afbeelding van Clara HD ereader met gekozen lettertype zichtbaar

Kies je favoriete lettertype op je ereader

Eén van de grote voordelen van lezen op een ereader is dat je zelf kunt kiezen welk lettertype gebruikt wordt in een boek. Maar waar moet je op letten en uit welke lettertypes kun je kiezen?

Loeren naar lettertypes

Zoals ik vroeger in de trein nieuwsgierig naar medereizigers keek die een boek aan het lezen waren waarvan ik de titel net niet kon ontwaren, zo probeer ik nu een kijkje op het scherm van hun ereader te nemen zonder dat het te veel opvalt. Een iets ‘veiligere’ aanpak is het bekijken van de Instagram foto’s van divers boekenliefhebbers die hun ereader etaleren in onmogelijk idyllische en ideale leesomgevingen.

En dan zit ik dus niet mee te lezen om uit te vogelen welk boek ze aan het lezen zijn. Nee, ik wil weten hoe die persoon zijn of haar leesinstellingen heeft staan. Hoe groot zijn de letters? De marges en regelafstand? En waar ik het nieuwsgierigste naar ben: welk lettertype hebben ze gekozen voor in hun boek?

Hoewel het bepaald geen representatief onderzoek is wat ik uitvoer heb ik toch het idee dat veel digitale lezers maar nauwelijks naar het lettertype kijken. Ik denk dat een zeer grote categorie eenmalig de 8 tot 10 voorgeïnstalleerde lettertypes uitprobeert, onmiddelijk tot de conclusie komt dat de overgrote meerderheid niet boeiend is en zichzelf meteen beperkt tot dat ‘ene lettertype dat ze nog wel OK vinden’. Wat ze vervolgens altijd blijven gebruiken want hun ereader onthoudt die voorkeur en opent volgende boeken met datzelfde lettertype.

De kans dat lezers hun ereader laten staan op de default ‘Uitgever standaard’ van Kobo of het Bookerly lettertype dat de default is van Kindle ereaders, is daarbij enorm groot.

Dat is prima maar wel een beetje zonde

Tot ik begon met lezen van ebooks op ereaders (en eigenlijk duurde het zelfs toen nog een paar jaar) keek ik nooit naar het lettertype van een boek. Waarom zou ik ook? Bij papieren boeken bepaalt de uitgever en drukker welk lettertype gebruikt wordt en als lezer heb je daar geen enkele invloed op. Ik merkte nog wel eens dat het ene lettertype fijner was om te lezen dan het andere maar ik ben nog nooit een boek tegengekomen dat onleesbaar was door het gekozen lettertype.

Ook ebooks worden niet onleesbaar door een door de uitgever gekozen lettertype en de meeste mensen zullen vooral (en alleen) blij zijn met de optie om de lettergrootte te kunnen aanpassen om de leesbaarheid te verbeteren.

Toch loont het mijns inziens om je een beetje te verdiepen in het fenomeen lettertypes als je ebooks leest. De uitgever kiest namelijk nog steeds in veel gevallen voor een vast lettertype bij ebooks dat, vaker wel dan niet, gebaseerd is op de opmaak van de papieren editie. En wat werkt op papier is wel degelijk verschillend met wat werkt op een scherm van variabele grootte zoals een ereader.

Eigenlijk kun je het zo zien: waar bij een papieren boek de uitgever een voorkeur aangeeft en een drukker in overleg bepaalt of dat ook echt goed werkt op papier, is de lezer zelf de drukker omdat lezen van een scherm andere eisen stelt aan de opmaak en dus het lettertype.

Uitgevers kiezen er helaas nog steeds voor om hun eigen ‘optimale’ lettertype op te nemen in het ebook zelf en daarmee de mogelijkheid weg te halen voor lezers om dat lettertype aan te kunnen passen naar eigen smaak en wensen. Dat kun je, met enige moeite, ongedaan maken maar zou niet nodig moeten zijn.

Welk lettertype dan?

Er zijn (honderd)duizenden lettertypes maar ze vallen wel in een beperkt aantal categorieën. Zo zijn er de functionele lettertypes die het voor bijvoorbeeld dyslectici makkelijker maken een tekst te lezen. Kobo biedt OpenDyslexic als één van de standaardlettertypes aan en je weet precies wat je daar aan hebt.

