Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q1 2017)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren publiceerde CB de nieuwe E-book Barometer over het eerste kwartaal van 2017. In aanvulling op wat er in deze infographic vermeld wordt probeer ik ook zelf de trends en ontwikkelingen te duiden, vooral door deze te vergelijken met de voorgaande kwartalen in 2016 en hetzelfde kwartaal van vorig jaar (Q1 2016).

Vooraf:

  • De cijfers over het gebruik van ebooks in abonnementsdiensten en dat van luisterboeken (op basis van omzet) worden door het CB alleen in percentages gegeven ten opzichte van Q1 2016. Dat maakt het vergelijken met Q4 2016 onmogelijk omdat de absolute aantallen niet bekend zijn;
  • Na het verdwijnen van de grafiek van de gemiddelde consumentenadviesprijs in de Q4 2016 Barometer (de gemiddelde ebookprijs t.o.v. de fysieke prijs is nu slechts een indicator bovenaan de infographic), zijn deze keer zowel de grafieken Lifecycle van een bestseller als Verhouding verhuur/verkoop verdwenen. Wat verder vergelijken ook lastig maakt :);
  • In plaats daarvan zijn er twee nieuwe grafieken: Afzet/marktwaarde per prijsrange en Afzet/marktwaarde per genre die respectievelijk inzicht moeten geven in de “optimale prijs” voor een ebook en welke genres als ebooks het beste verkocht worden;
  • De gegevens van het Gfk onderzoek over de devices zijn actueler. T.a.v. de ereaders is het cijfer weliswaar nog gebaseerd op de onderzoekscijfers uit november 2016 maar die van de tabletbezitters en smartphonebezitters zijn de aantallen nu afkomstig uit Gfk onderzoek van december 2016. De cijfers uit de Barometers van 2016 waren telkens gebaseerd op het oudere onderzoek uit december 2015.

Ebooks in Nederland Q1 2017

E-bookbarometer-2017-Q1-NL

Wat valt me op?

Ook nu worden er eerst vier “kerncijfers” getoond in de Barometer: Het aandeel verkoop digitaal versus fysiek (in afzet) is het afgelopen kwartaal weer licht gestegen van 6,4% (in Q3 2016) en 6,5% in Q4 2016 naar 6,6% nu. In Q1 2016 lag dat percentage op 5,9% en daarmee blijft de groei minimaal maar constant doorgaan.

Kijk je naar het aandeel digitaal versus totale online verkoop (in afzet) dan zien we voor het eerst een daling optreden. In Q4 2016 was dit aandeel naar recordhoogte gestegen en maakten ebooks 29,3% uit van alle online verkochte titels (zowel fysiek als digitaal) maar nu is dit dus (relatief fors) gedaald naar 27,2%. Dit is zelfs lager dan een jaar geleden in Q1 2016 toen dat percentage nog op 27,6% lag.

De daling lijkt vooral veroorzaakt te worden door een toename in het aantal online bestelde fysieke boeken maar deze aanname is alleen gebaseerd op het feit dat het aandeel verkoop digitaal versus fysiek van ebooks niet gedaald is.

Dit percentage wordt ook beïnvloed door de verkoop van bestsellende titels en dat is de reden dat het CB ook kijkt naar het aantal titels in de bestseller 60 die ook als e-book verschenen. Dat lag in Q4 op maar liefst 93,3% (56 van de 60 titels) en dat is nu gedaald naar 86,7% (52 van de 60 titels). Er waren in het afgelopen kwartaal dus acht bestsellers die niet te koop waren als ebook, tegenover vier in het laatste kwartaal van 2016).

De gemiddelde e-bookprijs t.o.v. fysieke prijs wordt nu alleen als percentage getoond voor het specifieke kwartaal. Kijk je echter naar de eerdere kwartalen dan zie je daar nu een dalende lijn in: In Q1 van 2016 lag dat percentage op 54,6% en – cumulatief met Q2 2016 erbij – daalde dat heel licht naar 54,5% vorig jaar. In Q3 2016 daalde het wederom met (slechts) 0,1% naar 54,4% en zakte het vervolgens in Q4 2016 met een volle procent naar 53,4%. In Q1 2017 zakte de gemiddelde prijs echter met ruim DRIE procent naar 50,3%.

exclamation uitroeptekenEbooks kosten nu gemiddeld de helft van wat hun papieren tegenhangers kosten.

