De Easy Access afkoopregeling voor auteursrecht in het hbo

Sinds ruim tien jaar sluit de Vereniging Hogescholen (VH), en daarvoor de HBO-Raad, met de stichting Uitgevers
voor Onderwijs (UvO, vroeger PRO geheten) driejaarlijks een overeenkomst over het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken in het onderwijs. Deze Readerregeling is een concrete uitwerking van de mogelijkheden die in de onderwijsexceptie in de Auteurswet geboden worden en bevat afspraken over hoeveel er overgenomen mag worden door docenten en wat de bijbehorende vergoedingen zijn. Deze Readerregeling is (met terugwerkende kracht) per 1 januari 2021 vervangen door een Easy Access regeling die meer mogelijkheden biedt voor het (hbo) onderwijs en veel oude problemen moet oplossen.

Van Readerregeling naar Easy Access

De readerregeling heeft een lange geschiedenis die nog veel verder terug gaat dan 10 jaar. De oorspronkelijke readerregeling regelde weliswaar precies hetzelfde – hoeveel er overgenomen mocht worden uit boeken en tijdschriften – maar dit was in een tijd waarin papieren readers en syllabi de boventoon voerden en de repro-afdelingen van hogescholen eenvoudig konden registreren & doorgeven wat er gebruikt werd.

Zo rond 2008, 2009 werd een eerste poging gedaan om de regeling te actualiseren aangezien overnames meer en meer in digitale leeromgevingen kwamen te staan en het aantal readers/syllabi geleidelijk begon af te nemen. Die poging was nogal karig want het stelde niet meer voor dan het 1 op 1 doorzetten van wat er in papieren readers toegestaan was naar modules in de ELO. Het bleven overnames waarbij er woorden en afbeeldingen geteld moesten worden – want zo ging dat op papier – ook al waren er geen repro-afdelingen meer betrokken. Die plaatsen en beheren geen digitale leeromgevingen natuurlijk.

Vragen over wat er qua auteursrecht mogelijk was, inclusief de ondankbare taken om daar toezicht op te houden, kwamen ineens bij de bibliotheken van de hogescholen terecht. Die verenigden zich in 2010 in het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo en zetten zich sindsdien in om adviezen over auteursrechtkwesties aan hun docenten en onderzoekers te geven maar ook om een betere regeling te bewerkstelligen die zowel voor de hogescholen als uitgevers minder rompslomp oplevert.

En dat is een lange route gebleken. Al in de zomer van 2017 begonnen de eerste gesprekken tussen de Vereniging Hogescholen en de uitgevers over hoe de nieuwe regeling er uit zou moeten zien. Het uitgangspunt ‘high trust, low control’ bleek niet gemakkelijk toepasbaar te zijn op de vele uitwerkingen en veranderingen die nodig waren. In tegenstelling tot de oude regelingen konden nu alle voorstellen direct getoetst worden aan de praktijk via de adviezen van het NAI-hbo en ook al heeft het ruim 3 jaar geduurd, er ligt nu een betere versie van de afkoopregeling dan ooit tevoren.

Easy Access afkoopregeling

Met een nieuwe regeling komt een nieuwe naam. Nou ja, niet helemaal nieuw want de universiteiten kennen al sinds 2017 een Easy Access regeling die op het eerste oog ook nog eens lijkt op die van het hbo. In beide wordt de overname van boeken opgehoogd van het oorspronkelijke 10.000 woorden naar maximaal 50 pagina’s (tot max. 25% van het werk) en geldt die paginagrens ook voor de tijdschriften.

Maar verder zijn de beide Easy Access regelingen redelijk verschillend.

Voor het hbo hebben we behalve het uitgangspunt ‘high trust, low control’ ook vastgehouden aan het gegeven dat een nieuwe regeling niet alleen maar het maken van afspraken met uitgevers dient te zijn als uitwerking van de onderwijsexceptie. Nee, het is een afkoopregeling en daarin regel je normaliter de zaken op een dermate wijze dat je het gemakkelijker voor jezelf maakt. In plaats van heel veel moeite doen om elke individuele overname te verantwoorden in een reader, ELO module of Microsoft Team omgeving, koop je dat af zodat je niet al die moeite hoeft te doen. Je betaalt om het overgrote (reguliere) gebruik van overnames in het onderwijs geregeld te hebben zonder dat docenten met formulieren, aanvraagprocedures en administratieve rompslomp geconfronteerd moeten worden. Afkopen van het reguliere gebruik en faciliteren van wat extra nodig is. Plus voorkomen en bestrijden van excessen.

Wat is dan regulier gebruik?

Dat is een beetje lastig te bepalen natuurlijk maar kijkend naar huidige overnames (en wat uitgevers hier maximaal in willen doen) kom je voor boeken (voorlopig) uit op maximaal 50 pagina’s uit 1 (studie)boek. Tot een maximum van 25% van het boek. Dat trekken we gelijk met de tijdschriften en dus mogen daar ook 50 pagina’s uit gebruikt worden onder de nieuwe regeling.

Afbeeldingen gebruiken in Powerpoints (en ELO modules) was al mogelijk in het hbo dankzij afspraken met Stichting Pictoright maar deze zijn verruimd en ook rechtstreeks opgenomen in de Easy Access regeling: maximaal 50 afbeeldingen in een (Powerpoint)presentatie, maximaal 25 uit het oorspronkelijk werk en maximaal 10 werken van dezelfde maker.

Bladmuziek heeft ook een forse uitbreiding gekregen aangezien de oude overnamegrens onwerkbaar was. Bladmuziek valt nu onder dezelfde limiet van 50 pagina’s waarmee in de praktijk 25% van de bladmuziek gebruikt kan worden ter toelichting in het onderwijs.

Niet alleen wat maar vooral HOE

Inhoudelijk is de Easy Access regeling zeker niet spannend. Het grote verschil met de eerdere regeling – en de Easy Access regeling van de universiteiten – is dat het vooraf en achteraf verantwoording afleggen verdwenen is. Docenten hoeven niet meer allerlei afspraken en procedures te volgen om overnames in hun onderwijsmateriaal te gebruiken en er worden geen controles van de digitale leeromgevingen uitgevoerd door Stichting UvO.

Dit is/wordt vervangen door een set aan afspraken en samenwerking tussen de Auteursrechten Informatie Punten van de hogescholen en Stichting UvO. Hierbij ligt de focus op het zelf inzichtelijk krijgen van overnames binnen de eigen hogeschool en het inzage geven/melden van overnames aan Stichting UvO die de omvang overstijgen zoals die in de Easy Access afkoopregeling afgesproken zijn. Docenten kunnen overnames tot 50 pagina’s/25% van het werk vrijelijk doen en kunnen grotere overnames via het eigen Auteursrechten Informatie Punt aanvragen. Of die dan via UvO, met een rechtstreekse licentie, eventuele open access beschikbaarheid of op een andere manier gefaciliteerd kunnen worden, daar gaan we de komende jaren mee aan de slag. Een werkgroep van het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten zal periodiek met Stichting UvO om de tafel gaan om deze nieuwe samenwerkingsroute vorm te geven.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comment (1) Write a comment

  1. Dank voor dit blog! Ik hoop dat UvO deze regeling ook gaat uitbreiden naar niet-HBO-instellingen. We hebben gelukkig maar weinig producten waar korte overnames in zitten, maar ik ervaar de administratie ervan toch wel als zeer belastend.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2021 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top