Juridische kwesties: Foto’s van internet niet zomaar te hergebruiken

Wie op een website foto’s publiceert die al eerder elders op internet geplaatst zijn, maakt inbreuk op het auteursrecht van de fotograaf. Dat heeft het Europese Hof van Justitie onlangs bepaald. Inderdaad, je mag niet zomaar foto’s van internet overnemen en zonder toestemming gebruiken. Maar dat wist je al, toch?

Een van de grootste misverstanden over auteursrecht die ik bijna dagelijks tegenkom, is het idee dat je een foto op internet ‘gratis en voor niets’ voor jezelf kunt gebruiken. De achterliggende gedachte is dan dat de fotograaf de foto zelf online heeft gezet en dat je dan ‘vanzelfsprekend’ niet nog eens toestemming hoeft te vragen om die foto online te mogen gebruiken.

Zo werkt het auteursrecht echter niet. Auteursrecht geeft de maker van een werk het uitsluitend recht om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Aldus artikel 1 van de Auteurswet. Dit betekent dat alleen de maker van een foto mag bepalen of die foto ergens gepubliceerd en gekopieerd mag worden. Voor elke openbaarmaking en voor elke kopieerhandeling moet hij of zij dus apart toestemming geven. In de praktijk blijkt het vaak anders opgevat te worden.

Geëscaleerd

Waarom bemoeit het Europese Hof zich ermee? Een Duitse rechtszaak is geëscaleerd naar het hoogste Europese Hof om voor eens en altijd antwoord te geven op de vraag of er echt opnieuw toestemming nodig is om een foto van internet te hergebruiken.

Een leerlinge van een Duitse middelbare school vond op internet een foto van de Spaanse stad Cordoba. Deze gebruikte ze in een werkstuk en na afronding werd haar werk geüpload naar de website van de school.

De foto in kwestie was gemaakt door een professionele fotograaf die aan de website van een digitaal reismagazine een licentie had gegeven om de foto te mogen gebruiken. Hij ontdekte zijn foto op de website van de school en verzocht de school de foto te verwijderen en een schadevergoeding te betalen. Toen de school dit weigerde, kwam dit voor de rechter – en de fotograaf bleek in zijn gelijk te staan.

Toch ging de school tegen deze uitspraak in beroep. Ze vond dat de foto ‘openbaar’ op internet stond; bovendien waren er geen technische maatregelen genomen door de website om het downloaden ervan tegen te gaan.

Deze kwestie zorgde ervoor dat de hoogste rechtbank in Duitsland (het Bundesgerichtshof) zich ging focussen op de vraag of het opnieuw plaatsen van de foto ook een nieuwe openbaarmaking inhoudt. Of in de verwoording in de Europese auteursrechtrichtlijn: is het opnieuw publiceren van een foto die al op internet stond een nieuwe mededeling aan het publiek? Die vraag stelde het Bundesgerichtshof vervolgens aan het Europese Hof.

Nieuw publiek?

De Europese auteursrechtrichtlijn kijkt naar twee aspecten als het gaat om het vaststellen of iets een mededeling aan een publiek is. Enerzijds moet het een handeling zijn die een werk verspreidt naar anderen en anderzijds moet die mededeling gericht zijn op een (nieuw) publiek.

Een foto online zetten zodat hij voor het publiek beschikbaar komt, is logischerwijs al een handeling. Wil er echter sprake zijn van een mededeling aan het publiek, dan moet dit ofwel een nieuwe verschijningsvorm zijn (digitaal versus een originele papieren versie bijvoorbeeld) dan wel gericht zijn op een nieuw publiek. Aangezien de foto op de reiswebsite een specifieke doelgroep heeft en de website van een school zich op een andere doelgroep richt, oordeelt het Europese Hof dat het wel degelijk een nieuwe mededeling is.

De maker bepaalt

Het uitgangspunt van het Europese auteursrecht is dat er een hoog beschermingsniveau geboden wordt aan de makers. Het Europese Hof van Justitie bevestigt met deze uitspraak dat een maker altijd zelf kan bepalen wie zijn of haar werk gebruikt. Het downloaden van een foto en het vervolgens weer uploaden ervan is dus echt een inbreuk.

