niche header

Ebooks zijn geen niche

“Maar e-books zijn alles behalve zaligmakend. Uitgevers gaan sowieso zich meer richten op de papieren uitgaves. E-books zijn en blijven een niche.”

Dat las ik in de Bieb Letter #40 van Patrick Heemstra. Hij verwoordt daar zijn eigen standpunt maar het is ook een aardige samenvatting van hoe (buitenlandse) uitgevers er tegenaan kijken.

Mooi dat er de afgelopen jaren een compleet nieuwe markt voor ebooks is ontstaan maar daar hebben we het liever niet over. Kunnen we het even over de ‘terugkeer’ van de populariteit van het fysieke boek hebben? Dat lijkt de boodschap te zijn die je telkens weer hoort.

Nu de gemiddelde wereldwijde markt stabiliseert op (de verkoop van) 80% papieren boeken en 20% ebooks (en de markt voor papieren boeken dus niet ingestort is) durven uitgevers het aan om de impact van ebooks te relativeren.

Simon & Schuster CEO Carolyn Reidy also acknowledged the print renaissance. “E-books have done some pretty remarkable things,” she said. “But e-books are, and always have been, just a format.”

En ja, ebooks zijn ‘slechts’ een vorm waarin een goed boek gepubliceerd wordt. Maar dat is een papieren boek ook. En een luisterboek idem dito.

Op het moment echter dat je het over een niche gaat hebben – of over slechts een vorm – dan toont dat vooral aan waar de belangen zitten van de persoon die dat claimt. Een uitgever die de bulk van zijn inkomsten haalt uit de grotere marges die het heeft op papieren boeken zal niet de vaandeldrager zijn van het digitale boek.

Een bibliothecaris die voor zijn gebruikers niet vrijelijk kan beschikken over dezelfde brede collectie digitale boeken als papieren boeken, zal ook eerder genegen zijn het als een niche product te beschouwen. En datzelfde geldt natuurlijk voor iedereen die gewoon liever een papieren boek in de handen heeft. Ebooks, het zal allemaal wel.

Toch?

Maar wat is een niche(markt) nou eigenlijk? “Een nichemarkt, vaak ook aangeduid met alleen het woord niche, is een specifiek, vaak klein, afgebakend en bewerkbaar deel van een markt”, aldus Wikipedia. Vanuit de aanbodkant gericht heb je het dan over (hele) gespecialiseerde producten waar geen brede vraag naar is. Zoals vulpennen, platenspelers of, eh, flessenlikkers. Daar worden er geen honderdduizenden van verkocht op jaarbasis maar er is wel degelijk een markt voor.

Kijk je naar de vraagkant dan gaat het om een kleine en afgebakende groep van afnemers die een bijzondere vraag hebben die afwijkt van wat de grote meerderheid vraagt. Laat ik maar weer die flessenlikkers en vulpennen gebruiken als voorbeeld. Daar is vraag naar vanuit een specifieke groep mensen en – daar komt het – aan die vraag wordt voldaan door één of enkele bedrijven die het gevraagde gaan leveren omdat het niet door de partijen in de hoofdmarkt wordt aangeboden. Je gaat geen twintig leveranciers krijgen die kunnen bestaan van het produceren van vulpennen, platenspelers of flessenlikkers.

Ebooks zijn overduidelijk geen niche. Noch vanuit de aanbodkant, noch vanuit de vraagkant. Het is geen niche als het wereldwijd om gemiddeld 20% van alle boekverkopen gaat. Als het geleverd wordt door duizenden uitgevers aan miljoenen consumenten wereldwijd.

En nee, ebooks zijn zeker niet zaligmakend. Ze concurreren ook niet met het papieren boek vind ik. Het is slechts een andere vorm waarin boeken gepubliceerd worden en waar kennelijk voldoende vraag naar is.

Maar het is wel een vorm die serieus genomen dient te worden omdat wereldwijd 20% van alle gevraagde boeken in die vorm verkocht worden. Hoe serieus ben je als uitgever als een vijfde van je markt liever digitale boeken koopt? Niet heel erg lijkt me als je het over niches hebt en over dat ebooks ‘slechts’ een vorm zijn. Hoe lang hou je vast aan de vorm die jij zelf het fijnste vindt, ook al zijn er velen die iets anders van je vragen?

