tom kabinet header tweedehands ebooks

Vragen over verkopen van tweedehands ebooks aan het Europese Hof van Justitie

In de zaak van de Mediafederatie (tot recentelijk het Nederlands Uitgeversverbond) en de Groep Algemene Uitgevers tegen Tom Kabinet over de auteursrechtelijke aspecten van het doorverkopen van tweedehands ebooks heeft de Rechtbank Den Haag een viertal prejudiciële vragen geformuleerd voor het Europese Hof van Justitie teneinde (definitief?) de vraag te beantwoorden of tweedehands ebooks in het auteursrecht hetzelfde zijn als tweedehands papieren boeken.

Afgelopen zomer (juli 2017) hield de Rechtbank Den Haag de door de Mediafederatie en GAU aangespannen bodemprocedure tegen Tom Kabinet aan om eerst een uitspraak te krijgen van het Europese Hof van Justitie over de vraag of auteursrechthebbenden wel of niet zeggenschap hebben over verkochte ebookexemplaren. Acht maanden later zijn deze zogeheten prejudiciële vragen goedgekeurd door alle partijen en naar het Europese Hof van Justitie verstuurd.

Maar hoe zat het ook al weer?

Op 19 juni 2014 begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Via tomkabinet.nl werd de mogelijkheid geboden aan consumenten om hun (legaal gekochte) ebooks te uploaden en te verkopen. Tom Kabinet onderbouwde dit juridisch door zich te baseren op het UsedSoft/Oracle arrest van het Europese Hof van Justitie om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen.

Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Net zoals dat bijvoorbeeld voor fysieke exemplaren van boeken geldt: een rechthebbende bepaalt hoe zijn of haar boek op de markt wordt gebracht maar heeft geen zeggenschap meer over de verkochte exemplaren van dat boek. Als jij dus een boek koopt mag jij het zonder verdere toestemming weggeven, doorverkopen of vernietigen. In een eerder artikel ben ik hier al uitvoerig op in gegaan.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het toenmalige Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli 2014 voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Dat was absoluut een valide punt want elke bezoeker van de site kon moeiteloos tientallen boeken vinden die zelfs nooit als ebook uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

Op 20 januari 2015 kwam de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten met betrekking tot het auteursrecht volgde het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en werden de vorderingen van het NUV afgewezen. Inhoudelijk constateerde het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof deed daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwees, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie.

Het doorverkopen van illegale ebooks kon echter niet door de beugel en daar stak de rechter wel een stokje voor. Tom Kabinet werd gesommeerd alle activiteiten te staken die (konden) leiden tot het aanbieden en doorverkopen van illegaal gedownloade ebooks. Iets dat Tom Kabinet ook deed en aanleiding was voor een complete herziening van de site naar Tom’s Leesclub waar alleen legale ebooks aangeboden en tweedehands doorverkocht werden.

Tot op de bodem(procedure) uitzoeken

In juli 2017, ruim 2,5 jaar na het hoger beroep, stonden de partijen wederom voor de rechter in Den Haag en begon de bodemprocedure waarin NUV en GAU aanstuurden om tot recht te laten verklaren dat voor het doorverkopen van (legale en) betaalde ebooks toestemming nodig is van de rechthebbenden. Daarmee zou Tom Kabinet structureel inbreuk maken op de auteursrechten van de bij het NUV en GAU aangesloten auteurs.

En om iets specifieker te zijn stelt NUV/GAU zich enerzijds op het standpunt dat Tom Kabinet door het aanbieden van ebooks via de website een mededeling aan het publiek doet als bedoeld in artikel 3 lid 1 van de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Iets waarvoor ze geen toestemming hebben van de auteursrechthebbenden. Anderzijds ligt de focus op het kopiëren van de ebooks op de servers van Tom Kabinet zodra een boek aangeschaft (en aan de site verkocht) wordt. Ook hiervoor zou toestemming vereist zijn van de rechthebbenden.

In de uitspraak stelde de Rechtbank allereerst vast dat de vorderingen van het NUV en GAU bekeken moeten worden vanuit de Auteursrechtrichtlijn (en niet de Softwarerichtlijn). Vervolgens wordt door de rechtbank gekeken naar het eerdere Svensson arrest van het Europese Hof waarin het uitgebreid ging over de definitie van een mededeling aan het publiek. Aangezien de (volledige) ebooks niet breed beschikbaar worden gesteld – het ene exemplaar kan maar door één koper bekeken worden – ging de rechter niet mee in de vordering van het NUV/GAU.