Daarnaast zijn er duizenden fantasie of decoratieve lettertypes. Dat zijn lettertypes die niet bedoeld zijn om hele lappen tekst mee te gaan lezen maar die vooral handig zijn voor korte stukjes tekst. Denk aan lettertypes die in logo’s van tv series voorkomen bijvoorbeeld (Stranger Things, A-Team enz).

Schrijf- of scriptlettertypes bootsen een handschrift na. Het zijn al die lettertypes die er uitzien alsof ze door een mens geschreven zijn en die bijvoorbeeld een tekst van een dagboek kunnen versterken. Al is het lezen van een volledig boek in een dergelijk lettertype ook behoorlijk vermoeiend.

De grootste categorie echter zijn de lettertypes die ook expliciet bedoeld zijn om langere teksten mee te lezen en die vallen zelf uiteen in twee subcategorieën: de lettertypes met schreef en de schreefloze lettertypes.

lettertypes op een ereader

Binnen de typografie is een schreef een dwars geplaatst haakje aan het uiteinde van een letter. Schreefletters doen denken aan gekalligrafeerde letters en worden als gemakkelijker leesbaar ervaren, vooral van papier. Je ziet daarom ook veel schreeflettertypes in boeken. En Sinterklaas chocoladeletters maar dat geheel terzijde.

Schreefloze letters zijn strakker en zijn opgebouwd uit minder pixels waardoor het, over het algemeen, makkelijker leest van een scherm.

Je voelt hem wellicht al aankomen: uitgevers kiezen vaak voor schreeflettertypes en niet voor de schreefloze lettertypes. Dat kan precies zijn wat je prettig vindt omdat je gewend bent van papier te lezen en je ook op een ereader een vergelijkbaar lettertype gebruikt. Maar afhankelijk van de lettergrootte, regelafstand en of je uitvullen aanzet kunnen er grote verschillen ontstaan tussen de verschillende (soorten) lettertypes die je tot je beschikking hebt. Het is dus niet alleen je favoriete lettertype vinden maar juist de goede combinatie van al die instellingen: lettertype, lettergrootte, marges, regelafstand en links uitlijnen/uitvullen.

Probeer en experimenteer!

Natuurlijk, het is even werk maar idealiter ga je dus op zoek naar de voor jou ideale combinatie van instellingen op je ereader. Hoeveel marge vind je handig op het scherm van jouw ereader? Op een 6 inch scherm van een Kobo Clara HD wil ik liever wat meer regelafstand hebben omdat ik de letters niet te groot wil maken – teneinde zo veel mogelijk tekst op een scherm te houden – en dat betekent een kleinere marge. Op het grotere scherm van de Forma heb ik de letters juist iets groter staan maar de regelafstand kleiner en de marges weer iets groter ter compensatie.

Uitvullen heb ik standaard aan staan omdat ik het rustiger vind lezen als ik een ‘vierkante’ blok tekst zie maar dat heeft absoluut impact op de leesbaarheid van bepaalde lettertypes. Door het uitvullen worden zinnen soms wat “uitgerekt” en dat leest bij het ene lettertype gewoon wat vervelender vind ik.

Een andere factor die bij lettertypes ook nog meespeelt is hoe donker, hoe vet ze zijn. Op papier speelt dit ook wel een rol maar vanaf een scherm is het veel opvallender wat het effect is omdat ook de achtergrond varieert qua lichtheid dankzij de schermverlichting (of het ontbreken ervan).

Als je kijkt naar de standaard lettertypes die bijvoorbeeld op een Kobo of een Kindle voorkomen, dan zie je dat daar de variaties ook in zitten. Kobo heeft een aantal schreefloze lettertypes zoals Avenir Next, Gill Sans en UD Kakugo maar ook lettertypes met schreef zoals Tsukushi Mincho en Georgia. Deze hebben allemaal een verschillende dikte die echter instelbaar is bij de opties waardoor je ook een ‘dun’ lettertype als Georgia veel vetter kunt maken.

Neem nou eens een kwartiertje de tijd met het boek dat je nu aan het lezen bent op je ereader. En speel met de instellingen van lettertype, lettergrootte, regelafstand, marges en uitvullen alsof je zelf de drukker bent die het boek voor jou optimaal leesbaar moet maken.

En ik zelf?

Ik pas de leesinstellingen per ereader aan maar dat komt omdat ik er ook meerdere gebruik die ook nog eens verschillende groottes van het scherm hebben. De lettergrootte, regelafstand en marges verschillen dan ook per apparaat bij mij.