In huize Snijders leven beide vormen vreedzaam samen. Vele boekenkasten vol met papieren boeken gaan prima samen met meerdere Kobo/Kindle accounts vol met digitale boeken. Maar we kopen echter veel minder papieren boeken dan vroeger. Waar we ooit onszelf de vraag stelden waarom we een titel als ebook zouden kopen, is nu de vraag of een nieuwe titel als papieren boek nog een plekje in de boekenkast verdient. En of het de hogere prijs waard is.

Is het dan een rare gedachte dat de vraag om een mooi vormgegeven papieren boek in de (verre) toekomst gaat afwijken van wat de grotere meerderheid vraagt? Dat het papieren boek een gespecialiseerd product gaat worden waar geen brede vraag naar is en waar je er misschien maar een paar van in huis hebt? Zoals een vulpen? Of flessenlikkers?

Ik zie het in mijn huis voorlopig niet gebeuren maar zouden papieren boeken wel eens niche kunnen worden?

Hoe dan ook, ebooks zijn het in elk geval niet.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (16) Write a comment

  1. Toch kan ik dat begrip “niche”wel begrijpen. Laat ik het voor de grap eens invullen, en wel op de ervaringen van mijn vrouw en mij gebaseerd. Wat zijn de voordelen, wat de nadelen, en hoe staan ze in relatie tot elkaar?

    Als je als nieuwkomer op dit terrein komt zijn er al meteen een reeks complicaties. Bij een gewoon papieren boek is het simpel, als het een gangbaar boek is dan kun je het doorgaans wel in een boekhandel doorbladeren en “samplen” voordat je het koopt, je rekent af bij de kassa en vervolgens is het van jou. Je doet ermee wat je wilt, leent het aan vrienden of familie uit als je vindt dat ze dat misschien ook eens zouden moeten lezen, en als je erop uitgekeken bent houdt je niets tegen om het een keer op je kraampje bij een rommelmarkt te leggen of het op andere wijze als tweedehands boek door te verkopen of te schenken. Alleen een uitslaande brand of een per ongeluk in de trein laten liggen kan tot onvrijwillig verlies leiden. Een vaardigheid, afgezien van het kunnen lezen, is niet vereist.

    Vergelijk dat nu eens met een e-book. Bijna niets van wat ik hierboven noemde is van toepassing. Het begin er al mee dat je een toch behoorlijk prijzig apparaat moet kopen en dat dat apparaat niet als een bakfiets of kruiwagen kan worden volgegooid met wat je erin wilt stoppen maar dat de fabrikant wel graag even wilt dat je een liefst permanente melkkoe wordt door het zo lastig mogelijk te maken om buiten hem als leverancier om boeken op dat apparaat te zetten. Natuurlijk, steek je er meer moeite in EN ben je iemand met redelijke IT-technische kennis dan kom je daar wel uit maar ik ken juist erg veel mensen die daar absoluut NIET uit komen. Die zijn de pineut want op geen enkele manier kunnen ze “vreemd gaan”, alles wat ze willen lezen vereist dat ze opnieuw gaan dokken bij de makers van je e-reader.

    Dan komen er nog verhalen bij zoals over Kindle die dan kennelijk doodleuk boeken waarvoor betaald is van je e-reader kan wissen omdat ze vinden dat het bepaalde boek toch niet in de regio waar jij je bevindt had mogen worden vrijgegeven, de reader zelf kan defect raken en haal er dan je zuur betaalde boeken nog maar eens uit. Allemaal factoren die ertoe bijdragen dat je niet naar een mooi gevulde boekenkast kijkt maar naar een stukje elektronica dat er in één slag voor kan zorgen dat je trotse verzameling boeken zomaar verdampt zonder dat je zelfs ook maar weet waarom.