Het kopiëren van ebooks door het downloaden van door Tom Kabinet zelf gekochte ebooks zag het Hof ook niet als een issue aangezien dan elke verkoop van ebooks een inbreukmakende handeling zou opleveren. Immers, er wordt per definitie een kopie van een bestand op de computer van de koper geplaatst. Maar bij de vraag of het wel een overweging is als een downloadlink wordt ‘verkocht’ aan Tom Kabinet – waarbij er dus een extra kopie gemaakt wordt – is de beantwoording afhankelijk van de vraag of het distributierecht bij ebooks nou wel of niet uitgeput is. Is het distributierecht uitgeput zoals dat ook voor fysieke exemplaren geldt? Dan zou het geen probleem zijn om een kopie te maken van een legaal aangeschaft exemplaar als dat betekent dat daarmee ook het eigenaarschap wordt overgedragen (en de oorspronkelijke eigenaar zijn eigen exemplaar vernietigt).

Is het distributierecht niet uitgeput? Dan is er inderdaad toestemming nodig van de rechthebbenden om je legale exemplaar verder te verspreiden en door te verkopen.

Uitputting van het distributierecht

En daarmee kwam het centrale vraagstuk uit de uitspraak uit het hoger beroep van het kort geding opnieuw op tafel. Tom Kabinet claimt dat het distributierecht is uitgeput na de eerste verkoop conform het UsedSoft arrest terwijl NUV/GAU stellen dat zelfs die eerste verkoop geen distributiehandeling is omdat er helemaal geen eigendomsrechten worden overdragen. Laat staan dat die rechten uitgeput kunnen zijn na die eerste verkoop.

Het NUV wist de rechter het verschil echter niet goed uit te leggen tussen het verkrijgen van een gebruiksrecht voor onbepaalde tijd op een gekocht ebook en een eigendomsoverdracht van een exemplaar van een ebook. Dat verbaasde mij niet echt want dat onderscheid kan ik ook niet maken en lijkt vooral een argument te zijn wat alleen maar in het voordeel van uitgevers wordt uitgelegd door hen zelf. Zo lang je een gekocht ebook niet verder verspreid als consument zijnde mag je het gerust als je bezit beschouwen maar zodra je het wilt delen of verder verkopen dan blijkt er ineens een gebruiksrecht te hangen aan je gekochte exemplaar.

Los van mijn mening is het twistpunt uiteindelijk of het distributierecht van toepassing is op digitale (kopieën van) werken. En ook al vinden zowel Tom Kabinet als het NUV/GAU dat de bestaande wetgeving en uitspraken van het Europese Hof van Justitie duidelijk genoeg zijn, de Rechtbank Den Haag zag dat anders en wilde het Europese Hof van Justitie gericht prejudiciële vragen stellen over het distributierecht op ebooks. Zoals de rechtbank van Amsterdam al in het hoger beroep had aangegeven dus.

De Rechtbank Den Haag constateerde mijns inziens helemaal terecht dat het Europese Hof van Justitie nog geen eenduidige uitspraak gedaan heeft over de vraag of het distributierecht van toepassing is op ebooks. Sterker nog, in het VOB arrest over het uitlenen van ebooks van november 2016 lijkt het Europese Hof zich ingespannen te hebben om er GEEN expliciete uitspraak over te doen. Het kunnen uitlenen van boeken door bibliotheken is namelijk gebaseerd op hetzelfde principe van distributierecht maar het Europese Hof wist een uitspraak te doen over het mogen uitlenen van ebooks door bibliotheken zonder zich uit te spreken over de toepasbaarheid van het distributierecht op ebooks.

De prejudiciële vragen aan het Europese Hof

Gisteren, 28 maart 2018, heeft de rechtbank met instemming van Tom Kabinet, Mediafederatie en GAU de definitieve prejudiciële vragen geformuleerd om voor te leggen aan het Europese Hof (uitspraak):

1. Dient artikel 4 lid 1 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat onder ‘elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan door verkoop of anderszins’ als daar bedoeld mede is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk?

Artikel 4 van de Auteursrechtrichtlijn gaat over distributierecht en lid 1 beschrijft: De lidstaten voorzien ten behoeve van auteurs in het uitsluitende recht, elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden.

Oftewel de vraag aan het Europese Hof luidt: is het distributierecht uberhaupt van toepassing op verkochte ebooks?

