auteursrechten.nl header auteursrecht

Wat weet jij van het auteursrecht?

Auteursrechten.nl is de website van de Auteursrechten Informatie Punten van het hbo en wo i.s.m. SURF. Je vindt er basiskennis over het auteursrecht, het antwoord op tientallen meestgestelde vragen, de publicatie De APA-richtlijnen uitgelegd en het verwijst natuurlijk naar het Auteursrechten Informatie Punt van de eigen instelling voor als je zelf nog vragen hebt.

Maar goed, je gaat pas zoeken naar informatie over auteursrecht als je ook weet dat het een rol speelt bij het schrijven (en publiceren) van je scriptie, onderwijsmateriaal of onderzoekspublicatie. Daarom heeft de redactie van de site een aantal korte animatiefilmpjes gemaakt die gebruikt kunnen worden in voorlichting, modules informatievaardigheden of op de site van onderwijsbibliotheken.

Of op een blog natuurlijk ;-)

Scriptie aan het schrijven? Vergeet de auteursrechten niet


Auteursrechten bij het maken van een scriptie. Oei! Hoe zit het daar ook alweer mee? Ben je student, druk in de weer met je scriptie en heb je vragen over auteursrechten? Kijk dan eens op www.auteursrechten.nl voor betrouwbare informatie rondom auteursrecht in het onderwijs.

Niet iedereen is zich bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat zij gebruiken tijdens het schrijven van een scriptie. Op www.auteursrechten.nl kun je als student terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Filmpje aan het maken? Vergeet de auteursrechten niet


Ben je een filmpje aan het maken? En heb je daarbij rekening gehouden met de auteursrechten? Er zijn een heleboel zaken om rekening mee te houden als het om de wet- en regelgeving rondom het auteursrecht gaat. Maak je gebruik van bestaand materiaal? Heb je je bronnen juist vermeld? Heeft iedereen die in beeld komt daarvoor toestemming gegeven? De antwoorden op deze vragen vind je op www.auteursrechten.nl, de website voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Bezig met het samenstellen van je les? Vergeet de auteursrechten niet


Of het nu gaat om het inzetten van video’s tijdens een college, het samenstellen van een reader of het gebruiken van een quote of citaat: als docent krijg je al gauw te maken krijgen met wet- en regelgeving op het gebied van auteursrecht. Niet iedereen is zich bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat zij gebruiken. Op www.auteursrechten.nl kun je als docent terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Bezig met je onderzoek? Vergeet de auteursrechten niet


Als onderzoeker krijg je vroeg of laat te maken met wet- en regelgeving op het gebied van auteursrecht. Ben je je bewust van de rechten die berusten op het materiaal dat je gebruikt? Weet je wie de eigenaar is van jouw onderzoek(sdata)? Op www.auteursrechten.nl kun je als onderzoeker terecht voor praktische en betrouwbare informatie over auteursrechtelijke kwesties en bijbehorende wet- en regelgeving in het onderwijs.

Alle video’s zijn voorzien van een Creative Commons Naamsvermelding licentie en kunnen dus vrijelijk gebruikt, verspreid of aangepast worden.

Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee.

#

Juridische kwesties: Auteursrecht voor kunstmatige intelligentie

In de Britse krant The Guardian verscheen in februari een artikel over kunstmatige intelligentie geschreven met behulp van… kunstmatige intelligentie. Inmiddels zijn er al diverse voorbeelden van teksten, foto’s, muziek en schilderijen die door slimme algoritmes gemaakt worden. Een boeiende vraag hierbij is: wie heeft nou eigenlijk het auteursrecht op die werken?

Enkele jaren geleden schreef ik in IP over een langlopende kwestie in de VS waarbij de vraag speelde of een kuifmakaak – een aap – het auteursrecht had op een reeks selfies die ze had gemaakt met de fotoapparatuur van een natuurfotograaf. Ondanks de bemoeienis van een dierenrechtenorganisatie, die de zaak tot vorig jaar nog in de rechtbank hield, twijfelden juristen geen moment. Natuurlijk had de aap niet het auteursrecht op de zelfgemaakte foto’s want auteursrecht is voorbehouden aan natuurlijke personen.

