ebooks bij de bibliotheek

Ebooks bij de Bibliotheek: de cijfers tot en met 2018

In januari 2014 kwam de Bibliotheek met een landelijk ebookplatform voor alle bibliotheekleden om ebooks te kunnen lenen. Sinds 1 januari 2015 is de Koninklijke Bibliotheek verantwoordelijk voor het ebookplatform. Tot het derde kwartaal van 2016 waren er ook cijfers en grafieken beschikbaar over het gebruik van het platform maar inmiddels worden die niet meer gedeeld met “mensen buiten de openbare bibliotheek sector” zoals ik. Desalniettemin zijn de cijfers bekend geworden en bespreek ik deze kort. 

Kort? Nou ja, voor mijn doen dan. Voor zover ik het weet wordt er niet met collectie- en aanschafprofielen gewerkt voor ebooks en zijn er geen cijfers beschikbaar van de onderverdeling in genres van de ebooks, actualiteit van het aanbod of waar leners naar zoeken op onlinebibliotheek.nl bijvoorbeeld.

De cijfers die wel geproduceerd worden zijn enerzijds de absolute aantallen van uitleningen en anderzijds cijfers over de leners van ebooks zelf, zoals via welke route ze het abonnement hebben, actieve accounts, leeftijdsopbouw en via welke bibliotheek ze lid zijn. Die cijfers vind ik zelf minder interessant en dat is maar goed ook voor mijn humeur want ze worden alleen via de besloten website van metdekb.nl verspreid. Waar ik geen toegang tot heb.

Er zijn gelukkig altijd collega’s die het vervolgens met mij delen maar ik heb er dan helemaal geen zin meer in om daarmee aan de slag te gaan. Dat is ook niet nodig overigens want Mark Deckers – die wel toegang heeft – schrijft uitstekende analyses op zijn blog waar ik niets aan toe te voegen heb.

Uitleningen van ebooks bij de Bibliotheek & VakantieBieb 2014-2018

Tenminste, Mark kijkt vooral naar de trends terwijl ik toch graag ook een totaaloverzicht van de cijfers zelf als basis wil gebruiken. En die absolute cijfers ontbreken in de grafiek van Mark. Gelukkig bleek Wim Keizer, ten behoeve van een artikel op Bibliotheekblad.nl, wel alle cijfers van 2018 boven tafel gekregen te hebben en ik maak daar dankbaar gebruik van om mijn eigen staatjes aan te vullen. Het artikel van Wim is overigens zeer de moeite waard want hij is als een kritische accountant flink door alle cijfers gegaan die met ebooks te maken hebben.

ebooks bij de bibliotheek 2014-2018

De uitleningen van ebooks bij de Bibliotheek vallen uiteen in de uitleningen van de ebooks via het ebookplatform (onlinebibliotheek.nl) van de Bibliotheek en de titels die gedownload (“geleend”) worden in de VakantieBieb app die elk jaar in de zomermaanden beschikbaar is.

Eerst de uitleningen: in 2018 werden er 3,51 miljoen uitleningen (3.509.460) geregistreerd vanaf het ebookplatform en dat is een stijging van 9,3% ten opzichte van 2017 toen er 3,21 miljoen uitleningen (3.211.940) plaatsvonden.

Het is een mooie stijging maar wel eentje die een stuk minder is dan de enorme groei die het ebookplatform in de eerste jaren meemaakte natuurlijk. In 2015 was de groei 98,7%, in 2016 74,2% en in 2017 14,6%. Het lag voor de hand dat de groei zou afvlakken – zowel het aanbod van titels als de hoeveelheid potentiele leners is nou eenmaal begrensd – en dat is ook precies wat er nu gebeurt.

Aan de hand van de cijfers van het eerste half jaar van 2018 was mijn verwachting trouwens dat dat die groei er weleens helemaal uit zou kunnen gaan maar de cijfers van het tweede deel van 2018 hebben dat dus ruimschoots gecompenseerd waarmee de groei nog steeds best wel redelijk goed is.

Met het e-lending convenant zetten de o.a. de VOB, KB en het ministerie van OCW vol in op het (beter) beschikbaar maken van actuele en populaire digitale titels. Of het ook effectief zal blijken te zijn om een extra boost te geven aan de ebookuitleningen zal de komende jaren nog moeten blijken. Al verwacht ik hier ook geen wonderen van omdat zelfs bij een – onbereikbaar – 100% aanbod van alle ebooktitels in de NL markt de groei beperkt wordt door het aantal mogelijke leners en de stijgende kosten per ebookuitlening die ook in het convenant geregeld zijn. [van 0,36 euro tot 1,25 euro per uitlening in 2018 naar 0,54 euro tot 1,87 euro per uitlening door de 50% stijging die in het convenant afgesproken is

VakantieBieb in een zomerdip?