Afzet

De Barometer laat zien dat de verkoop van ebooks doorgroeit maar elk kwartaal wel iets minder groeit. wel minder hard gaat dan in het vorige kwartaal. Vergeleken met Q1 2016 is de verkoop gestegen met 4,9% (in het laatste kwartaal van 2016 was de groei 13% ten opzichte van datzelfde kwartaal in 2015) en 10,9% in de afgelopen twaalf maanden (dat was 9% in de 12 maanden tussen Q4 2015 en Q4 2016).

De (afnemende) groei is ook te zien in de grafiek van de afzet. Na de enorme piek aan het einde van het derde kwartaal met meer dan 856.000 uitleningen en iets minder verkopen dan dat, nam dat aan het einde van het vierde kwartaal af tot ongeveer 590.000 uitleningen en 610.000 verkopen. In Q1 2017 kruisen de lijnen elkaar juist weer en zijn er ongeveer 620.000 uitleningen en 600.000 verkopen (ruwe schattingen, ik weet het).

exclamation uitroeptekenIn het eerste kwartaal van 2017 zijn er (nipt) meer ebooks uitgeleend dan verkocht.

In de grafiek worden nu ook de trends als lijndiagram weergegeven en daarin is wel goed te zien dat de groei van het aantal uitgeleende ebooks, ondanks de opleving in Q1 2017, helemaal afgevlakt is. Daarmee lijkt er nu een nieuwe balans te zijn tussen verkoop – die als trend nog wel stijgt – en de uitleningen. Ongetwijfeld heeft de lancering van het Kobo Plus abonnement ook invloed op het gebruik van de ebooks van de bibliotheek. Ik ben vooral benieuwd of dit effect te zien zal zijn in Q3 2017 met de jaarlijkse zomerpiek qua verkopen en uitleningen.

In de nieuwe grafiek Afzet/marktwaarde per prijsrange wordt bekeken hoe de verdeling bij de verkoop van ebooks is in de verschillende prijsklasses. Zowel de afzet (het percentage verkochte exemplaren) als de marktwaarde (afzet vermenigvuldigd met de bruto verkoopprijs) zijn in deze grafiek opgenomen. Aangezien de verkoopprijs zowel op de X-as staat als in de marktwaarde is meegenomen mag je een omslagpunt verwachten tussen de goedkopere exemplaren met lagere martkwaarde en duurdere exemplaren met hogere marktwaarde. En die zie je ook mooi terug: rond de 20% van de afzet en marktwaarde zit in de prijsrange 6 euro tot 7,99 euro (waarbij de marktwaarde iets lager is dan de afzet) terwijl ca. 30% in de prijsrange zit van 8 euro tot 9,99 euro (waarbij de marktwaarde iets hoger is dan de afzet).

Dat lijkt de conclusie te ondersteunen dat een prijs van 8 tot 9,99 euro optimaal is voor de verkoop, hoewel het opvalt dat er nog een redelijk percentage qua marktwaarde gehaald wordt in de prijsrange €12 tot €13,99 en de marktwaarde voor de hele dure ebooks (van meer dan 20 euro) maar liefst vier tot vijf keer hoger ligt dan de afzet. Dit zullen vermoedelijk de educatieve ebooks zijn.

Educatieve ebooks vormen in elk geval maar een piepklein deel van alle verkochte ebooks, blijkt uit de grafiek Afzet/marktwaarde per genre. Niet geheel verrassend blijkt literaire fictie met 40% afzet en marktwaarde het beste te scoren en volgen de thrillers/spannende boeken met zo’n 34% van de afzet (en iets lagere marktwaarde). Romantiek is ook nog steeds goed voor 10% van de afzet hoewel ook daar de marktwaarde lager ligt. Interessant is dat de ‘kleinere’ genres non-fictie, mens & ontwikkeling, management en educatief allemaal een hogere marktwaarde hebben dan hun afzetpercentages. Ze zitten ook allemaal in de categorie duurdere ebooks natuurlijk.