Auteurswet is voor mensen

In Nederland is dat niet anders. Artikel 1 van de Auteurswet beschrijft het auteursrecht als: ‘(…) het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld’. In de rechtspraak is vervolgens bepaald dat een werk een eigen, oorspronkelijk karakter dient te hebben en het persoonlijke stempel van de maker moet dragen.

En om die laatste definities gaat het vooral. Een werk moet nieuw zijn en het moet voortkomen uit creatieve, en daarmee menselijke, arbeid. Of zoals het Hof van Justitie in het Infopaq-arrest (16 juli 2009, C-5/08) concludeerde: auteursrecht rust op ‘scheppingen van de geest’.

Kunstmatige intelligentie

De discussie of apen ook scheppingen van de geest kunnen voortbrengen laat ik even voor wat die is. De afgelopen jaren hebben we namelijk de opkomst gezien van werken die door kunstmatige intelligentie zijn geproduceerd. Alle vormen van kunstmatige intelligentie zijn echter computerprogramma’s die weliswaar werken produceren die nieuw lijken maar uiteindelijk geprogrammeerd zijn met (complexe) keuzes die vooraf bedacht zijn door een programmeur. Dat computerprogramma wordt weliswaar zelf beschermd door het auteursrecht, maar dat maakt de resultaten van gebruikers van die software niet automatisch auteursrechtelijk beschermde werken. Als alle mogelijke keuzes voorgeprogrammeerd zijn, dan is er per definitie geen sprake van een creatieve keuze. Laat staan dat het een ‘schepping van de geest’ is.

Twijfel?

Je zou er wel aan kunnen gaan twijfelen als je de werken ziet die door slimme algoritmes gemaakt worden. YouTube-ster Taryn Southern maakte haar album I AM AI in 2017 met behulp van de AMPER AI-software die de muziek componeerde. In datzelfde jaar schreef een schrijfrobot – samen met Ronald Giphart – een verhaal voor de Nederland Leest-editie van de robotverhalen van Isaac Asimov.

Vorig jaar werd een, door een algoritme geschilderd, schilderij verkocht bij veilinghuis Christie’s voor 375.000 euro. Het algoritme had duizenden historische portretfoto’s geanalyseerd en daar een ‘eigen’ variant op gemaakt. En dan vorige maand het artikel in de Guardian dat geschreven is door open source AI-software. De grens tussen werken die (ogenschijnlijk) door mensen zijn gemaakt en datgene wat door algoritmes geproduceerd word, is aan het vervagen.

Vragen zonder antwoorden

Is de bedenker van de software, de algoritmes, de maker? Of komt de gebruiker van de software toch de rechten toe? Wanneer is er een verschil tussen Word gebruiken en een schrijfrobot? En is er dan wel sprake van een werk, zoals in de auteurswet beschreven wordt? Zo niet, zijn straks alle door software gecomponeerde muziekstukken, geschreven boeken en artikelen, automatisch geschoten foto’s en geschilderde schilderijen vrij van auteursrecht? De huidige auteursrechtwetgeving lijkt op al deze vragen geen antwoord te hebben. Er zal nieuwe wetgeving nodig zijn om afspraken te maken over werken die door kunstmatige intelligentie gemaakt zijn.

Maar dat ligt verder in de toekomst dan de komst van de slimme robots zelf.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 3 (2019).
#

Juridische kwesties: Publiek domein … met restricties

Auteursrechtelijke bescherming is tijdelijk maar zelfs als werken niet meer beschermd worden door het auteursrecht zijn er nog steeds restricties waar je op moet letten voordat je het kunt gebruiken.

