Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q3 2017)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Eergisteren publiceerde CB de nieuwe E-book Barometer over het derde kwartaal van 2017tijdens de Frankfurter Buchmesse. In aanvulling op wat er in deze infographic vermeld wordt probeer ik ook zelf de trends en ontwikkelingen te duiden, vooral door deze te vergelijken met de voorgaande kwartalen en hetzelfde kwartaal van vorig jaar (Q3 2016).

Vooraf:

  • De cijfers over het gebruik van ebooks in abonnementsdiensten en dat van luisterboeken (op basis van omzet) zijn niet meer opgenomen in de Barometer. Deze werden door het CB alleen in percentages gegeven en dat werden nietszeggende getallen, vooral omdat het ook al niet vergeleken kon worden met voorgaande jaren (toen die diensten er nog niet of nauwelijks waren);
  • Nieuw in deze Barometer zijn twee grafieken: Omzet abonnementen en luisterboeken en Verhouding abonnementen/verkopen. Met de eerste wordt inzicht gegeven in de wat er netto omgezet wordt bij abonnementsdiensten en luisterboeken, terwijl de tweede een soort lifecycle overzicht is omdat het de abonnementsgebruik vs verkopen laat zien van (redelijk recente) titels die zowel in abonnementsdiensten beschikbaar *en* verkocht worden;
  • De Barometer laat zien – voetnoot 7- dat er in oktober 2017 nieuwe gegevens van ereaders beschikbaar zijn en dat dit 5,0% hoger ligt dan in Q2 2017. In absolute aantallen echter laten de Barometers van Q2 en Q3 2017 allebei 2 miljoen ereaders zien dus daar klopt iets niet. Via Twitter bevestigt CB dat het inderdaad 2,1 miljoen moet zijn;
  • Met de grafiek van de afzet verkopen en uitleningen lijkt er ook iets niet goed gegaan te zijn. Zo te zien kloppen de labels op de Y-as niet want het aantal uitleningen in Q3 2016 bijvoorbeeld was 856.000 en die tikt volgens deze grafiek nu nipt de 675.000 aan. Er valt dus helaas niets te zeggen over het absolute aantal uitleningen en verkopen van ebooks;
  • Naar aanleiding van een artikel in Inct Magazine over het rechtstreeks leveren van ebooks door uitgever Overamstel – één van de grootste aanbieders van ebooks in Nederland – informeerde ik in april 2017 bij CB of de gegevens in de E-book Barometer(s) inclusief of exclusief de titels van Overamstel zijn. Daar kreeg ik geen uitsluitsel over – CB verwees me naar de uitgever – maar mijn aanname is dat de onderstaande gegevens exclusief de Overamstel titels zijn. Het is mijns inziens bijzonder jammer dat daarmee ook een minder betrouwbaar beeld geschetst wordt van de ebookmarkt in Nederland, ook al besef ik me terdege dat bijv. selfpublished ebooks er sowieso ook al niet onder vielen.

Ebooks in Nederland Q3 2017

E-book-barometer-NL-Q3-2017

Wat valt me op?

Bovenaan de Barometer zijn meteen de ‘kerncijfers’ te lezen: Het aandeel verkoop digitaal versus fysiek (in afzet) is het afgelopen kwartaal weer licht gestegen van 6,7% (in Q2 2017) naar 6,9% nu. Een jaar geleden was dit 6,4% dus het blijft een geleidelijke en gestage stijging. Over 186 jaar is alles digitaal zeg maar ;-).

Kijk je naar het aandeel digitaal versus totale online verkoop (in afzet) dan kun je niet spreken over een gestage stijging maar eerder over een jojo-effect. In Q4 2016 was dit aandeel naar 29,3% gestegen maar in Q1 2017 daalde dit naar naar 27,2%. In Q2 2017 herstelde het percentage zich naar een recordhoogte van 30,9% maar zakt nu in Q3 weer terug naar 27,5%. Het geeft mijns inziens vooral aan dat ook fysieke boeken steeds meer online gekocht worden.

