unpaywall

Open access (alternatieven voor betaalde) artikelen vinden met Unpaywall

Unpaywall is een extension voor Chrome en Firefox die automatisch open access versies van (betaalde) artikelen opzoekt als je op een website komt waar verwezen wordt naar (wetenschappelijke) artikelen. Het gaat je geen gratis toegang geven tot alle artikelen waarvoor je normaliter zou moeten betalen maar maakt wel het aanbod van open access artikelen aanzienlijk beter toegankelijk!

Waarom Unpaywall?

Eén van de grootste problemen van (groen en goud) open access is dat er geen één handige, ultieme, plek is waar je alle open access artikelen en werken kunt zoeken. Bij groen open access plaatsen auteurs een eigen versie van een artikel op een eigen website of in de repositories van de instellingen waartoe ze behoren. Bij de Directory of Open Access Repositories (DOAR) alleen al zijn ruim 2600 repositories aangemeld waarin dergelijke open access materialen zijn opgenomen. Bij goud open access worden open access artikelen in duizenden open access journals wereldwijd gepubliceerd en zul je ook door ruim 9300 journals moeten zoeken, aldus de Directory of Open Access Journals.

Er zijn weliswaar flink wat partijen die open access bronnen toegankelijk proberen te maken (bijna alle uitgevers hebben wel een samengestelde databank met open access journals en natuurlijk zijn er sites als Google Scholar, Academia.edu en ResearchGate) maar geen van alle komt zelfs maar in de buurt van volledigheid. En wie gaat er nou tientallen open access bronnen doorzoeken als je voor een paar tientjes het artikel kunt kopen bij de uitgever? Het is simpelweg niet efficient om naar een open access versie te gaan zoeken van een betaald artikel.

Dat is echter precies wat Impactstory met Unpaywall makkelijker wil maken. Achter de schermen worden zo veel mogelijk open access repositories alsmede bronnen als PubMed Central, DOAJ, CrossrefDataCite, Google Scholar, and BASE ontsloten. De voorkant is geen aparte website met zoekformulieren maar er wordt ‘meegekeken’ met de gebruiker in de browser als die op zoek gaat naar artikelen. Kom je op een website terecht met een beschrijving van een artikel? Dan controleert Unpaywall of dat artikel ook voorkomt in de eigen database en laat het aan de hand van een icoontje rechts in beeld zien waar je dat kunt vinden.

Voordat je je zorgen gaat maken over je privacy met meekijkende browserextensions… Unpaywall kijkt niet naar de browsergeschiedenis maar detecteert alleen of er een DOI op de pagina staat. Een DOI is een unieke code die aan elk (wetenschappelijk) artikel wordt meegegeven en dat fungeert als een permanente link. Een link met DOI nummer verwijst altijd naar een vindplaats van dat artikel. Aan de hand van de DOI controleert Unpaywall zelf in de eigen database of er ook een open access versie bestaat. Ongetwijfeld zal er nog iets slims gedaan worden met dat interne zoeken aangezien groen open access artikelen meestal geen DOI erbij vermeld zullen hebben.

Hoe gebruik ik het?

Allereerst ga je naar de Unpaywall website om de Firefox plugin of Chrome extension te installeren.

unpaywall

Na installatie vind je het icoontje terug naast de adresbalk (ik heb de Chrome extension geïnstalleerd). Het is het icoontje dat er uit ziet als een wit, open, slotje op een zwarte achtergrond. Je kunt er op klikken om een menu te zien met een algemene informatiepagina, de FAQ en om een beperkt aantal instellingen aan te passen. Unpaywall werkt echter op de webpagina zelf dus verder hoef je niets met dit icoontje te doen.