Soms lijkt het alsof alle afbeeldingen, foto’s, teksten, video’s, boeken enzovoort auteursrechtelijk beschermd zijn. En dat is eigenlijk ook gewoon zo. De Auteurswet beschermt elk werk dat gemaakt wordt automatisch en geeft de maker ervan exclusieve rechten en zeggenschap over dat werk. Dit betekent dat je toestemming moet hebben om een foto, boek of film te mogen gebruiken voor je eigen doeleinden zolang die bescherming van kracht is.

Voor altijd en eeuwig?

De duur van de auteursrechtelijke bescherming is in de loop van de eeuwen nogal uit de hand gelopen. Het begon in de 18e eeuw ooit met veertien jaar na het publiceren van het werk. Inmiddels is de termijn in bijna alle landen vastgesteld op zeventig jaar na het overlijden van de maker. Ook in Nederland is dat de termijn, zoals uit artikel 37 van de Auteurswet blijkt: ‘Het auteursrecht vervalt door verloop van zeventig jaren, te rekenen van de 1e januari van het jaar, volgende op het sterfjaar van de maker.’

Publiek Domein

Elk jaar loopt op 1 januari dus de auteursrechtelijke bescherming af op werken van auteurs die dan zeventig jaar geleden overleden zijn. Zodra dit gebeurt, vallen de werken in het zogeheten publiek domein: iedereen kan ze zonder toestemming of vergoeding voor eigen doeleinden gebruiken.

Helemaal vrij te gebruiken? Niet per se, want je moet nog steeds goed opletten of alle mogelijke rechten van alle makers van een werk ook daadwerkelijk verlopen zijn.

Restricties

In Nederland zijn de werken van makers die in 1948 overleden nu vrij te gebruiken. Het is echter maar de vraag of daarmee ook alle rechten zijn komen te vervallen. Er kunnen bijvoorbeeld meerdere auteurs, redacteuren, vertalers of illustratoren meegewerkt hebben aan een boek waardoor het werk nog steeds beschermd wordt door het auteursrecht van de langstlevende rechthebbende.

De Koninklijke Bibliotheek heeft op publiekdomeindag.nl een lijst gepubliceerd van titels waarvan ze hebben kunnen vaststellen dat alle betrokkenen (meer dan zeventig jaar) overleden zijn. Deze zijn echt vrij te gebruiken maar voor alle andere boeken, tijdschriften en foto’s zul je dus zelf onderzoek moeten doen om er zeker van te zijn dat ze in het publiek domein vallen.

Lichtbildschutz

In Duitsland kwam er, vlak voor de kerst, op 20 december 2018 nog een nieuwe restrictie bij. De aanleiding: een rechtszaak over het op Wikipedia zetten van foto’s van schilderijen uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw. Het Bundesgerichthof besliste dat er een auteursrecht rust op foto’s van schilderijen die zelf niet meer auteursrechtelijk beschermd zijn.

Dit recht heet Lichtbildschutz en biedt een auteursrechtelijke bescherming van vijftig jaar na de eerste openbaarmaking van de foto. Het Bundesgerichthof besloot ook dat een museum, waar schilderijen tentoongesteld worden, het fotograferen ervan kan verbieden. Dit betekent dat musea en andere eigenaren van schilderijen waarvan het auteursrecht al lang verlopen is, via het auteursrecht op de zelfgemaakte foto’s ervan kunnen voorkomen dat de afbeeldingen openbaar gemaakt worden.

In Nederland bestaat dit recht (gelukkig) niet en pakt het Rijksmuseum het een stuk gebruiksvriendelijker aan. De komende tijd maakt het museum digitale versies beschikbaar van de werken van 59 schilders die in 1948 overleden zijn. Op die manier kunnen nog meer mensen toegang krijgen tot deze werken in de Rijksmuseum-collectie – en dat is ook precies waarvoor het publiek domein bedoeld is. Ondanks de restricties natuurlijk.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 1 (2019).
#
  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top