Juridische kwesties: De nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn doorgelicht

In april 2019 stemde de Europese Raad in met de nieuwe auteursrechtrichtlijn. Hiermee worden de controversiële regels rondom uploadfilters en rechten voor nieuwsuitgevers formeel Europese wetgeving, maar de nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn bevat nog veel meer nieuwe regels en uitzonderingen.

Waarom een nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn?

In de overwegingen van de nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt (volledige tekst van de richtlijn) wordt duidelijk benoemd dat digitale technologieën nieuwe soorten gebruik mogelijk maken op het gebied van onderzoek, innovatie, opleiding en behoud van cultureel erfgoed waar in eerdere richtlijnen onvoldoende in is voorzien. In de richtlijn staan daarom, naast de bescherming van online perspublicaties en het gebruik van beschermde content door aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, ook een drietal uitzonderingen centraal: voor tekst- en datamining (artikelen 3 en 4), voor onderwijsdoeleinden (artikel 5) en voor behoud van het cultureel erfgoed (artikel 6).

Tekst- en datamining

Bij tekst- en datamining (TDM) haal je informatie uit machineleesbaar materiaal: je extraheert data uit (grote) gegevensverzamelingen en combineert dat om patronen te ontdekken. Er is echter al jaren een grote rechtsonzekerheid over de mate waarin tekst- en datamining van content verricht kan worden. De richtlijn introduceert daarom de verplichting voor lidstaten om een compleet nieuwe uitzondering op te nemen ‘voor reproducties en opvragingen door onderzoeksorganisaties en instellingen voor cultureel erfgoed om met het oog op wetenschappelijk onderzoek tekst- en datamining te verrichten op werken of andere materialen waartoe zij rechtmatige toegang hebben’.

Hierbij worden, in de overwegingen, de definities van ‘wetenschappelijk onderzoek’, ‘onderzoeksorganisaties’ en ‘instellingen voor cultureel erfgoed’ alvast ruim geïnterpreteerd. Ook wordt er een duidelijk voorbehoud gemaakt dat de uitzondering alleen van toepassing mag zijn op content waartoe men ‘rechtmatig toegang’ heeft via bijvoorbeeld licenties of omdat het om open data gaat.

Onderwijsexceptie

In de oude EU-auteursrechtrichtlijn, en daarmee in de Auteurswet, was er al een uitzondering voor het gebruik van beschermde werken voor onderwijsdoeleinden. De nieuwe richtlijn gaat nu specifiek uit van het gebruik van werken en andere materialen in digitale en grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten. In artikel 5 worden de ‘beveiligde elektronische leeromgeving’ maar eindelijk ook online en afstandsstuderen genoemd als toepassingen waarvoor de uitzondering geldt. Net als bij TDM maakt de richtlijn een voorbehoud dat lidstaten een andere invulling kunnen geven aan deze uitzondering als er passende licenties zijn voor gebruik van werken in het onderwijs.

Behoud van cultureel erfgoed

Artikel 6 introduceert een verplichting voor lidstaten om een uitzondering in hun eigen wetgeving op te nemen ‘teneinde instellingen voor cultureel erfgoed toe te laten kopieën te maken van werken of andere materialen die permanent deel uitmaken van hun collecties, in welke vorm of welk medium ook, met als doel het behoud van dergelijke werken of andere materialen en voor zover dit noodzakelijk is voor dergelijk behoud’.

Deze uitzondering krijgt heel veel aandacht in de EU-auteursrechtrichtlijn. In meer dan twintig overwegingen wordt toelichting gegeven op de intentie en de beoogde invulling van de uitzondering. Hierbij ligt de focus vooral op het voorkomen van conflicten met de commerciële exploitatie van werken; daarnaast wordt collectieve licentieverlening neergezet als route om de toestemming voor digitaliseringstrajecten te realiseren. Beide onderwerpen worden vervolgens in de richtlijn zelf uitgewerkt in respectievelijk artikel 8 en artikel 12 met additionele voorwaarden.

En nu?

Hoewel de EU-auteursrechtrichtlijn duidelijke doelstellingen geeft waar de lidstaten aan moeten gaan voldoen, is het aan die lidstaten zelf om deze uit te werken in nationale wetgeving. Hierbij kunnen ze rekening houden met de specifieke situatie in hun eigen land. Landen hebben daar maximaal twee jaar de tijd voor en dus zullen de verantwoordelijke ministeries (van Economische zaken en Justitie) met bijvoorbeeld experts en de branche- en vakorganisaties ruggespraak gaan houden over de wetteksten, die uiterlijk april 2021 in de herziene Auteurswet gaan komen.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 5 (2019).

#

Een uurtje auteursrecht voor de afdeling BMI van de KNVI

Vorig jaar werd ik gevraagd om een lezing over auteursrecht te komen geven tijdens een bijeenkomst van de afdeling BMI (Biomedische Informatiespecialisten) van de KNVI. Toen kon ik dat niet combineren met andere werkzaamheden en bood ik aan dat op een ander moment alsnog te gaan doen.

