tom kabinet header tweedehands ebooks

NUV/GAU vs Tom Kabinet over tweedehands ebooks: op weg naar het Europese Hof van Justitie

In de bodemprocedure van het Nederlands Uitgeversverbond en Groep Algemene Uitgevers tegen Tom Kabinet over de auteursrechtelijke aspecten van het doorverkopen van tweedehands ebooks verwijst de Rechtbank Den Haag naar het Europese Hof van Justitie om voor eens en altijd de vraag te beantwoorden of tweedehands ebooks in het auteursrecht hetzelfde zijn als tweedehands papieren boeken.

Hoe zat het ook al weer?

Op 19 juni 2014 begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Via tomkabinet.nl werd de mogelijkheid geboden aan consumenten om hun (legaal gekochte) ebooks te uploaden en te verkopen. Tom Kabinet onderbouwde dit juridisch door zich te baseren op het UsedSoft/Oracle arrest van het Europese Hof van Justitie om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen.

Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Net zoals dat bijvoorbeeld voor fysieke exemplaren van boeken geldt: een rechthebbende bepaalt hoe zijn of haar boek op de markt wordt gebracht maar heeft geen zeggenschap meer over de verkochte exemplaren van dat boek. Als jij dus een boek koopt mag jij het zonder verdere toestemming weggeven, doorverkopen of vernietigen. In een eerder artikel ben ik hier al uitvoerig op in gegaan.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli 2014 voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Dat was absoluut een valide punt want elke bezoeker van de site kon moeiteloos tientallen boeken vinden die zelfs nooit als ebook uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

Op 20 januari 2015 kwam de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten met betrekking tot het auteursrecht volgde het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en werden de vorderingen van het NUV afgewezen. Inhoudelijk constateerde het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof deed daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwees, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie.

Het doorverkopen van illegale ebooks echter, daar stak de rechter wel een stokje voor en Tom Kabinet werd gesommeerd alle activiteiten te staken die (konden) leiden tot het aanbieden en doorverkopen van illegaal gedownloade ebooks. Iets dat Tom Kabinet ook deed en aanleiding was voor een complete herziening van de site naar Tom’s Leesclub waar alleen legale ebooks aangeboden en tweedehands doorverkocht werden.

Nieuwe ronde, nieuwe bodemprocedure

Vandaag, ruim 2,5 jaar na het hoger beroep, stonden de partijen wederom voor de rechter in Den Haag en begon de bodemprocedure waarin de NUV en GAU aanstuurden om tot recht te laten verklaren dat voor het doorverkopen van (legale en) betaalde ebooks toestemming nodig is van de rechthebbenden. Daarmee zou Tom Kabinet structureel inbreuk maken op de auteursrechten van de bij het NUV en GAU aangesloten auteurs.

En om iets specifieker te zijn stelt NUV/GAU zich enerzijds op het standpunt dat Tom Kabinet door het aanbieden van ebooks via de website een mededeling aan het publiek doet als bedoeld in artikel 3 lid 1 van de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Iets waarvoor ze geen toestemming hebben van de auteursrechthebbenden. Anderzijds ligt de focus op het kopiëren van de ebooks op de servers van Tom Kabinet zodra een boek aangeschaft (en aan de site verkocht) wordt. Ook hiervoor zou toestemming vereist zijn van de rechthebbenden.

In de uitspraak stelt de Rechtbank allereerst vast dat de vorderingen van het NUV en GAU bekeken moeten worden vanuit de Auteursrechtrichtlijn (en niet de Softwarerichtlijn). Vervolgens wordt door de rechtbank gekeken naar het eerdere Svensson arrest van het Europese Hof waarin het uitgebreid ging over de definitie van een mededeling aan het publiek. Aangezien de (volledige) ebooks niet breed beschikbaar worden gesteld – het ene exemplaar kan maar door één koper bekeken worden – gaat de rechter niet mee in de vordering van het NUV/GAU.

Het kopiëren van ebooks door het downloaden van door Tom Kabinet zelf gekochte ebooks ziet het Hof ook niet als een issue aangezien dan elke verkoop van ebooks een inbreukmakende handeling zou opleveren. Immers, er wordt per definitie een kopie van een bestand op de computer van de koper geplaatst. Maar bij de vraag of het wel een overweging is als een downloadlink wordt ‘verkocht’ aan Tom Kabinet – waarbij er dus een extra kopie gemaakt wordt – is de beantwoording afhankelijk van de vraag of het distributierecht bij ebooks nou wel of niet uitgeput is. Is het distributierecht uitgeput zoals dat ook voor fysieke exemplaren geldt? Dan zou het geen probleem zijn om een kopie te maken van een legaal aangeschaft exemplaar als dat betekent dat daarmee ook het eigenaarschap wordt overgedragen (en de oorspronkelijke eigenaar zijn eigen exemplaar vernietigt).

Is het distributierecht niet uitgeput? Dan is er inderdaad toestemming nodig van de rechthebbenden om je legale exemplaar verder te verspreiden en door te verkopen.