Dit percentage wordt natuurlijk mede beïnvloed door de verkoop van digitale bestsellende titels en dat is de reden dat het CB ook kijkt naar het aantal titels in de bestseller 60 die ook als e-book verschenen. Dat lag in Q1 2017 op 86,7% (52 van de 60 titels), op 88,3% (53 van de 60) in Q2 en stijgt nu verder naar 90% in Q3. Er waren in het afgelopen kwartaal dus zes bestsellers die niet te koop waren als ebook, tegenover zeven in het tweede kwartaal van 2017). Kijk je naar een jaar geleden, dan waren er nog 10 bestsellers niet als ebook verkrijgbaar dus het gaat definitief de goede kant op.

De gemiddelde e-bookprijs t.o.v. fysieke prijs wordt alleen als percentage getoond voor het specifieke kwartaal. In Q3 van 2016 lag dat percentage op 54,4% en zakte het vervolgens in Q4 2016 verder naar 53,4%. In Q1 2017 zakte de gemiddelde prijs echter met ruim drie procent naar 50,3%. In Q2 2017 werd de daling ruw onderbroken met een stijging van ruim twee procent naar 52,7% maar dat lijkt nu toch een uitschieter te zijn geweest. Voor Q3 2017 komt de gemiddelde ebookprijs voor het eerst onder de 50% van de prijs van het fysieke boek te liggen met 47,5%. Een daling van maar liefst 5,2% (en niet 4,5% zoals in de Barometer staat).

Kijk je naar de verkoop en vergelijk je dat met Q3 van 2016? Dan blijkt de groei nu 3,6% te zijn. Vorig kwartaal lag dat op 8,4% (Q2 2017 vs Q2 2016) dus het gaat hier wel om een mindere groei. Datzelfde is zichtbaar als je naar de afgelopen 12 maanden kijkt: 8,7% (tegenover 10,3% in het vorige kwartaal).

Afzet

Zoals hierboven al benoemd lijkt er iets fout gegaan te zijn met de labels op de Y-as. Kijk je naar de vorige Barometers dan kwam mijn (ruwe) schatting uit op ongeveer 810.000 uitleningen en 765.000 verkopen voor Q2. En dat correspondeert evident niet met de getallen die op de Y-as staan aangegeven.

De grafiek zelf lijkt wel te kloppen – en zou nu zelfs beter afleesbaar moeten zijn mits de labels correct zouden zijn omdat de toppen niet meer afgevlakt zijn – en daaruit is in elk geval duidelijk af te leiden dat het aantal verkopen sterk toenam in het afgelopen kwartaal. Het aantal uitleningen echter nam, net als in Q3 van 2016, nog veel meer toe. Waarschijnlijk wederom door de invloed van de zomervakantie en de populariteit van de VakantieBieb-titels die ook te lenen zijn via de Bibliotheek.

exclamation uitroeptekenIn het derde kwartaal van 2017 zijn er (veel) meer ebooks uitgeleend dan verkocht. De trend is dat uitleningen sterker groeien dan de verkopen.

In de grafiek worden ook de trends als lijndiagram weergegeven en daarin is te zien dat, na een afvlakking eind 2016, de groei van het aantal uitgeleende ebooks nu weer onverminderd door lijkt te gaan. Voor het eerst is de lijn van de trend van het uitlenen duidelijk boven die van de verkoop uitgekomen.