Van dat aanbod maakten de organisatoren van de Verdiepingsdag van de BMI ook meteen gebruik dit jaar en, aangezien ik nu wel kon, verzamelde ik via hun diverse vragen die met auteursrecht en open access te maken hadden vanuit de leden en maakte daar een verhaal van.

Ik heb het ‘Een uurtje auteursrecht’ genoemd omdat ik mezelf wilde dwingen het ook eens binnen de gegeven tijd te houden. Ik reisde 16 mei, anderhalf uur eerder dan nodig was omdat ik rekening hield met uitzinnige Ajax fans die dezelfde dag een feestje gingen vieren in Amsterdam, af naar het AMC en wist het redelijk binnen de tijd te houden. En volgens mij waren ze wel tevreden ;-)

Ook al heb ik de afgelopen jaren steeds meer informatie, antwoorden op (vooraf gestelde) vragen en casussen verplaatst van de Powerpoints die ik gebruik naar mijn presentatie zelf, toch hoop ik dat iemand nog wat heeft aan de Powerpoint zelf.

“Wordt de Powerpoint achteraf nog gedeeld?”, blijft toch altijd de eerste vraag die gesteld wordt namelijk. Ook al is het (hopelijk) geen alternatief voor het daadwerkelijk aanwezig zijn :P

Na al die jaren vertellen over auteursrecht denk ik dat ik er redelijk in geslaagd ben om het verhaal terug te brengen naar een paar basale uitgangspunten waar informatiespecialisten ook daadwerkelijk wat mee kunnen als het gaat om het uitleggen aan gebruikers/klanten wat er echt niet – en juist wel – mogelijk is met de informatie die ze aanbieden.

Toch verbaast het me nog steeds hoe lastig het blijkt om al die misverstanden en aannames uit de weg te ruimen. Ik ben in elk geval wel blij dat onderwerpen als auteursrecht en open access op de agenda’s van bijeenkomsten van informatiespecialisten blijven staan.

#

auteursrechten.nl header auteursrecht

Wat weet jij van het auteursrecht?

Auteursrechten.nl is de website van de Auteursrechten Informatie Punten van het hbo en wo i.s.m. SURF. Je vindt er basiskennis over het auteursrecht, het antwoord op tientallen meestgestelde vragen, de publicatie De APA-richtlijnen uitgelegd en het verwijst natuurlijk naar het Auteursrechten Informatie Punt van de eigen instelling voor als je zelf nog vragen hebt.

Maar goed, je gaat pas zoeken naar informatie over auteursrecht als je ook weet dat het een rol speelt bij het schrijven (en publiceren) van je scriptie, onderwijsmateriaal of onderzoekspublicatie. Daarom heeft de redactie van de site een aantal korte animatiefilmpjes gemaakt die gebruikt kunnen worden in voorlichting, modules informatievaardigheden of op de site van onderwijsbibliotheken.

Of op een blog natuurlijk ;-)

Scriptie aan het schrijven? Vergeet de auteursrechten niet


Auteursrechten bij het maken van een scriptie. Oei! Hoe zit het daar ook alweer mee? Ben je student, druk in de weer met je scriptie en heb je vragen over auteursrechten? Kijk dan eens op www.auteursrechten.nl voor betrouwbare informatie rondom auteursrecht in het onderwijs.

Niet iedereen is zich bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat zij gebruiken tijdens het schrijven van een scriptie. Op www.auteursrechten.nl kun je als student terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Filmpje aan het maken? Vergeet de auteursrechten niet


Ben je een filmpje aan het maken? En heb je daarbij rekening gehouden met de auteursrechten? Er zijn een heleboel zaken om rekening mee te houden als het om de wet- en regelgeving rondom het auteursrecht gaat. Maak je gebruik van bestaand materiaal? Heb je je bronnen juist vermeld? Heeft iedereen die in beeld komt daarvoor toestemming gegeven? De antwoorden op deze vragen vind je op www.auteursrechten.nl, de website voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Bezig met het samenstellen van je les? Vergeet de auteursrechten niet


Of het nu gaat om het inzetten van video’s tijdens een college, het samenstellen van een reader of het gebruiken van een quote of citaat: als docent krijg je al gauw te maken krijgen met wet- en regelgeving op het gebied van auteursrecht. Niet iedereen is zich bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat zij gebruiken. Op www.auteursrechten.nl kun je als docent terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Bezig met je onderzoek? Vergeet de auteursrechten niet


Als onderzoeker krijg je vroeg of laat te maken met wet- en regelgeving op het gebied van auteursrecht. Ben je je bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat je gebruikt? Weet je wie de eigenaar is van jouw onderzoek(sdata)? Op www.auteursrechten.nl kun je als onderzoeker terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Alle video’s zijn voorzien van een Creative Commons Naamsvermelding licentie en kunnen dus vrijelijk gebruikt, verspreid of aangepast worden.

Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top