De VakantieBieb heeft het in 2018 beduidend minder goed gedaan dan de jaren ervoor. Met 1,71 miljoen downloads (1.709.225) is dat niet alleen 23,1% minder dan de 2.223.530 downloads van 2017 maar weet de VakantieBieb in 2018 maar net 215K downloads boven het aantal van 2014 te blijven.

Het is niet uit cijfers alleen af te leiden of de (voor mij wat onverwachte) stijging van het aantal uitleningen van het ebookplatform gerelateerd is aan het verhoudingsgewijze achterblijven van het gebruik van de VakantieBieb. Feit blijft wel dat als je naar de totalen van zowel uitleningen als VakantieBieb downloads kijkt in 2017 en 2018, je een daling ziet van 4% [in 2017 waren dat er 5.435.470 samen en in 2018 5.218.685] en beide toch wel invloed op elkaar lijken te hebben gehad.

Zelf denk ik dat het niet meer aansluiten op de scholen tijdens de VakantieBieb 2018 een belangrijke oorzaak is van deze zomerdip. De 2018 editie begon deze keer pas op 1 juli terwijl de voorgaande edities allemaal op 1 juni eerder begonnen met het aanbod van kinderboeken zodat dit nog in de klassen meegenomen kon worden. Ik heb het vermoeden dat het aantal downloads van met name de kinderboeken – die dus pas per 1 juli – beschikbaar kwamen een stuk lager uit is gevallen. Een vermoeden dat gesterkt wordt door de aankondiging van de KB over de VakantieBieb 2019 die tijdens het tikken van deze post online kwam te staan en waarin de focus wederom ligt op de scholen. De VakantieBieb 2019 opent dit jaar ook weer op 1 juni i.p.v. een maandje later.

#

ebooks bij de bibliotheek header

Ebooks bij de Bibliotheek: de cijfers van 2016

In januari 2014 kwam de Bibliotheek met een landelijk ebookplatform voor alle bibliotheekleden om ebooks te kunnen lenen. Sinds 1 januari 2015 is de Koninklijke Bibliotheek verantwoordelijk voor het ebookplatform. Tot het derde kwartaal van 2016 waren er ook cijfers en grafieken beschikbaar over het gebruik van het platform maar inmiddels worden die niet meer met enige regelmaat vrijgegeven. Het CBS publiceerde gisteren echter, samen met de KB, de resultaten van een onderzoek over de uitleningen van ebooks in 2016. En daar valt natuurlijk nog van alles over te zeggen.

Uitleningen van ebooks bij de Bibliotheek 2014-2016

ebooks bij de bibliotheek

De uitleningen van ebooks bij de Bibliotheek vallen uiteen in de uitleningen van de ebooks via het ebookplatform (onlinebibliotheek.nl) van de Bibliotheek en de titels die gedownload (“geleend”) worden in de VakantieBieb app die elk jaar in de zomermaanden beschikbaar is.

In 2016 werden er 2,79 miljoen uitleningen geregistreerd vanaf het ebookplatform en dat is een stijging van 74% ten opzichte van 2015 toen er nog ‘slechts’ 1,6 miljoen uitleningen plaatsvonden.

In het onderzoek van CBS en KB worden deze uitleningen ook uitgesplitst in de aantallen uitleningen voor volwassenen- en jeugdtitels:

ebooks bij de bibliotheek

Daar valt uit af te lezen dat de 1,6 miljoen uitleningen in 2015 bestonden uit 0,14 miljoen uitleningen van jeugdtitels en 1,46 miljoen uitleningen van volwassenentitels. In 2016 ging het om 0,27 miljoen uitleningen van jeugdtitels en 2,52 miljoen uitleningen van titels voor volwassenen. Het aantal uitleningen van titels voor de jeugd verdubbelde dus bijna in een jaar tijd.

Dat het aantal uitleningen zo sterk toegenomen is heeft enerzijds te maken met het aantal bibliotheekleden dat ook een account aanmaakte om ebooks te kunnen lenen bij de Bibliotheek. Dit aantal is in 2016 toegenomen tot 344 duizend. Van hen hebben zes op de tien in 2016 actief gebruikgemaakt van het aanbod van de online Bibliotheek. Dit komt neer op 5,5 procent van de 3,7 miljoen bibliotheekleden.

Anderzijds heeft dat ook te maken met het aanbod van de titels. Eind 2015 bestond de collectie van de Bibliotheek uit 10.611 titels die geleend konden worden terwijl de collectie (vermoedelijk) was uitgebreid naar 13.636 titels aan het einde van 2016. Hoewel er geen cijfers van bekend zijn is het aantal titels voor de jeugd dat uberhaupt digitaal beschikbaar was (en dus te lenen zijn) ook fors gestegen de afgelopen anderhalf jaar.