    Tegenover die nadelen staan uiteraard ook voordelen, met name het feit dat je een hele karrevracht boeken in een klein apparaatje bij je kunt hebben. Maar wat ik als potentieel grootste voordeel zie is dat in praktijk helemaal niet. Heel concreet: als ik naar de prijs van een papieren boek kijk dan is dat een samenstelling van de kosten die de vervaardiging van een boek met zich mee brengen, dus het feitelijke drukken en plakken of binden van het boek inclusief de personeelskosten van de drukkerij, het risico dat een boek onvoldoende wordt verkocht en er dus hele hopen bedrukt papier overblijven zonder een koper, de kosten van de boekwinkel die moet investeren in de aankoop van boeken waarvan ze maar moeten afwachten of er een koper voor langs komt, de huurkosten of afbetaling van het winkelpand, de verlichting, het personeel, en ga zo maar door. Dat zijn een hele hoop kosten en risico’s die vele malen hoger zijn dan wat het kost om een manuscript drukklaar te maken.

    Ik ken de exacte cijfers niet maar zou niet verbaasd zijn als het 80 tot 90% van de uiteindelijke verkoopprijs gaat die allemaal wegvallen bij het leveren van een papierloos bestandje direct van de uitgever naar de klant. Als ik dan zie dat in praktijk prijzen van tegen de 75% van het gedrukte exemplaar worden gevraagd dan weet ik dat me een oor wordt aangenaaid. Dat ze me feitelijk mee laten betalen voor de kosten en risico’s van de productie van een papieren boek terwijl ik alleen maar een bestandje ervoor krijg. Een bestandje waarmee – ik begon mijn verhaal zo – bijna niets mogelijk is van de opties die ik als bezitter van een papieren boek allemaal heb.

    Zolang deze bedrijfstakken (reader fabrikanten en uitgeverijen) op zo’n oneerlijke manier de prijs van e-boeken veel te hoog houden spreek ik inderdaad van een niche. Het is op geen enkele manier gelijkwaardig aan een papieren boek. Dat hoeft niet zo te zijn maar dat maken zij ervan.

    Reply

    • Ebooks hebben nog heel wat meer voordelen dan ‘alleen maar’ een makkelijk mee te nemen bibliotheek.
      – Hoevaak ik niet op mijn ereader heel eenvoudig op Wikipedia namen, begrippen en achtergronden opzoek, die mijn leeservaring enorm verrijken.
      – Idem voor het lezen van boeken in andere talen: geen ingewikkeld woordenboek er meer bij nodig.
      – Vergeten wat ook weer de eerder gegeven definitie van een nieuw begrip is of wat voor personage ook weer bij die naam hoorde? Met drie klikken op de ereader heb ik ze gevonden.
      – Nog mooier als personages in meerdere boeken terug komen. Als die boeken op mijn ereader staan, vindt mijn ereader ze in een handomdraai terug in al die boeken.
      – Wat was ook weer de titel van het hoofdstuk dat ik aan het lezen ben? Eén klik een ik weet het.
      – En verder dat irritante, maar voor lezen zo noodzakelijke lampje naast mijn bed dat mijn partner wakker houdt? Gewoon onder de dekens lezen dankzij de sublieme schermverlichting.
      – Uiteraard sla ik ook kopieën op op de computer en maak ik daar ook weer een backup van. Mocht ik mijn ereader kwijt raken, heb ik altijd mijn boekencollectie nog en mocht mijn computer het begeven, is er nog mijn externe harde schijf of de cloud.

      Toegegeven er zijn niet alleen maar voordelen:
      – Inderdaad een apparaat waar een prijskaartje aan hangt en wat daarom meer ‘zorgen’ geeft dan een enkel los boek.
      – Plaatjes komen vaak wat te klein uit op een 6 inch scherm.
      – Pdf’s lezen is meestal niet zo praktisch.
      – In sommige boeken mis ik kleur.

      Alles bij elkaar merk ik toch dat ik bijna alleen nog maar ebooks lees.
      Hoewel de prijs misschien te hoog is in vergelijking met het meer bewerkelijke papieren boek, is toch ook de lagere aanschafprijs een groot voordeel van het ebook. En uit eerdere blogs van Raymond is gebleken dat het niet gaat om prijzen van 75% van de papieren versie, maar eerder om 55 tot 65%. Ik heb dan niet meer het gevoel dat me een oor wordt aangenaaid, maar dat ik een formidabele korting ontvang!