De Omzet abonnementen en luisterboeken is een nieuwe grafiek in de E-book Barometer van CB die inzicht geeft in de netto-omzet van ebooks die via abonnementsdiensten geleverd worden en de luisterboeken die via Luisterhuis geleverd worden aan o.a. Storytel, Bliyoo en Mofibo. Dit houdt CB (kennelijk) al sinds Q4 2015 bij waardoor je meteen een aardig overzicht krijgt. De reden waarom het nu (ineens) interessant is geworden om deze grafiek op te nemen is evident: de explosieve stijging van de omzet van ebooks via abonnementsdiensten sinds Q1 (de lancering van Kobo Plus). Van zo’n 20.000 euro omzet in Q1 2017 naar ca. 120.000 euro in Q2 en nu maar liefst (ca.) 350.000 euro in Q3 2017.

exclamation uitroeptekenDeze enorme stijging zal zich ongetwijfeld niet onbeperkt gaan doorzetten maar het geeft wel aan dat abonnementsdiensten ‘big business’ kunnen zijn en dat het succes ervan – qua omzet – niet belemmerend heeft gewerkt voor zowel de uitleningen van de Bibliotheek als de verkopen.

In de grafiek Afzet/marktwaarde per prijsrange wordt bekeken hoe de verdeling bij de verkoop van ebooks is in de verschillende prijsklasses. Zowel de afzet (het percentage verkochte exemplaren) als de marktwaarde (afzet vermenigvuldigd met de bruto verkoopprijs) zijn in deze grafiek opgenomen. Aangezien de verkoopprijs zowel op de X-as staat als in de marktwaarde is meegenomen mag je een omslagpunt verwachten tussen de goedkopere exemplaren met lagere martkwaarde en duurdere exemplaren met hogere marktwaarde.

Dat omslagpunt is nu nog fraaier te zien dan in voorgaande kwartalen. Ca. 32% van de afzet komt van titels in de 8 tot 9,99 euro range en het vormt de piek van de grafiek en de prijsranges die ervoor zitten (ca. 15% in de prijsrange 4 euro tot 5,99 euro en 20% in de prijs range 6 euro tot 7,99 euro). Voor al die genoemde prijsranges geldt dat de marktwaarde lager is dan de afzet terwijl toch zo’n 68% van alle titels binnen die prijsrange geplaatst worden.

Hieruit zou afgeleid kunnen worden dat een prijs van 8 tot 9,99 euro optimaal is voor de verkoop (en deze categorie is ook 4% gestegen t.o.v. Q2) maar dat hangt wel af van de keuze voor afzet versus marktwaarde. Kijk je namelijk vooral naar de marktwaarde dan doet bijvoorbeeld de prijsrange €12 tot €13,99 het ook bijzonder goed.

Bekijk je het per genre in de grafiek Afzet/marktwaarde per genre dan is te zien dat literaire fictie zich hersteld heeft (ca. 29% afzet in Q2) en nu weer ruim op kop gaat met ca. 38% afzet. Ook de thrillers/spannende boeken doen het met zo’n 34% van de afzet goed (25% vorig kwartaal), al ligt hier dus de marktwaarde iets lager. Romantiek is ook nog steeds goed voor 10% van de afzet (was 7,5% in Q2 2017) hoewel ook daar de marktwaarde lager ligt. Interessant is dat de ‘kleinere’ genres non-fictie, mens & ontwikkeling, management en educatief allemaal een hogere marktwaarde hebben dan hun afzetpercentages. Deze titels zitten ook grotendeels in de hogere prijsranges natuurlijk.

Beschikbaarheid

Voordat titels verkocht of uitgeleend kunnen worden moeten ze natuurlijk wel als ebook beschikbaar zijn. En met die beschikbaarheid gaat het goed. In totaal zijn er 47.911 titels (46.585 titels in Q2 2017, 45.146 in Q3 2016) digitaal beschikbaar voor de verkoop en daarvan zijn 16.714 (16.132 titels in Q2 2017) via de bibliotheek te lenen. Dat betekent dat 34,6% van de leverbare ebooks te leen zijn via de bibliotheek en dat is een stijging van 0,5% ten opzichte van het vorige kwartaal.

