Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q4 2016)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren publiceerde CB de nieuwe E-book Barometer over het vierde kwartaal van 2016. In aanvulling op wat er in deze infographic vermeld wordt probeer ik ook zelf de trends en ontwikkelingen te duiden, vooral door deze te vergelijken met de voorgaande kwartalen van 2016 en hetzelfde kwartaal van vorig jaar (Q4 2015).

Vooraf:

  • De E-book Barometer bevat nu ook cijfers over het gebruik van ebooks in abonnementsdiensten *en* dat van luisterboeken. Die kunnen dus logischerwijs niet vergeleken worden met vorige edities;
  • Hierdoor is de grafiek van de gemiddelde consumentenadviesprijs nu verdwenen, net als die van de Bestandsformaten en Genreverdeling. De gemiddelde ebookprijs t.o.v. de fysieke prijs (wat de gemiddelde consumentenadviesprijs was) keert nu wel terug als nieuwe indicator bovenaan de infographic;
  • De grafieken Lifecycle van een bestseller en Verhouding verhuur/verkoop keren wel terug maar waren nieuw in Q1 2016. Deze kunnen dus niet vergeleken worden met Q4 2015;
  • Eveneens nieuw is een overzicht van aantal digitaal leverbare titels: Beschikbaarheid. Dit is onderverdeeld in aantallen titels dat beschikbaar is voor verkoop, uitleen, abonnementsdiensten en als luisterboek;
  • De gegevens van het Gfk onderzoek over de devices is (eindelijk) vernieuwd en nu gebaseerd op de onderzoekscijfers uit november 2016. Die van de tabletbezitters en smartphonebezitters blijven ongewijzigd gebaseerd op de oude cijfers van december 2015.

Ebooks in Nederland Q4 2016

Ebooks in Nederland Q4-2016

Wat valt me op?

Ook nu weer worden er eerst een aantal kerncijfers getoond in de Barometer. Dat waren er drie vorige keer en zijn er nu vier.

Het aandeel verkoop digitaal versus fysiek (in afzet) (voorheen aandeel digitale afzet versus fysieke afzet) is het afgelopen kwartaal licht gestegen van 6,4% (in Q3 2016) naar 6,5% nu. In Q4 2015 lag dat percentage op 5,7% en hoewel dat in absolute zin slechts een bescheiden stijging betekent, is het aandeel van ebooks dus wel met ruim 14% gestegen ten opzichte van een jaar geleden.

Kijk je naar het aandeel digitaal versus totale online verkoop (in afzet) (voorheen aandeel e-commerce op totale digitale afzet) dan blijft dit ook gestaag stijgen. Was het in Q3 2016 nog 28,5%, in Q4 maken ebooks 29,3% uit van alle online verkochte titels (zowel digitaal als fysiek dus). Daarmee wordt het record van Q3 2015 (28,7%) verbroken. Dit percentage wordt voor een belangrijk deel beïnvloed door de verkoop van bestsellende titels en dat is de reden dat het CB ook kijkt naar het aantal titels in de bestseller 60 die ook als e-book verschenen (voorheen aandeel e-books in de bestseller60). Dat ligt dit kwartaal op maar liefst 93,3% en dat is een volle 10% meer dan in Q3 2016. In absolute aantallen valt dat natuurlijk mee want het gaat om een verschil van 6 titels (50 van de 60 in Q2 en 56 van de 60 nu).

Zoals gezegd is de gemiddelde e-bookprijs t.o.v. fysieke prijs nu geen aparte grafiek meer maar wordt het percentage alleen gegeven voor het specifieke kwartaal. Kijk je echter naar de eerdere kwartalen dan zie je daar nu een dalende lijn in: In Q1 van 2016 lag dat percentage op 54,6% en – cumulatief met Q2 2016 erbij – daalde dat heel licht naar 54,5% vorig jaar. In Q3 2016 daalde het wederom met (slechts) 0,1% naar 54,4% maar nu is het met een volle procent gezakt naar 53,4%.

exclamation uitroeptekenEbooks worden dus (geleidelijk) goedkoper ten opzichte van de prijs van hun papieren tegenhangers.

De Barometer laat zien dat de verkoop van ebooks onverminderd doorgroeit maar wel minder hard gaat dan in het vorige kwartaal. Vergeleken met Q4 2015 is de verkoop gestegen met 13% (in het derde kwartaal was de groei 32% ten opzichte van datzelfde kwartaal in 2015) en 9% in de afgelopen maanden (dat was 30% in de 12 maanden tussen Q3 2015 en Q3 2016).

De daling – of afnemende groei of hoe je het ook wilt noemen want de vier pieken in de lijn van de verkoop zijn consistent in het derde kwartaal maar liggen wel telkens hoger – is ook te zien in de grafiek van de afzet. Na de enorme piek aan het einde van het derde kwartaal met meer dan 856.000 uitleningen en iets minder verkopen dan dat, neemt dat aan het einde van het vierde kwartaal af tot ongeveer 625.000 uitleningen en 650.000 verkopen. De exacte cijfers staan niet in de infographic weergegeven maar NU.nl meldde gisteren in een berichtje:

Er werden zelfs iets meer e-books uitgeleend dan verkocht in 2016. Het aantal uitleningen kwam uit op 2,865 miljoen: ruim 51.000 meer dan het aantal verkochte boeken.

Die cijfers kan ik zelf niet bevestigen dus neem ik maar aan dat het klopt.

exclamation uitroeptekenOndanks de consistente groei in verkopen van ebooks zijn er in 2016 (nipt) meer ebooks uitgeleend dan verkocht.

