude record (met ca. 825.000?). Het gaat dus goed met de verkoop van ebooks.

Met de uitleningen gaat het zelfs nog beter. Ook deze maakt een sterke groei door en houdt meer dan gelijke tred met de stijgende verkoop. In Q1 2016 werden er voor het eerst meer ebooks uitgeleend dan verkocht en hoewel de uitleningen maar een klein beetje ‘uitlopen’ op de verkoopcijfers blijft het aantal uitleningen hoger liggen: van 699.340 uitleningen in Q2 (dank aan de KB) naar ruim 850.000 dit kwartaal. Ten opzichte van Q3 2015 (523.699 uitleningen) betekent dit, volgens de toelichting van CB zelf, een stijging van 63%.

exclamation uitroeptekenOndanks de stevige groei in verkopen van ebooks zijn er ook in het derde kwartaal van dit jaar meer ebooks uitgeleend dan verkocht.

In de grafiek van lifecycle van een bestseller laat CB zien hoe de gemiddelde trend is van ebookverkopen van de top 25 titels na verschijning. Ten opzichte van Q1 en Q2 2016 is daar geen grote verschuiving in te zien: de verkoop van een bestsellende titel piekt al na 1 maand en daalt gestaag naar bijna nul op 18 maanden. Dit kwartaal is er een kleine opleving te zien als een titel 12 maanden oud is en dat is er eentje die ik niet kan verklaren gezien het ontbreken van die opleving in de grafiek van vorig kwartaal (er moeten dan 1 of enkele specifieke titels tussen zitten deze keer die verantwoordelijk zijn voor deze opleving?). Gemiddeld genomen blijft mijn conclusie van de vorige keer onveranderd: na ca. 4 tot 6 maanden moet de titel zichzelf al terugverdiend hebben en is het financiële risico minimaal voor een uitgever om te besluiten de titel (ook) via de bibliotheek te laten uitlenen.

De grafiek verhouding verhuur/verkoop bevestigt dit. In deze grafiek is een analyse gemaakt van de top 25 titels (zowel verkopen als uitleningen) die niet ouder waren dan de 18 maanden uit de grafiek van de bestseller-lifecycle. Nou levert dit natuurlijk een vertekend beeld op omdat bibliotheken nauwelijks of niet recente titels (mogen) uitlenen van de uitgevers. Het wordt echter wel duidelijk dat, zodra bibliotheken ze wel mogen uitlenen, de ‘recentere’ titels tussen de 5 en 8 maanden extreem veel uitleningen genereren en op die wijze inkomsten voor uitgevers opleveren naast de licht doorstijgende verkopen in diezelfde periode. Is een top 25 titel ouder dan 12 maanden? Dan neemt de populariteit qua uitleningen ook dramatisch af.

exclamation uitroeptekenKijk je dus naar de lifecycle van top 25 titels dan lijkt de conclusie te zijn dat de verkoop niet aantoonbaar beïnvloed wordt door het feit dat de titel ook geleend kan worden. Een periode van 3 of 4 maanden als exclusieve verkoop lijkt voldoende waarborg te zijn terwijl uitgevers juist extra inkomsten genereren door daarna die titels ook te laten uitlenen. Maar dit dient wel te gebeuren voordat de titels ‘te oud’ worden.

Bij de Gemiddelde CAP (consumentenadvies prijs) worden de prijzen van ebooks vergeleken met die van hun papieren tegenhanger. In deze vernieuwde grafiek wordt de CAP van 2016 vergeleken met alleen 2010, toen het prijspeil van ebooks nog op 83,7% lag van dat van papieren boeken. Mijns inziens is het Interessanter om dit te (blijven) vergelijken met 2015 toen dat prijspeil op 57% lag. In Q1 van 2016 lag dat percentage op 54,6% en – cumulatief met Q2 2016 erbij – daalde dat heel licht naar 54,5% vorig jaar. Nu in Q3 2016 daalt het wederom met (slechts) 0,1% naar 54,4%. Het lijkt een veilige aanname dat de gemiddelde consumentenadviesprijs van ebooks niet heel veel verder zal dalen de komende jaren.