      Als we nu nog de mogelijkheid zouden krijgen om ebooks in de boekwinkel te kopen (als een downloadlink), met daarbij een zeer dun omslagkaartje in kleur dat achter een (nog te ontwerpen) transparantfolie van de ereadercover zou passen, dan zou mijn aankoopplezier (je kunt een ebook dan ook op een fysieke manier cadeau doen!) en leeservaring optimaal zijn.

      Reply

      • Korting waarop? Op kosten die niet meer gemaakt worden? Met alle respect maar dat is volslagen onzin. Alsof je een deel van de kosten van het voer voor paarden moet blijven doorbetalen als je van paard en wagen naar een auto overstapt!

        Reply

        • Nou Paul, ik heb even de driedubbele vraagtekens weggehaald op beide plekken aangezien mijn spamfilter daar meteen op ingreep.

          Ook al zie ik niet hoe een stukje over dat ebooks geen niche meer zijn ineens leidt tot een discussie over dure ereaders en ‘dure’ ebooks, je bent mijn inziens wel appelen met peren aan het vergelijken. Prijsbeleid van producten – ongeacht of het een fles wijn, een papieren boek of een ebook is – worden grotendeels bepaald door vraag en aanbod. En maar voor een klein deel door de feitelijk gemaakte productiekosten. Er zijn investeringen die gecompenseerd moeten worden, personeelskosten, overhead, PR, btw tarieven enzovoorts enzovoorts.

          Kunnen ebooks goedkoper? Tuurlijk. Maar dat kunnen papieren boeken ook zijn als de omstandigheden ervoor gecreëerd worden. Als er een betere, efficientere werkwijze gevonden wordt die minder overhead en investeringen vereist, dan kan alles goedkoper. Maar ook de vraag van de markt bepaalt het prijspeil. Ik ben het met je eens dat een ereader plus ecosysteem van partijen die ebooks verkopen aanzienlijk complexer is maar feit blijft dat nu dus 20% van de wereldwijde verkoop uit ebooks bestaat. Er is dus een stevige markt voor die het er simpelweg voor over heeft.

          Ik koop zeer veel titels die ik in Nederland niet eens als fysiek boek zou kunnen kopen. Vaak zijn die er zelfs niet eens. Ik heb gisteren ook nog vier ebooks van Michael Connelly gekocht voor 10 euro en daar zou ik in papieren vorm er niet eens eentje van hebben kunnen kopen.

          De prijs die ik daarvoor extra betaal is dat ik er inderdaad een ereader voor moet hebben (of een tablet) maar in mijn geval haal ik er dat ruimschoots uit gezien het aantal titels dat ik koop. Ik zie ook liever dat Amazon, Kobo en Apple hun ecosysteem wat opener en toegankelijker maken maar ook dat is een kwestie van marktwerking. Als niemand het zou willen en gebruiken, dan zou het niet levensvatbaar zijn.

          Ik snap dat je heel anders ervaart dan ik maar ik zie ereaders/ebooks vooral in het licht van een enorm verbeterde toegang tot betaalbare titels. Ik kocht tot 10 jaar geleden tientallen papieren boeken per jaar maar tegenwoordig zijn dat er honderden digitale boeken geworden. En dan vooral titels die in de meeste gevallen nog niet eens 50% van de papieren prijs kosten of selfpublished titels via Amazon die vaak voor maximaal 3 euro te koop zijn.

          De concurrentie in het aanbod is zo enorm groot geworden nu dat, in combinatie met de veelvuldig voorkomende kortingsacties, je simpelweg met je portemonnee kunt stemmen. Vind je ebooks te duur? Koop ze dan vooral niet en kijk naar andere titels die betaalbaarder zijn. Het zal nog wel jaren duren voordat traditionele uitgevers (allemaal) de link loslaten met het fysieke boek en ik ben helemaal met je eens dat dit nu nog het grootste probleem is.