Wat echter wel gelijk is tussen al mijn ereaders, ongeacht het merk, is het lettertype. Dat is Bitter en komt alleen standaard bij Tolino ereader meegeleverd maar ik heb het ook op mijn Kobo en Kindle ereaders geïnstalleerd.

lettertype op je ereader
Bitter

Bitter is net wat vetter dan de standaardlettertypes op een Kobo of Kindle en hoewel het een schreeflettertype is, vind ik het heel prettig leesbaar en werkt het uitstekend als je, zoals ik, uitvullen standaard hebt aanstaan.

Een jaar geleden ben ik echter wel op zoek gegaan naar een lettertype dat voor mij beter werkt op een 6 inch ereader. Toch nog iets vetter en wat me doet denken aan (het lettertype van de tekst in) de pockets van Amerikaanse SF schrijvers uit de jaren 70 en 80.

lettertype op je ereader
ChareInk

Met ChareInk kwam ik een heel eind in de richting maar uiteindelijk ben ik overgestapt naar een, speciaal voor e-ink schermen gemaakte, versie van het DejaVu lettertype. Het heeft standaard wat grotere letters waardoor ik het allemaal wat fijner vind passen op een kleiner scherm.

lettertype op je ereader
DejaVu Serif E-Ink

Mocht je zelf de bovenstaande drie lettertypes willen uitproberen dan vind je hier de bestanden die je (unzipped) in de fonts map op je ereader kunt zetten.

Maar nu ben ik vooral benieuwd wat jullie met de leesinstellingen doen op je ereader. Pas je de instellingen aan en heb je een favoriet lettertype?

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Hoi Raymond,
    Op mijn ondertussen 4 jaar oude Kobo Glo HD lees ik al geruime tijd tot volle tevredenheid met het extra geïnstalleerde schreefloze lettertype Aller Light. Omdat ik vrijwel permanent in de nachtmodus lees, bevalt dit lettertype me goed: lekker scherp gestoken witte letter op de donkere achtergrond.

    Reply

  2. Dag Raymond.
    Ik lees op de Tolino Vision 4HD, tot volle tevredenheid. Ik kan me herinneren dat ik in het begin weleens het lettertype veranderde naar Source Sans. Probleem was echter dat alle lettertypes die gebruikt werden in het boek daarbij naar Source Sans overgingen. Misschien dat dat inmiddels via updates is verholpen. Ik ga het uitproberen bij het volgende boek.
    Het lettertype Bitter vind ik ook prettig lezen.

    Reply

  3. Hoi Raymond,

    Ik heb de Kobo Aura H2O edition 2 en ik vind erg prettig het lettertype Malabar, met de letter maximaal qua dikte/vetheid. Dit ook nog eens vrij groot omsat ik veel in bed lees zonder mijn bril (sterke cylinderglazen) en ook zonder leescorrectie. Overdag zet ik het lettertype dan alleen iets kleiner als ik met bril lees, maar laat ik de rest uit gemak hetzelfde staan .

    Rde regelafstand en marges zet ik op minimaal en bij uitvullen kies ik voor de middelste optie bij Kobo, dus de tekst wordt niet uitgevuld maar is links wisselend qua lengte.

    Mijn mam met dezelfde ereader leest met het lettertype Amasis, dikte op ongeveer 1/3de, lettergrootte op ongeveer 1/2, regelafstand op +1 en marges op op +2, en uitvullen op aan.

    Bedankt voor je blogs en reviews!

    Ggroetjes,
    Anita

    Reply

  4. Hoi Raymond,

    Op mijn Kindle Paperwhite (5th gen.) staat het lettertype standaard (maar bewust) op Caecilia, regelafstand midden, uitgevuld en de kleinst mogelijke marge.

    Het is mij trouwens opgevallen dit de zelf geïnstalleerde lettertypen alleen werken bij boeken die je rechtstreeks bij Amazon koopt. Bij boeken die je er handmatig of na conversie vanuit epub opzet met bv. Calibre, zijn de extra lettertypen niet meer beschikbaar. Of doe ik iets verkeerd?

    Mark

    Reply

  5. Hallo Raymond,

    Op m’n Kobo Forma heb ik Avenir Next geselecteerd en deze zo vet mogelijk gemaakt. Ook op m’n vorige e-readers dit gedaan. Heb Bitter geprobeerd maar deze beviel me minder.
    Ik lees graag je blogpost en steek regelmatig weer wat op: bedankt daarvoor!
    Vriendelijke groeten, Bert

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top