Voordat titels verkocht of uitgeleend kunnen worden moeten ze natuurlijk wel als ebook beschikbaar zijn. En met die beschikbaarheid gaat het goed. In totaal zijn er 45.259 titels (43.872 titels in Q4 2016) digitaal beschikbaar voor de verkoop en daarvan zijn 15.449 (13.636 titels in Q4 2016) via de bibliotheek te lenen. Dat betekent dat 34,1% van de leverbare ebooks te leen zijn via de bibliotheek en dat is een stijging van precies 3% ten opzichte van het vorige kwartaal.

De grote klapper wordt echter gemaakt bij de hoeveelheid titels die uitgevers beschikbaar gemaakt hebben voor de abonnementsdiensten. Eind februari begonnen Bol en Kobo met Kobo Plus en dat heeft een flinke impact gehad in het aantal beschikbare titels. In Q4 2016 waren er namelijk nog 11.943 titels beschikbaar voor abonnementsdiensten maar nu zijn dat er maar liefst 19.816 titels. Dat is 43,8% van het totaal aantal Nederlandse aanbod.

Tot slot zijn 2.709 titels ook als luisterboek beschikbaar, een lichte stijging in absolute aantallen ten opzichte van de 2.658 titels in het vorige kwartaal.

Bij de grafiek voor de Abonnementen staat aangegeven dat, op basis van de netto-omzet, de abonnementsdiensten met 49% gegroeid zijn (ten opzichte van Q1 2016) en bij de Luisterboeken dat die groei van de netto-omzet 15% was, eveneens ten opzichte van Q1 2016. Dat zijn al iets realistischere hoeveelheden nadat de vorige keer de abonnementsdiensten een groei van maar liefst 948% hadden omdat deze diensten pas eind 2015 geïntroduceerd werden.

De e-bookmarkt blijft hoe dan ook in beweging. Het aantal ebooktitels stijgt door van 46.614 titels in Q4 2016 naar 48.143 titels in Q1 2017. Een stijging van (wederom) 3,3% hoewel me niet duidelijk is waarom dit cijfer bijna 3000 titels hoger ligt dan het bij de Beschikbaarheid genoemde aantal beschikbare titels. Het aantal uitgevers stijgt ook door van 330 in Q4 2016 naar 336. Het aantal retailers daalde daarentegen verder van 177 naar 167.

Gfk heeft in november 2016 nieuwe gegevens kunnen aanleveren voor het aantal ereaders in Nederland. Dat blijven er daarom ook nu weer 1,85 miljoen. Het onderzoek waarin gevraagd wordt naar tablets en smartphones vindt blijkbaar één keer per jaar plaats en is nu eindelijk vernieuwd in december 2016. Er zijn nu 9 miljoen tabletbezitters (was 8,6 miljoen in december 2015) en 11,1 miljoen smartphonebezitters (was 10,6 miljoen in december 2015).

Samengevat

Ebooks blijven het goed doen in 2017 maar de groei lijkt er wel enigszins uit te zijn. In de eerste maanden van dit jaar krabbelen de uitleningen weer wat op maar blijft de verkoop wat achter. Het gebruik van individuele titels in abonnementsdiensten Bliyoo en vooral Kobo Plus blijven hier echter volledig buiten beschouwing en het is daarmee onmogelijk om harde uitspraken te doen over hoe goed (of juist niet) het gaat met ebooks in Nederland.

Kobo Plus lijkt in elk geval wel de aanjager te zijn geweest voor uitgevers om veel meer titels beschikbaar te maken via deze abonnementsdiensten en met Bliyoo, Booqees, Bookmate en Kobo Plus is er een duidelijke derde ‘kracht’ erbij gekomen in het hele krachtenspel. Het zal vooral interessant zijn om te zien of de beschikbaarheid van abonnementsdiensten een positieve of negatieve invloed zal hebben op de verkoop en uitleen van ebooks de komende periode.

De Boekenbarometer Q1 2017 – die tegelijkertijd door het CB gepubliceerd is – toont aan dat boeken en ebooks prima naast elkaar kunnen bestaan. De afzet van fysieke boeken daalde weliswaar met een half procentje de afgelopen 12 maanden maar dat is niet te verklaren door het ‘succes’ van de ebooks. Het kopen (en lenen) van boeken blijft onverminderd populair, ongeacht de vorm waarin ze gekocht en gelezen worden. Het is alleen goed om te zien dat je nu meer opties dan ooit hebt om uit te kiezen :)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top