2. Indien vraag 1 bevestigend moet worden beantwoord, is het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk als bedoeld in artikel 4 lid 2 van de Auteursrechtrichtlijn in de Unie uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere overdracht van dat materiaal, waaronder hier is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk, in de Unie geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming?

Artikel 4, lid 2 stelt: Het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk is in de Gemeenschap alleen dan uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere eigendomsovergang van dat materiaal in de Gemeenschap geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming.

Oftewel, als het distributierecht van toepassing is op ebooks, is het distributierecht op een gekocht en gedownload exemplaar uitgeput na de eerste verkoop conform de criteria uit de Auteursrechtrichtlijn?

3. Dient artikel 2 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd, dat een overdracht tussen opvolgende verkrijgers van het rechtmatig verkregen exemplaar waarvan het distributierecht is uitgeput, een toestemming voor de daar bedoelde reproductiehandelingen inhoudt, voor zover die reproductiehandelingen noodzakelijk zijn voor een rechtmatig gebruik van dat exemplaar en, zo ja, welke voorwaarden gelden daarbij?

Artikel 2 gaat over het reproductierecht en stelt: De lidstaten voorzien ten behoeve van: a) auteurs, met betrekking tot hun werken,(…) in het uitsluitende recht, de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van dit materiaal, met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden.

Als het distributierecht op een gekocht en gedownload exemplaar uitgeput is, en het exemplaar wordt overdragen aan een volgende eigenaar, is er dan toestemming nodig voor het mogen kopiëren van dat ebook teneinde dat exemplaar dus te kunnen overdragen?

Oftewel, is er toestemming van de rechthebbenden nodig om het ebook te kunnen verkopen aan een ander aangezien dit per definitie een kopie oplevert van het origineel (ook al is het distributierecht uitgeput). Dit is het standpunt van de Mediafederatie en de GAU namelijk.

4. Dient artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat de auteursrechthebbende zich niet meer kan verzetten tegen de voor een overdracht tussen opvolgende verkrijgers noodzakelijke reproductiehandelingen van het rechtmatig verkregen exemplaar ter zake waarvan het distributierecht is uitgeput en, zo ja, welke voorwaarden gelden daarbij?

Artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn is een uitgebreid artikel over de restricties die aan die reproductierechten uit artikel 2 (kunnen) worden gesteld:

1. Tijdelijke reproductiehandelingen, als bedoeld in artikel 2, die van voorbijgaande of incidentele aard zijn, en die een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch procédé en die worden toegepast met als enig doel: a) de doorgifte in een netwerk tussen derden door een tussenpersoon of b) een rechtmatig gebruik van een werk of ander materiaal mogelijk te maken, en die geen zelfstandige economische waarde bezitten, zijn van het in artikel 2 bedoelde reproductierecht uitgezonderd.

2. De lidstaten kunnen beperkingen of restricties op het in artikel 2 bedoelde reproductierecht stellen ten aanzien van: (…) b) de reproductie, op welke drager dan ook, door een natuurlijke persoon voor privé-gebruik gemaakt, en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk, mits de rechthebbenden een billijke compensatie ontvangen waarbij rekening wordt gehouden met het al dan niet toepassen van de in artikel 6 bedoelde technische voorzieningen op het betrokken werk of het betrokken materiaal;(…)

5. De in de leden 1, 2, 3 en 4 bedoelde beperkingen en restricties mogen slechts in bepaalde bijzondere gevallen worden toegepast mits daarbij geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal en de wettige belangen van de rechthebbende niet onredelijk worden geschaad.

Artikel 5 geeft dus eigenlijk antwoord op de derde prejudiciële vraag omdat het kopiëren van een ebook teneinde het te kunnen verkopen toegestaan kan zijn aangezien het de enige manier is dat exemplaar te kunnen overhandigen naar een nieuwe eigenaar. Het artikel is echter normaliter bedoeld om het tijdelijk kopiëren, zoals dat bijvoorbeeld in de cache van een browser gebeurt, te regelen en de rechtbank wil dit toetsen. Vooral omdat lid 5 ruimte laat voor het argument dat het verkopen van tweedehands ebooks de normale exploitatie schaadt. Daar staat overigens weer tegenover dat als het distributierecht uitgeput is, de verkoop van tweedehands ebooks onderdeel uitmaakt van de normale exploitatie, net zoals dat voor fysieke boeken geldt.