VakantieBieb

Dat er meer titels beschikbaar kwamen om uit te lenen bleek ook uit de VakantieBieb van 2016. Dat jaar is er bewust voor gekozen (of beter gezegd, was het ook voor het eerst mogelijk) om jeugd- en volwassenentitels op te nemen die tevens aanwezig waren op het ebookplatform. Dit zorgde er voor dat gebruikers van de VakantieBieb app ook na de zomermaanden door konden lezen. Het heeft er echter waarschijnlijk ook aan bijgedragen dat een deel van de uitleningen uit de VakantieBieb app ‘verplaatst’ zijn naar het ebookplatform in 2016: daar kon je de VakantieBieb titels immers lezen zonder dat ze na 31 augustus zouden verdwijnen.

De VakantieBieb werd het afgelopen jaar namelijk minder gebruikt dan het jaar ervoor. Het aantal downloads/uitleningen daalde met 15 procent van 2,3 miljoen in 2015 tot 1,9 miljoen in 2016. Het zal interessant zijn om te zien hoe de cijfers van de VakantieBieb 2017 er uit zien maar deze zijn (nog) niet door de KB bekend gemaakt. Wel is al duidelijk dat het aantal downloads weer in de lift zit dit jaar.

Bovendien waren er begin augustus al meer dan 2 miljoen gedownloade boeken, een record ten opzichte van 2016 toen er bij de sluiting van de VakantieBieb ruim 1,9 miljoen e-books waren gedownload over de gehele periode. (bron)

#

Ebooks bij de Bibliotheek: de grafieken en cijfers tot en met Q3 2016

In januari 2014 kwam de Bibliotheek met een landelijk ebookplatform voor alle bibliotheekleden om ebooks te kunnen lenen. Sinds 1 januari 2015 is de Koninklijke Bibliotheek verantwoordelijk voor het ebookplatform en zijn er ook statistieken en cijfers beschikbaar voor o.a. (beleids)medewerkers van de openbare bibliotheken. In overleg met Ylva Hendriks van de KB probeer ik deze gegevens nader te duiden omdat er altijd een verhaal zit achter de grafieken en cijfers. Deze keer ga ik in op de cijfers van de ebooks bij de bibliotheek in het derde kwartaal van 2016! Inclusief de resultaten van de VakantieBieb.

Ik probeer de cijfers en grafieken één keer per kwartaal samen te vatten en te bespreken zodat ze (o.a.) ook eenvoudiger vergeleken kunnen worden met de E-book Barometer van CB. De meeste onderdelen van de cijfers en grafieken zijn cumulatief over 2014, 2015 en 2016 maar worden nog steeds per maand toegelicht. Door het vertrek van Ylva Hendriks bij de KB (dank voor de samenwerking de afgelopen jaren, Ylva!) is nog niet duidelijk of ik de grafieken en cijfers kan blijven bespreken hier op Vakblog.

Aantal bezoeken aan bibliotheek.nl/ebooks

Net als vorig jaar is weer een (grote) stijging te zien in de bezoeksaantallen dankzij de VakantieBieb en de bijbehorende campagne die ook veel verkeer naar de bibliotheek.nl website trekken. Dat effect neemt ook gelijk weer af in augustus en september maar blijft nog steeds fors hoger liggen dan afgelopen jaar.

In 2015 werden er in totaal ruim 2,7 miljoen pagina’s bezocht (een gemiddelde van 225.000 per maand). In de eerste negen van 2016 waren dit al 3,2 miljoen pagina’s en staat de teller op een gemiddelde van ruim 355.000 bezochte pagina’s per maand. Bijna 58% hoger dan vorig jaar.

Aantal uitgeleende ebooks

Het ligt voor de hand dat er in juli dan ook een piek zal zijn bij de uitleningen en dat is ook het geval. En hoe! In 2015 zorgde de VakantieBieb in juli ook al voor een record (223.095 uitleningen) dat in februari, april, mei en juni 2016 al weer gebroken werd. Maar ook het nieuwe record van 243.268 uitleningen uit juni 2016 is opnieuw verpletterd in juli: maar liefst 362.695 uitleningen op bibliotheek.nl/ebooks!

Dat neemt in augustus weer af (268.451 uitleningen) en komt in september weer op een waarde die gemiddeld lijkt te zijn geworden, zo rond de 220.000. Daarmee komt totaal aantal geleende ebooks in 2016 t/m Q3 uit op 2.193.425. Aangezien er in geheel 2014 814.072 en in geheel 2015 1.610.148 uitleningen waren kun je nu al zien dat er in 2016 meer uitleningen zullen zijn dan beide voorgaande jaren samen. Iets dat je ook goed kunt zien in de onderstaande grafiek:

Uitleningen versus verkopen

De uitleencijfers van het derde kwartaal zijn ook te vergelijken met de Q3 cijfers van het CB, ook al wordt de overgrote meerderheid van de verkochte titels niet uitgeleend en is de vergelijking dus niet helemaal eerlijk. Het geeft echter wel een goed beeld van de vraag naar ebooks bij bibliotheken ten opzichte van de vraag om ze aan te schaffen.