Er zijn echter nog meer titels beschikbaar voor de abonnementsdiensten. Eind februari begonnen Bol en Kobo met Kobo Plus en dat heeft een flinke impact gehad in het aantal beschikbare titels. In Q4 2016 waren er namelijk nog “slechts” 11.943 titels beschikbaar voor abonnementsdiensten maar dat zijn er nu 22.101 (20.774 in Q1 2017). Dat is 46,1% van het totaal aantal Nederlandse aanbod (was 44,6% in Q1)

Tot slot zijn 3.017 titels ook als luisterboek beschikbaar, een mooie stijging in absolute aantallen ten opzichte van de 2.857 titels in het vorige kwartaal.

Verhouding abonnementen/verkopen

In eerdere Barometers liet CB de lifecycle van een bestseller zien als gemiddelde trend van ebookverkopen van de top 25 bestverkopende titels na verschijning. Dit gaf, in combinatie met, de verhouding verhuur/verkoop het interessante beeld dat de verkoop slechts enkele maanden na verschijning echt rendabel is en dat het uitlenen van dezelfde titel via de Bibliotheek nauwelijks of geen impact lijkt te hebben op de verkoop.

Nu is er echter een nieuwe grafiek waarbij er gekeken wordt naar ebooktitels die zowel bij abonnementendiensten als in de verkoop beschikbaar zijn. Hier wordt naar de ‘leeftijd’ gekeken in maanden, vanaf het moment dat ze ook beschikbaar zijn bij abonnementendiensten. De linker Y-as is voor abonnementen, de rechter Y-as toont de verkoop.

Opvallend piekt het gebruik in abonnementendiensten meteen zodra een titel uit is en zakt het gelijk daarna af tot ongeveer de helft. Dat is ook wel begrijpelijk want juist bij nieuwe en recente titels is de media-aandacht het hoogst en kunnen gebruikers van abonnementendiensten deze nieuwe titels ‘gratis’ lezen.

Interessant is dat de verkoop de eerste maand doorgroeit en “pas” na twee maanden piekt. Na vier maanden is het bijna een vrije val in de verkoopcijfers waarna – eveneens heel interessant – het gebruik van de titels in de abonnementsdiensten alsmede de verkoop een hele gelijksoortige trend volgt in de maanden erna.

Het lijkt de eerdere conclusies en trends te bevestigen dat het bij de verkoop van ebooks vooral gaat om die eerste vier maanden en dat de beschikbaarheid van dezelfde titels in abonnementendiensten weinig invloed lijkt te hebben op die verkoop, vooral na een periode van zes maanden. Al kun je dat nooit met zekerheid zeggen natuurlijk als titels via beide routes beschikbaar zijn.

Ebookmarkt

De e-bookmarkt blijft hoe dan ook in beweging. Het aantal ebooktitels stijgt door van 49.451 titels in Q2 2017 naar 50.300 titels in Q3 2017. Een stijging van 1,7% hoewel me nog steeds niet duidelijk is waarom dit een ander cijfer is dan het bij de Beschikbaarheid genoemde aantal beschikbare titels. Het aantal uitgevers staat nu weer op 336 (het was 336 in Q1 en 335 in Q2) en het aantal retailers daalde verder van 164 naar 162.

Gfk heeft in oktober 2017 nieuwe gegevens kunnen aanleveren voor het aantal ereaders in Nederland. Dat zijn er nu 2,1 miljoen. (het staat verkeerd in de infographic)

exclamation uitroeptekenIn Nederland blijven ereaders onverminderd populair(der dan in de rest van de wereld). Een stijging van 5% in zes maanden die waarschijnlijk mede te danken is aan abonnementendienst Kobo Plus die op Kobo ereader te gebruiken is.

Het onderzoek waarin gevraagd wordt naar tablets en smartphones vindt één keer per jaar plaats en was al vernieuwd in december 2016. Er zijn/blijven 9 miljoen tabletbezitters en 11,1 miljoen smartphonebezitters in Nederland.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top