          Reply

          • Sorry, dat ben ik op geen enkele manier met je eens. De verbreiding van kennis is niet een zaak voor commercie alleen. Je vergat bovendien dat mijn reactie een antwoord was op de klacht over exorbitant hoge prijzen van studieboeken, iets waar ik uiteraard ook tijdens mijn rechtenstudie mee te maken kreeg.
            En daarbij ging het allerminst om de honorering van de schrijvers van die studieboeken. Het ging om de commercie en om monopolie dat zich had gevormd rond het thema studieboek. De smoes dat er zoveel kosten gemoeid worden bij de fysieke productie van een geschreven boek en de hoge risico’s dat een eenmaal bij groothandel of boekwinkel aangekomen boek niet voldoende verkocht bleek te worden vormde de hoofdmoot van de argumenten die door uitgevers en prijsbepalers van een boek naar voren gebracht werden. Dit is niet zomaar een uit de lucht gegrepen argument, een aantal van mijn professoren die tevens auteur waren uitte zich hierover in zeer misnoegde termen, en ikzelf heb later ook moeten ervaren hoe weinig je feitelijk krijgt als auteur van een studieboek dat toch voor een mijns inziens veel te forse prijs in de winkel ligt.
            Nee, ik vind dat een boek, of nu studieboek of literatuur, geen object is zoals een kilo aardappels. Er moet volledige transparantie zijn die duidelijk aangeeft wat de schrijver krijgt, wat de daadwerkelijke kosten zijn en welke winst er uiteindelijk wordt gemaakt. Kennis is een zaak die ons allemaal aangaat, een zaak die onze samenleving als geheel dient. Hoe minder belemmerende factoren zoals hebzucht door graaiers zou moeten worden buitengesloten.
            Op universiteiten heeft men vaak manieren zoals het schrijven van een syllabus door de universiteitsdrukkerij als uitweg gevonden. Maar de NORM zou moeten zijn dat je EERLIJK met dit soort dingen omgaat. Buitenstaanders hebben er geen idee van hoe weinig een schrijver, zonder wie een boek nooit zou hebben bestaan, per verkocht exemplaar ontvangt. In een beschaafde maatschappij zou dat niet zo mogen zijn. Nu de fysieke productiekosten en ook de fysieke risico’s van overproductie met het digitale boek geheel zijn weggevallen en het alleen nog maar gaat over een website waar je bestellen kunt en de overdracht van een normaliter zeer klein bestand zou een kostprijs niet meer dan die kosten plus het honorarium van schrijver en bestandsopmaker mogen bedragen. Alles andere is woekerwinst.

      • @Paul
        Korting waarop? Nou, op de toegang tot de ideeënwereld van de schrijver :-) Als ik daar eerst 20 euro voor moest betalen (papieren boek) en nu nog maar 12 euro (ebook), dan ervaar ik dat in de meeste gevallen als flinke korting. Al moest ik daar helemaal in het begin nog wel aan wennen, toen ik alle (in mijn ogen) voordelen van ebooks nog niet kende of wist te benutten en soms ook enig gevoel van bekocht zijn ervoer. Ebooks waren op dat moment trouwens in het algemeen ook nog wat hoger geprijsd dan nu.

        Verder begrijp ik niet waar je het zo moeilijk mee hebt. Als jij happyer bent met papier, koop vooral papier. Geniet vooral van het lezen :-)
        Heb nu het idee dat je je afzet tegen ebooks. Maar ieder zo zijn voorkeur, toch? Of zie je punten waarop papieren en elektronische boeken elkaar in de weg zitten? Maar aangezien je ebooks als niche product (en dus niet van grote omvang) ziet, neem ik aan dat dat niet het geval zal zijn.

        Reply

        • @H. Honnest: Je begint je verhaal met “Korting waarop? Nou, op de toegang tot de ideeënwereld van de schrijver :-)

          Ik vrees dat ik je alleen maar kan aanraden de dingen die ik schreef nogmaals te lezen. Ik spreek UITSLUITEND van een niet langer bestaande overhead van de producenten van boeken, NIET van het honorarium van een schrijver. Dat zou van mij best omhoog mogen ook al klinkt dat misschien onethisch omdat ik ook nog wel eens wat geschreven heb. En ik meen dat toch wel heel duidelijk gemaakt te hebben.

