Juridische kwesties: Waarom is het publiek domein nog een publiek geheim?

Auteursrechtelijke bescherming is tijdelijk en elk jaar komen daardoor op 1 januari werken beschikbaar die niet meer auteursrechtelijk beschermd worden. Toch is deze Publiek Domeindag nog geen nationale feestdag.

Soms vergeten mensen dat het auteursrecht níet bedacht is om het gebruikers van teksten, foto’s en andere werken lastig te maken als ze iets online willen plaatsen dat door een ander gemaakt is. Als je iets over auteursrecht leest in de media, gaat het bijna altijd over hoe rechthebbenden hun rechten (proberen te) beschermen tegen anderen die daar inbreuk op maken. Als consument of informatiespecialist denk je dan al snel negatief over het auteursrecht: het bemoeilijkt het vrije gebruik van werken die door anderen gemaakt zijn.

Balans

Toch gaat het bij auteursrecht al vanaf het prille begin om de balans tussen de rechten van een maker van een werk en de belangen die de maatschappij heeft. Ja, een maker moet de mogelijkheid krijgen om gedurende een bepaalde periode zijn of haar werken als enige te exploiteren, maar dat mag niet ten koste gaan van het maatschappelijk belang om dat werk te mogen gebruiken. En erop voort te bouwen.

In de Amerikaanse grondwet staat het doel van auteursrecht al sinds 1790 mooi verwoord: ‘[To] Promote the Progress of Science and useful Arts, by securing for limited Times to Authors and Inventors the exclusive Right to their respective Writings and Discoveries.’ Oftewel, werken worden tijdelijk beschermd door het auteursrecht, maar het doel is dat het daarna ten goede moet komen voor iedereen.

Uit de hand gelopen

Helaas is de duur van de auteursrechtelijke bescherming in de loop van de eeuwen nogal uit de hand gelopen. Het begon in de 18e eeuw ooit met 14 jaar na het publiceren van het werk. Inmiddels is de termijn in bijna alle landen vastgesteld op 70 jaar na het overlijden van de maker. Ook in Nederland is dat de termijn, zoals uit artikel 37 van de Auteurswet blijkt: ‘Het auteursrecht vervalt door verloop van 70 jaren, te rekenen van de 1e januari van het jaar, volgende op het sterfjaar van de maker.’

Publiek Domeindag

Elk jaar loopt op 1 januari dus de auteursrechtelijke bescherming af op werken van auteurs die dan 70 jaar geleden overleden zijn. Zodra dit gebeurt, vallen de werken in het zogeheten publiek domein: iedereen kan ze zonder toestemming of vergoeding voor eigen doeleinden gebruiken. Internationaal wordt sinds 2010 aandacht besteed aan deze Publiek Domeindag en sinds dit jaar doet ook Nederland mee met de website publiekdomeindag.nl, waar onder andere de KB, Creative Commons Nederland en Wikimedia Nederland aan meewerken.

Feestje

Op 1 januari 2018 kwamen de werken van meer dan 120 Nederlandse makers die in 1947 overleden zijn, in het publiek domein terecht. Boeken maar ook kunstwerken die nu vrijelijk gebruikt, bewerkt en gedigitaliseerd mogen worden door iedereen.

Bij een drukbezochte bijeenkomst bij de KB werd op 5 januari een klein feestje gevierd en werd stilgestaan bij de vele mogelijkheden die het publiek domein biedt. Publiek Domeindag is nu, zelfs onder informatieprofessionals, nog een publiek geheim. Maar wie weet kunnen we het de komende jaren zelf als een nationale feestdag gaan bestempelen.

De maker is 70 jaar dood, lang leve zijn of haar werken!

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 1 (2018).

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (3) Write a comment

  1. Vraag: hoe zit dat met muziek en het publieke domein? Stel, ik wil een video publiceren met mijn eigen beelden maar met een muziekje van mozart eronder. Hij heeft het gecomponeerd en is al meer dan 70 jaar dood, dus dat zit eel goed. Maar ja, ik kan zelf die mooie stukken niet op de piano spelen. Sterker nog: verder dan Vader Jacob kom ik niet. Ik ben dus aangewezen op het pianospel van een ander. Mag ik dit dan zomaar gebruiken (want: de oorspronkelijke componist is dood) (mits ik de naam van de muzikant noem natuurlijk) of zit er op de publicatie van Jan Klaassen die dat gisteren heeft gespeeld en geüpload een nieuw auteursrecht of iets dergelijks?

    Reply

    • @Leonie In beginsel geldt voor muziek precies hetzelfde en beschermt het auteursrecht tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Het afwijkende bij muziek is dat er veel makers bij betrokken zijn en dat het vaak heel lastig is om vast te stellen of iets nu volledig in het publieke domein valt.

      Bij een muziekje van Mozart zit je veilig qua rechten van de oorspronkelijke maker want die is al veel langer dan 70 jaar geleden overleden. Je mag het dus inderdaad zelf gaan spelen op de piano en die uitvoering op internet zetten.

      Maar je voelde hem al aankomen: de uitvoerenden hebben een eigen (naburig) recht op die uitvoering. Jij zou rechten krijgen op jouw uitvoering ervan en zo hebben de muzikanten/artiesten die het werk gespeeld hebben wat jij onder de video wilt zetten dat dus ook. Als het Metropool orkest een stuk van Mozart speelt dan hebben zij rechten op die uitvoering en kun je die niet zo maar gebruiken.

      Bij boeken zie je dat ook wel eens. De bijbel bijvoorbeeld wordt eens in de zoveel jaar in een nieuwe vertaling uitgebracht omdat taal ook verouderd. Er zit dan gewoon weer auteursrecht op de tekst ook al zou je dat waarschijnlijk niet verwachten.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top