Zelf vind ik het wel interessant (leuk eigenlijk) om onderscheid te maken tussen wanneer Unpaywall een groen open access alternatief vindt of wanneer het een goud open access alternatief is. Je kunt bij de Settings dan een vinkje zetten bij de optie om de tab dan groen of goud te laten kleuren.

unpaywall

En vanaf dat moment krijg je simpelweg aan de rechterkant van het scherm een icoontje van Unpaywall te zien als er een artikel ‘ontdekt’ is op de webpagina. Een wit slotje op een groene tab als het groen open access beschikbaar is, een wit slotje op een gouden tab als het goud open access beschikbaar is (voorbeeld) of een wit slotje op een blauwe tab als het artikel volledig beschikbaar is op de pagina zelf omdat je betaalde toegang hebt (voorbeeld)

Het voorbeeld van groen open access illustreert dit ook goed. Het is een artikel dat in Nature gepubliceerd is en waar je normaliter 30 euro voor zou moeten betalen om te lezen en te downloaden. Unpaywall vindt echter een groen open access (auteurs)versie die bij Arxiv geplaatst is.

unpaywall
Hoe vaak vindt Unpaywall open access alternatieven?

Volgens de website van Unpaywall zijn er ruim 10 miljoen open access artikelen geïndexeerd en zou de tab van Unpaywall op 65% tot 85% van de pagina’s met artikelen te zien moeten zijn. Maar ja, dat is vanzelfsprekend vooral afhankelijk van welk artikelen je zoekt en de mate waarin, voor bijvoorbeeld dat vakgebied, het gewoon is om gepubliceerde artikelen ook op te nemen in een instellingsrepository. Dat laatste zal de komende jaren steeds meer gaan toenemen aangezien zowel in Amerika, Engeland als Europa open access een stevige boost krijgt.

Ik ging op zoek naar een goede dataset van artikelen om daarmee te kijken welk percentage daadwerkelijk (realistisch) toegankelijk is maar kwam een artikel tegen van liddylib, een bibliothecaris bij de University of Manitoba. Zij heeft al dat werk al voor me gedaan en gebruikte de Altmetric top 100 van meest besproken artikelen van 2016 om te kijken hoeveel artikelen via Unpaywall een open access alternatief hadden.

Unpaywall vond – na een fix die ze naar aanleiding van het artikel van Lydia doorgevoerd hebben – de 31 artikelen die sowieso al in open access journals gepubliceerd waren. Nog eens 25 (van de resterende 69) artikelen werd door Unpaywall in repositories gevonden en kregen dus de groene tab.

Dat zijn 56 van de 100 artikelen die door Unpaywall als open access versie werd gevonden (56% dus) en dat is een uitstekend resultaat mijns inziens. Dat moet je wel enigszins relativeren omdat de set al voor 31% uit open access artikelen bestond. Kijk je alleen naar de groen open access percentages dan is 25 van de 69 artikelen weliswaar een mooi resultaat maar komt die 36% niet in de buurt van de beloofde percentages.

Conclusies

Unpaywall is simpelweg een essentiële tool voor iedereen die zoekt naar (wetenschappelijke) artikelen. De tool is officieel pas afgelopen week (4 april) gelanceerd en biedt nu al enorm veel open access artikelen aan als alternatief voor de dure betaalde versies van wetenschappelijke uitgevers. Het is bijna onvoorstelbaar hoe handig Unpaywall zou kunnen worden als de open access ontwikkelingen doorzetten de komende jaren en het aanbod van open access artikelen verder – explosief – toeneemt.

Mijn hoop is wel dat Unpaywall in de toekomst verder gaat kijken dan DOI’s en wetenschappelijke artikelen. Repositories wereldwijd zijn ook gevuld met andersoortige open access publicaties, zoals scripties, dissertations, proefschriften, vakpublicaties en open educational resources, en het zou fantastisch zijn als die ook toegankelijk gemaakt konden worden door Unpaywall.

Hoe dan ook, Unpaywall moet je gewoon onmiddellijk toevoegen aan je browser. Niet geschoten is altijd mis, nietwaar? In het slechtste geval heb je er niets aan terwijl je in het beste geval wordt gewezen op gratis open access publicaties waarvan je niet wist dat ze bestonden. Dus hup, ga het nu installeren.

Verder lezen? No more paywalls: Find the full-text of an article for free using Unpaywall via Liddylib

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top