          Bron: https://rsnijders.info/vakblog/2017/10/17/ebooks-zijn-geen-niche/?replytocom=140514#respond

          Reply

  2. Mooie blog, weer. De vraag voor ons is natuurlijk of studieboeken voor het onderwijs een niche blijven. Want da’s nu eenmaal nog steeds wél het geval.

    Reply

    • Feit is dat door de komst van het digitale boek een enorm deel van de keten die geld aan boeken verdiende niet langer betrokken is of hoeft te zijn. Zo bijzonder is dat niet, als ik kijk hoeveel producten er in mijn leven overbodig werden, van glazen melkflessen en langs-de-deur melkboeren tot aan metalen vuilnisbakken en nog ontzettend veel meer moet je gewoon uitgaan van de nieuwe situatie.

      Die nieuwe situatie is simpel: de auteur heeft recht op zijn auteursrechten, degenen die de kopij corrigeren en voor de e-reader vormgeven en op een bestel-website administreren hebben uiteraard ook recht op een navenante beloning en dan is er wat mij betreft optioneel een reclame afdeling die wanneer de schrijver dat wil het uit te geven boek adverteren.

      MEER NIET. De rest is onredelijke winsten die feitelijk ongerelateerd zijn. Het deed me een beetje denken aan de tijd dat ik naar de VS emigreerde. In Nederland betaalde je fl. 27,50 voor een LP van de Beatles, bij Tower Records in Los Angeles was de prijs van dezelfde LP $ 2,66. Als je dan vroeg waarom er zulke exorbitante bedragen moesten worden neergeteld door Nederlandse consumenten die daarbij nog een heel stuk minder salaris hadden dan hun Amerikaanse collega’s dan kwamen de verwarrende verhalen los. Feit was dat er nooit een rechtvaardiging kon zijn waarom je voor eenzelfde product hier de prijs van 5 exemplaren zou moeten betalen voor eentje.

      Studieboeken: waarom zo duur? Omdat de OPLAGE relatief klein is en boeken al snel weer achterhaald zijn door een nieuwe oplage. Wie hebben daar last van? De boekhandelaars die met een beetje pech met stapels onverkoopbare boeken blijven zitten. En drukkers werken doorgaans met minimum oplagen van 3000 exemplaren.

      Veeg je dat allemaal van tafel omdat dat bij een digitaal boek niet meer ter zake doet dan kan de prijs van een digitaal boek naar 20% van dat van een gedrukt boek. Want al die extra kosten en risico’s gelden niet voor een digitaal boek. Maar hoe groot is de kans dat eerlijk en transparant zal worden gerekend? Ik schat op ongeveer 0%. Wie is de pineut? Iedereen met een minimum inkomen van student tot AOW-er. Die gaan geen peperdure e-reader kopen als je aan het eind van de rit nog steeds tegen de 80% betaalt zonder iets in hand te hebben dat na gebruik net zo gemakkelijk kan worden doorverkocht als een papieren boek.

      Reply

  3. Beste Raymond Snijders,

    Heb weer genoten van deze post, zoals ik jouw hele blog met veel plezier volg.
    Natuurlijk zijn ebooks nu reeds het technologisch gangbare formaat en zijn papieren boeken de snobistische, veel te dure niche, net zoals vulpennen en grammofoonplaten. Het aandeel van ebooks in de steeds maar verder dalende verkopen van de grote uitgeverijen mag dan wel stabiel zijn, er worden op dit moment in de wereld meer ebooks gelezen dan papieren boeken: ebooks van onafhankelijke uitgeverijen en zelfpublicerende auteurs, ebooks uit het publieke domein, de al dan niet illegale kopieën van bestsellers en de niet meer in druk zijnde titels van gevestigde auteurs.
    Er is in de hele geschiedenis van de mensheid nog nooit zoveel gelezen als nu. En het gebeurt voornamelijk van beeldschermen. En het zijn niet alleen maar onbenullige berichtjes op sociale media, maar ook fictie en non-fictie, die kwalitatief beter is dan wat de duur betaalde poortwachters bij de grote uitgeverijen ons voorschotelen in hun jacht naar dividend voor de aandeelhouders.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top