In de grafiek van lifecycle van een bestseller laat CB zien hoe de gemiddelde trend is van ebookverkopen van de top 25 titels na verschijning. De verkoop van een bestsellende titel piekt al na 1 maand en daalt gestaag naar bijna nul op 14 maanden met een kleine opleving als een titel 12 maanden oud is. In de vorige kwartalen zat die piek er ook hoewel het nulpunt daar pas rond de 18 maanden bereikt werd.

Zoals ik die grafiek interpreteer lijkt me dat een titel zichzelf terugverdiend moet hebben na zo’n 6 maanden en dat er na 12 maanden geen enkel bezwaar meer zou moeten zijn voor een uitgever om die titel via de bibliotheek of een abonnementsdienst beschikbaar te maken.

De grafiek verhouding verhuur/verkoop bevestigt dit. In deze grafiek is een analyse gemaakt van de top 25 uitgeleende ebooks die ook in de verkoop beschikbaar waren. Dit levert een licht vertekend beeld op omdat bibliotheken nauwelijks of niet recente titels (mogen) uitlenen van de uitgevers maar het wordt wel duidelijk dat, zodra bibliotheken ze wel mogen uitlenen, de ‘recentere’ titels tussen de 4 en 6 maanden veel uitleningen genereren en op die wijze inkomsten voor uitgevers opleveren. Interessant is dat rond de 11/12 maanden dan ook weer een piek te zien is, net zoals bij de lifecycle.

exclamation uitroeptekenKijk je naar beide grafieken dan zou je kunnen concluderen dat het zowel voor de uitgever als de bibliotheek interessant kan zijn om titels na ca. 6 maanden beschikbaar te maken voor uitlening. Wacht je daar te lang mee – 14 maanden of meer – dan genereren zelfs bestsellers nauwelijks verkopen en uitleningen meer.

Voordat titels verkocht of uitgeleend kunnen worden moeten ze natuurlijk wel als ebook beschikbaar zijn. En met die beschikbaarheid zit het wel redelijk goed. In totaal zijn er 43.872 titels digitaal beschikbaar voor de verkoop (niet bekend hoeveel titels er in totaal, fysiek plus ebook-only, zijn) en daarvan zijn 13.636 titels via de bibliotheek te lenen (31,1%). Uitgevers hebben 11.943 titels beschikbaar gemaakt voor de abonnementsdiensten en hoewel daar overlap in zal zitten met de uit te lenen titels, zullen daar ook wel meer recentere en dus exclusieve titels tussen zitten. Tot slot zijn 2.658 titels ook als luisterboek beschikbaar.

Bij de grafiek voor de Abonnementen staat aangegeven dat, op basis van de netto-omzet, de abonnementsdiensten met 948% gegroeid zijn (ten opzichte van Q4 2015) en bij de Luisterboeken dat die groei van de netto-omzet 40% was, eveneens ten opzichte van Q4 2015. CB meldt bij de korte toelichting dat het hoge percentage groei van de abonnementsdiensten verklaard kan worden doordat eind 2015 deze diensten pas geïntroduceerd werden.

De e-bookmarkt blijft hoe dan ook in beweging. Het aantal ebooktitels stijgt door van 45.146 titels in Q3 2016 naar 46.614 titels in Q4 2016. Een stijging van 3,3% hoewel niet duidelijk is waarom dit cijfer bijna 3000 titels hoger ligt dan het bij de Beschikbaarheid genoemde aantal beschikbare titels. Het aantal uitgevers is weer licht stijgende: het waren er 325 in Q3 2016 en nu 330. Het aantal retailers daalde daarentegen verder van 179 naar 177.

Gfk heeft in november 2016 nieuwe gegevens kunnen aanleveren voor het aantal ereaders in Nederland. Dat zijn er nu 1,85 miljoen (het waren er 1,6 miljoen in december 2015) en dat betekent dat de ereaders onverminderd populair blijven hier. In dat recente onderzoek is vermoedelijk niet expliciet meer gevraagd naar tablets en smartphones want de tellers blijven op 8,6 miljoen tabletbezitters en 10,6 miljoen smartphonebezitters staan. Gebaseerd op de cijfers uit december 2015 dus.

Samengevat

Hoewel de groei van de uitleen en verkoop van ebooks in het vierde kwartaal van 2016 afnam, blijft 2016 een succesjaar voor het digitale boek. Er werden bijna 3 miljoen exemplaren uitgeleend en er zijn er bijna net zo veel verkocht. Abonnementsdiensten hebben een enorme vlucht genomen maar daar kan eigenlijk pas iets over gezegd worden als we een jaar verder zijn. Het feit dat naast Bliyoo, Elly’s Choice en Bookmate ook Bol – samen met Kobo – met een abonnementsdienst lijkt te gaan komen, is in elk geval bewijs dat uitgevers en marktpartijen wel brood zien in dit model.

Uit de, eveneens gisteren gepubliceerde, Boekenbarometer van Q4 wordt duidelijk dat het ook goed gaat met de verkoop van fysieke boeken. Digitale en fysieke titels kunnen dus zonder problemen naast elkaar bestaan en dat is ook mede te zien aan de dalende gemiddelde prijs voor ebooks (terwijl de gemiddelde prijs voor fysieke titels juist licht is gestegen in 2016). De ‘oude’ gedachte om de prijzen van beide versies zo dicht mogelijk bij elkaar te moeten houden is inmiddels losgelaten.

Nu is het alleen nog de vraag of het aanbod van ebooks om te lenen (en die via een abonnementsdienst beschikbaar worden gesteld) in 2017 nog verder gaat groeien. Vergeleken met het totaal aantal beschikbare titels valt dat namelijk nog een beetje tegen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top