Uitputting van het distributierecht

En daarmee komt het centrale vraagstuk uit de uitspraak uit het hoger beroep van het kort geding opnieuw op tafel. Tom Kabinet claimt dat het distributierecht is uitgeput na de eerste verkoop conform het UsedSoft arrest terwijl NUV/GAU stellen dat zelfs die eerste verkoop geen distributiehandeling is omdat er helemaal geen eigendomsrechten worden overdragen. Laat staan dat die rechten uitgeput kunnen zijn na die eerste verkoop.

Interessant genoeg komt het NUV er niet helemaal goed uit om de rechter het verschil uit te leggen tussen het verkrijgen van een gebruiksrecht voor onbepaalde tijd op een gekocht ebook en een eigendomsoverdracht van een exemplaar van een ebook. [wat me niet verbaast want niemand heeft me dat ooit duidelijk kunnen maken] 

Los hiervan is het twistpunt uiteindelijk of het distributierecht van toepassing is op digitale (kopieën van) werken. En ook al vinden zowel Tom Kabinet als het NUV/GAU dat de bestaande wetgeving en uitspraken van het Europese Hof van Justitie duidelijk genoeg zijn, de Rechtbank Den Haag ziet dat niet zo en wil het Europese Hof van Justitie gericht prejudiciële vragen stellen over het distributierecht op ebooks. Zoals de rechtbank van Amsterdam al in het hoger beroep had aangegeven dus.

De Rechtbank Den Haag constateert mijns inziens helemaal terecht dat het Europese Hof van Justitie nog geen eenduidige uitspraak gedaan heeft over de vraag of het distributierecht van toepassing is op ebooks. Sterker nog, in het VOB arrest over het uitlenen van ebooks van november 2016 lijkt het Europese Hof zich ingespannen te hebben om er GEEN expliciete uitspraak over te doen. Het kunnen uitlenen van boeken door bibliotheken is namelijk gebaseerd op hetzelfde principe van distributierecht maar het Europese Hof wist een uitspraak te doen over het mogen uitlenen van ebooks door bibliotheken zonder zich uit te spreken over de toepasbaarheid van het distributierecht op ebooks.

De prejudiciële vragen aan het Europese Hof

De rechtbank overweegt nu de volgende prejudiciële vragen voor te leggen aan het Europese Hof:

1. Dient artikel 4 lid 1 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat onder “elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan door verkoop of anderszins” als daar bedoeld mede is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk?

Oftewel: is het distributierecht van toepassing op verkochte ebooks?

2. Indien vraag 1 bevestigend moet worden beantwoord, is het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk als bedoeld in artikel 4 lid 2 van de Auteursrechtrichtlijn in de Unie uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere eigendomsoverdracht van dat materiaal, waaronder hier is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk, in de Unie geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming?

Als het distributierecht van toepassing is op ebooks, is het distributierecht op een gedownload exemplaar uitgeput na de eerste verkoop conform de criteria uit de Auteursrechtrichtlijn?

3. Dient artikel 2 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd, dat een rechtmatige overdracht tussen opvolgende verkrijgers van het exemplaar waarvan het distributierecht is uitgeput, een toestemming voor de daar bedoelde reproductiehandelingen inhoudt, voor zover die reproductiehandelingen noodzakelijk zijn voor een rechtmatig gebruik van dat exemplaar?

Als distributierecht op een gekocht & gedownload exemplaar uitgeput is en het exemplaar wordt overdragen aan een volgende eigenaar, is er dan ook toestemming voor het mogen kopiëren van dat ebook teneinde dat exemplaar dus te kunnen overdragen?

4. Dient artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat de auteursrechthebbende zich niet meer kan verzetten tegen de voor een rechtmatige overdracht tussen opvolgende verkrijgers noodzakelijke reproductiehandelingen van het exemplaar ter zake waarvan het distributierecht is uitgeput?

En heeft de rechthebbende op het boek dan echt niets meer te zeggen over het veelvuldig kopiëren van het exemplaar?

En nu?

Allereerst gaan zowel Tom Kabinet als NUV/GAU de gelegenheid krijgen zich uit te laten over de precieze formulering van de voorgestelde vragen. Dit gebeurt op 30 augustus aanstaande en als alle partijen zich daarin kunnen vinden, zullen de vragen aan het Europese Hof gesteld gaan worden.

De antwoorden zullen waarschijnlijk niet voor 2019 gaan komen maar het zal hoe dan ook een flinke impact hebben op hoe uitgevers, bibliotheken en consumenten met ebooks om (kunnen) gaan. Mocht het Europese Hof besluiten dat het distributierecht inderdaad van toepassing is op verkochte ebooks dan heeft dat bijvoorbeeld ook meteen invloed op de (DRM) beveiliging die een uitgever of webwinkel er nu op plaatst.

Wordt vervolgd dus …

Verder lezen? Het arrest van de Rechtbank Den Haag 12-7-2017 // Mag je je gekochte ebooks verhandelen via Tom Kabinet? // Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet // Toms Leesclub (of hoe Tom Kabinet tweedehands ebooks blijft verkopen)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (4) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top