Deze laatste vraag aan de Europese rechter toetst dus feitelijk definitief of rechthebbenden nog iets te zeggen hebben over verkochte ebooks.

En nu?

Nu is het wachten tot het Europese Hof van Justitie deze zaak op de rol zet en antwoord gaat geven. Dat zal minimaal nog een jaar duren en die termijn kan ook nog beïnvloed worden als de herziene Europese Auteursrechtrichtlijn tussentijds in werking gaat treden. Dan is de kans aanwezig dat we nog langer zullen moeten wachten op uitsluitsel op de vraag wie nou eigenlijk de eigenaar is van gekochte ebooks.

Jij die de ebooks gekocht heeft of nog steeds de uitgever? Hoe dan ook, het zal geen uitspraak zonder consequenties worden. Besluit het Hof dat het distributierecht van ebooks uitgeput is na verkoop, dan komt het aanbrengen van DRM en watermerkbeveiliging ook ter discussie te staan. Is er sprake van een levenslang gebruiksrecht waarbij rechthebbenden zeggenschap houden? Dan kun je rechthebbenden gaan aanspreken op garanties of het leveren van slechte producten.

Ik vrees dat het Europese Hof een formulering gaat vinden waarmee men vakkundig dergelijke consequenties weet te vermijden dus we hebben sowieso het laatste hoofdstuk in deze kwestie nog niet gelezen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (6) Write a comment

  1. Beste Raymond,

    Wederom: chapeau voor jouw blog! Aandacht voor Cambridge Analytica èn Tom Kabinet! Internet maakt ons allemaal rechthebbenden, auteurs en uitgevers: van foto’s (Instagram, Facebook, Snapchat), van beknopte essays (Twitter), memoires (Facebook), briefromans (gmail, etc.) en toneelstukken (Whatsapp, Telegram). Kunnen deze clubs zich binnenkort beroepen op de uitputting van het distributierecht om schaamteloos en ongestraft onze privacy door te verkopen? Of wordt het digitale distributierecht aangescherpt, tot verdriet van Tom Kabinet, en blijven we eigenaar van ons eigen leven? Wat vind jij daarvan?

    Reply

    • Gelukkig blijft de uitputting van het distributierecht toch echt altijd voorbehouden aan die goederen waarbij een eerste verkoop heeft plaatsgevonden en daar vallen geuploade foto’s, berichten en mailtjes allemaal buiten.

      Dat het internet ons allemaal rechthebbenden maakt vind ik een prachtige uitspraak echter en eentje die helemaal correct is. Waar je ‘vroeger’ gewoon content kon plaatsen en hergebruiken is het nu de “internetcurrency” geworden waar iedereen over wil steggelen.

      En dat is een redelijk kansloze exercitie als je het mij vraagt want de fundamentele basis van internet is dat als je werken, informatie, memoires, foto’s, toneelstukken of wat dan ook verspreid via het internet – betaald of onbetaald – je simpelweg de controle kwijt bent om te bepalen wat er wel en niet mee mag gebeuren.

      Dat hebben uitgevers niet met ebooks en dat hebben jij en ik niet met wat we uploaden naar socialmedianetwerken. Maar ik denk dat het allemaal nog heel wat vervelender gaat worden voordat het eventueel weer beter gaat worden …

      Reply

      • Privacy-probleem: als 2ehands e-books legaal zijn onder voorwaarde dat de verkoper geen enkele kopie achterhoudt, hoe is dit dan handhaafbaar zonder zonder huiszoeking, inbeslagname computers en telefoons, etc.?
        Handhaving is het einde van onze privacy.
        Afwezigheid van handhaving is het einde van het auteursrecht.
        Zowel privacy als auteursrecht willen behouden is het einde van het e-book.
        Nou ja, het einde van het e-book als verhandelbaar eigendom. Het e-book zal verder kunnen blijven bestaan als een niet-verhandelbaar, persoonlijk gebruiksrecht op auteursrechtelijk beschermde digitale informatie, d.w.z. een juridisch waterdichte licentieovereenkomst.
        De vraag is natuurlijk of de consument daar nog meer dan 10 Euro voor wil neerleggen.
        Zouden ze het daarom zo knullig aanpakken bij NUV/GAU? Willen ze de zaak wel op de agenda zetten, maar voorlopig niet winnen?

        Reply

  2. Ik zat me al een tijdje af te vragen hoe de rechtszaak van Tom Kabinet zou gaan verlopen. Dank voor deze update.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top