Juridische kwesties: Auteursrechtinbreuken in cyberboek

De media berichtten begin februari uitgebreid over het plagiaat in De wereld van cybersecurity en cybercrime van oud-minister Willem Vermeend en Rian van Rijbroek. Onderbelicht bleef de kwestie dat de boekauteurs ook auteursrechtinbreuk pleegden.

Een paar maanden na het verschijnen van De wereld van cybersecurity en cybercrime nodigde het tv-programma Nieuwsuur Rian van Rijbroek als cyberexpert uit voor een interview. Dat tv-optreden werd geen hoogtepunt in haar carrière, want ze bleek minder deskundig te zijn dan verwacht.

Nieuwsuur en de NOS doken daarom wat verder in het boek en troffen tien passages aan die overgenomen waren uit artikelen in de Volkskrant, NRC Handelsblad, Wikipedia, security.nl en de site van jurist Arnoud Engelfriet, iusmentis.com. Overgenomen zonder erbij te vermelden dat de passages ergens uit ontleend waren en dus ook zonder opgave van de betreffende bronnen.

Plagiaat
Het gebruik van andermans werk en doen voorkomen alsof je dat zelf geschreven hebt wordt plagiaat genoemd. Het is een doodzonde in de literaire wereld, waar al menig auteur zijn of haar carrière op zag stranden. Het is gebruikelijk dat je bronnen raadpleegt, maar je wordt wel geacht de bron te benoemen als je teksten letterlijk overneemt.

Vermeend gaf meteen toe dat bij verschillende passages de bronvermelding ontbrak en uitgeverij EinsteinBooks nam het boek daarop uit de handel. Een week later werd een nieuwe druk aangekondigd – nu mét bronvermeldingen. Zijn daarmee alle problemen opgelost?

Citeren
Wanneer je grote stukken tekst overneemt, kun je niet volstaan met het opsommen van de bronnen. Dat is prima om niet van plagiaat beschuldigd te worden, maar je hebt als auteur ook met de Auteurswet te maken als je teksten van een ander overneemt.

Teksten zijn auteursrechtelijk beschermd en dat betekent dat je toestemming moet vragen om ze te gebruiken in een boek. Je kunt weliswaar gebruik maken van het citaatrecht – een uitzondering in de Auteurswet – om kleine hoeveelheden tekst over te nemen zonder toestemming, maar dit is wel aan voorwaarden gebonden.

Zo moet er een ‘noodzaak’ zijn om een citaat te gebruiken, bijvoorbeeld omdat je eigen tekst minder duidelijk is zonder dat citaat. Ook mag je niet meer tekst overnemen dan strikt noodzakelijk is. Het aantal woorden dat je mag gebruiken varieert per bron, maar over het algemeen is een citaat niet langer dan een alinea. Elke overgenomen passage in het boek van Vermeend en Van Rijbroek omvat echter meer dan één enkele alinea.

Auteursrechtinbreuk
Behalve van plagiaat kun je hier dus spreken van meervoudige inbreuken op het auteursrecht. Vermeend en Van Rijbroek hebben immers veel meer tekst opgenomen dan is toegestaan onder het citaatrecht. Het zijn daarmee dus geen citaten in auteursrechtelijke zin en de auteurs hadden om toestemming voor het gebruik ervan moeten vragen.

Bij Wikipedia en de blog van Arnoud Engelfriet ligt de zaak iets ingewikkelder. Door op hun site een Creative Commons Naamsvermelding – Gelijk Delen-licentie te plaatsen geven beide makers vooraf toestemming aan auteurs om hun werk over te nemen. Hierbij gelden de voorwaarden dat je de teksten alleen mag overnemen als je aan naamsvermelding doet én dat je je eigen werk deelt onder diezelfde voorwaarden. Gebruik van dit tekstmateriaal in een boek mag dus alleen als het boek dezelfde CC-licentie meekrijgt en dat is hier niet het geval. Het is dan ook de vraag of deze kwestie na het verschijnen van de herziene tweede druk van De wereld van cybersecurity en cybercrime alsnog een staartje gaat krijgen.

Toestemming
Hoe zorg je er voor om niet in dezelfde valkuil te stappen als je andermans teksten wilt gebruiken voor je boek? Kijk dan of die teksten onder een Creative Commons-licentie vallen en houd je aan de voorwaarden van die licentie. Geen CC-licentie of kun/wil je niet aan de voorwaarden voldoen? Vraag dan de schrijver van die tekst om toestemming om zijn of haar tekst te mogen gebruiken. En vergeet natuurlijk niet om erbij te vermelden van wie je die tekst overgenomen hebt.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 2 (2018).

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (3) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top