Ongeacht of je dat als gebruiker logisch vindt of niet.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 7 (2018).

#

In april 2018 gaf Advocaat-Generaal Campos Sanchez-Bordona overigens zijn eigen conclusie over deze kwestie als advies aan het Europese Hof. De AG liet het uitgangspunt van sterke bescherming van auteursrechthebbenden los en stelde een mix van argumenten samen die vooral bedoeld leek om de leerlinge en het gebruik van foto’s in onderwijscontext te ontzien. Hij keek ook vooral naar de status van de foto als een beschermd werk maar ook of het gebruik ervan onder de onderwijsbeperking zou kunnen vallen. Ik schreef destijds over zijn bevindingen hier op Vakblog.
Zijn conclusie was dat het plaatsen van de foto op de website van een school zonder winstoogmerk en met bronvermelding geen mededeling aan een nieuw publiek oplevert. Een advies dat door het Europese Hof uiteindelijk dus niet overgenomen is.

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

  1. Hallo Raymond, bij ons op school gebruik ik de site http://www.onderwijsenauteursrecht.nl/ als leidraad. Daar staat dat je als docent een enkele afbeelding van een website mag vertonen omdat dit is afgekocht door een vergoeding te betalen aan stichting Reprorecht. Is bovengenoemde situatie anders omdat de foto op de website van de school wordt geplaatst?

    Reply

    • @Ingrid Er zijn allerlei overeenkomsten mogelijk (zoals die met Reprorecht) die je bepaalde vormen van toestemming kunnen geven waarmee het wel degelijk is toegestaan om 1 of meerdere foto’s te gebruiken op de website. Het gemeenschappelijke aspect is dat ze allemaal dus een vorm van toestemming zijn en dat is nou net wat er in dit geval ontbrak.

      De basis van auteursrecht is dat je als maker van een foto zelf bepaalt hoe die verder verspreid mag worden en door het zelf op een website te zetten doe jij dat dan dus feitelijk. Zonder toestemming :)

      Reply

  2. Ik blijf het lastig vinden en omzeil het door eigen foto’s te gebruiken. (Die mag iedereen bij mij gratis lenen.) Vaak is het niet moeilijk om een eigen foto te maken, behalve als het om een momentopname gaat, iets dat zich niet vaker voordoet.

    Leven van fotograferen is lastig, omdat iedereen foto’s kan maken. Dat is niet anders als dat het leven van typist(es) lastig werd toen iedereen zelf tekstverwerkers begon te gruiken. Dat beroep is dus uitgestorven en mogelijk is het beroep van fotografen inmiddels ook achterhaald en zijn ze met een achterhoedegevecht bezig.

    Reply

    • @Ximaar Het is op zich niet lastig want zolang er geen toestemming is van de maker van een foto mag je het niet zo maar verder verspreiden. Ik ben het wel met je eens dat het extreem veel gedoe oplevert om dat uit te zoeken en dat het veel eenvoudiger is om eigen foto’s te maken en te gebruiken.

      Ik ben ook met je eens dat het een achterhoedegevecht is. Het is niet voor niets dat de Advocaat-Generaal in zijn conclusie eerder dit jaar een compleet andere kant op ging en zelfs ter discussie stelde dat een foto uberhaupt auteursrechtelijk beschermd is. Met de opkomst van camera’s in smartphones, drones en videocamera’s in zo’n beetje alles wat je maar kunt bedenken, is het mijns inziens onhoudbaar om op lange termijn auteursrecht op individuele foto’s te claimen. Maar goed, ik kan ook nog wel gemakkelijk voorbeelden bedenken waarbij het ondenkbaar is dat foto’s niet beschermd meer zouden zijn. Het zal uiteindelijk een minder relevante discussie worden als het aantal professionele fotografen onder een bepaald punt verdwijnt denk ik.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top