Bij de bestandsformaten wordt deze keer – heel handig! – onderscheid gemaakt in de percentages van de afzet en het aanbod. In de vorige barometers werd alleen naar het aanbod gekeken. Bij dat aanbod blijft het ePub2 onverminderd populair met 89,2% marktaandeel, stijgt het aanbod van ePub3 titels met 0,1% naar 2,8% en gaat dat wederom ten koste van ebooks in PDF formaat. Dat percentage daalt van 8,1% naar 8%. Kijk je nu echter naar welke bestandsformaten daadwerkelijk gekocht worden, dan is te zien dat het bijna exclusief om ePub2 boeken gaat (98,3%). Slechts 1,3% van de verkochte ebooks zijn in het ePub3 formaat – daar valt ook qua voorlichting nog een wereld te winnen denk ik aangezien je die niet op een ereader kunt lezen – en een schamele 0,4% wordt als PDF verkocht.

Kijk je naar de genreverdeling in de afzet dan valt 82% van de verkochte ebooks binnen het genre van de literaire fictie terwijl dat voor fysieke boeken een stuk minder is (38%). Die verhoudingen liggen omgekeerd bij de nonfictie (5% ebooks vs. 19% fysiek) en kinderboeken (5% ebooks vs 23% fysiek). De verschillen ten opzichte van het vorige kwartaal zijn erg klein maar dat komt omdat voor deze grafiek telkens gekeken wordt naar het gemiddelde van de afgelopen twaalf maanden.

Aan de content kant stijgt het het aanbod van ebooktitels gestaag door. In Q3 2015 waren er 41.559 titels digitaal leverbaar terwijl dit er vorig kwartaal 43.684 waren. Nu in Q3 2016 zijn er 45.146 titels als ebook beschikbaar en dat is een stijging van 8,6% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Die titels worden door minder uitgevers op de markt gebracht: dit lag het eerste half jaar stabiel op 335 maar is nu afgenomen tot 325 uitgevers. Ook het aantal retailers daalde (verder) naar 179 (dat was 183 in Q2 2016 en nog 196 in Q3 2015)

Gfk voerde hun onderzoek naar de aantallen devices altijd twee keer per jaar uit maar de gegevens in de E-book Barometer zijn dit hele jaar al nog steeds gebaseerd op het onderzoek uit december 2015. Het aantal ereaders blijft daarom onveranderd op 1,6 miljoen staan terwijl de 8,6 miljoen tabletbezitters en 10,6 miljoen smartphonebezitters natuurlijk ook ongewijzigd blijven.

Samengevat

Het gaat goed met de verkoop van boeken in het algemeen. De verkoop van fysieke boeken is opgekrabbeld na een flinke dip (Boekenbarometer Q3, PDF) en zowel de verkoop als uitleningen van ebooks blijven onverminderd doorstijgen. Ebooks zijn gegroeid met 32% vergeleken met dezelfde periode van vorig jaar. Hierbij worden ze zelfs nog meer uitgeleend dan verkocht, ondanks dat slechts een kwart van de beschikbare ebooks door de bibliotheken uitgeleend kan worden.

De E-book Barometer geeft echter ook aan dat niet alles rozengeur en maneschijn is. De afzet blijft ongetwijfeld de komende tijd nog wel doorstijgen maar het aandeel van ebooks in de totale verkoop van boeken zal zich ongetwijfeld gaan stabiliseren, net zoals je ook ziet gebeuren bij de consumentenadviesprijs van ebooks. CB kijkt daarom terecht naar de levenscyclus van populaire titels en de relatie tussen de verkoop en het uitlenen van deze titels. Als uitgevers en bibliotheken beter zouden kijken hoe ze die levenscyclus van (alle) beschikbare ebooks zouden kunnen versterken, dan zouden beide partijen – en de ebookmarkt zelf – er beter van kunnen worden. Bijvoorbeeld door alle oudere titels nu beschikbaar te maken voor uitleen en voor nieuwe titels een exclusiviteitsperiode af te spreken waarin ze alleen verkocht mogen worden. Na een paar maanden (en voordat ze 12 maanden oud zijn) zouden die titels dan ook alsnog uitgeleend kunnen worden.

Op 10 november zal het Europese Hof van Justitie uitspraak doen over de vraag of ebooks onder het leenrecht vallen maar het zou nog beter zijn als bibliotheken en uitgevers zelf onderling afspraken hierover zouden maken. Wellicht dat een positieve uitspraak beide partijen een duwtje in de rug kan geven?

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (15) Write a comment

  1. Pingback: Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q3 2016...

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top