CB geeft geen precieze aantallen maar van de bibliotheek zijn deze wel bekend. In Q3 van 2015 waren dat er namelijk 523.699 en is (bij de eerste pijl) te zien dat er toen aanzienlijk meer ebooks verkocht dan uitgeleend werden.

Vanaf Q1 2016 ligt de blauwe lijn van de uitleningen echter boven de rode lijn van de verkopen en dat is in Q3 (tweede pijl) niet anders toen er 856.295 uitleningen waren.

exclamation uitroeptekenOndanks de groei in verkopen van ebooks zijn er ook in het derde kwartaal meer ebooks uitgeleend dan verkocht. In Q3 van 2015 werden er juist (ruim de helft) meer ebooks verkocht dan uitgeleend.

Hoe lezen mensen de geleende ebooks?

Het beeld van de verdeling over manieren om een ebook van de bibliotheek te lezen blijft over de tijd min of meer hetzelfde: gemiddeld 59% van de mensen lenen titels voor gebruik op de tablet of smartphone, terwijl 37% van de mensen ebooks voor de ereader downloaden. Zo’n 4% van de mensen leent titels om met behulp van de online reader te lezen. Opvallend is dat ook dit jaar in de zomer het gebruik van ebooks voor de app (dus voor smartphone en tablet) en ereader dichter bij elkaar kwamen te liggen, net als vorig jaar. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat de ereader (goed gevuld) meegaat bij vakanties en na de vakantieperiode weer ingewisseld wordt voor de app op smartphone of tablet. Het extra gebruiksgemak van de app (geen gehannes met Adobe Digital Editions en Adobe DRM) zal hierbij ongetwijfeld ook een rol spelen.

VakantieBieb 2016

(2016 t/m Q3)

Dit was het derde jaar dat er een VakantieBieb was in de zomermaanden en de KB/Bibliotheek heeft wederom stevig uitgepakt met een campagne om de VakantieBieb te promoten.

Dit jaar zijn er echter iets minder titels geleend/gedownload in de VakantieBieb dan in 2015 hoewel 1,9 miljoen natuurlijk nog steeds bijzonder veel is. De KB heeft vooral gekeken naar het aantal nieuwe registraties in de app (in drie maanden tijd hebben zich ruim 186.000 mensen geregistreerd. Hiermee komt het totaal aantal registraties in de VakantieBieb op 762.603) en in een evaluatie trof ik veel marketingterminologie aan maar is er geen verklaring gezocht voor het iets lagere aantal uitleningen.

Dit jaar is er in de VakantieBieb bewust voor gekozen om titels op te nemen die ook aanwezig zijn op het ebookplatform. Dit zorgt er voor dat gebruikers van de VakantieBieb app ook na 1 september door konden lezen (en een extra reden hadden om lid te worden natuurlijk als ze dat nog niet waren) en dat is waarschijnlijk zowel de reden van de extra grote stijging in de uitleenaantallen op het eigen ebookplatform als het iets achter blijven van de downloads uit de VakantieBieb app zelf. Een deel van de VakantieBieb gebruikers zullen de titels geleend hebben via het ebookplatform en zijn daar gebleven.

Hoe dan ook, 2016 is het eerste jaar dat de reguliere uitleningen van de ebooks het aantal uitleningen/downloads van de VakantieBieb overtreft.

Aanbod

Over de reguliere uitleningen gesproken: het is interessant om te zien dat dit gebaseerd is op een aanbod van titels dat slechts geleidelijk toeneemt. In september 2015 beschikte de Bibliotheek over 10.174 titels die uitgeleend konden worden en dat is in september 2016 toegenomen tot 11.997 titels.

Kijk je bij CB hoeveel titels er op die momenten leverbaar waren als ebook dan zie je dat de Bibliotheek in september 2015 over 24,5% van de 41.559 titels beschikte en in september 2016 over 26,6% (van de 45.146 titels). Of dat de komende jaren (harder) gaat stijgen dankzij de uitspraak van het Europese Hof over het kunnen uitlenen van ebooks onder het leenrecht valt nog te bezien.

Hierbij is de onderverdeling van de titels die alleen voor app of online reader geschikt zijn en de titels die ook gelezen kunnen worden op een ereader, eveneens interessant. 72,3% van de titels is ook geschikt voor de ereader in september 2015 tegenover 68,1% in september 2016.

Wat hier een rol speelt is dat het one copy one user model – zoals dat als voorwaarde gesteld is in de uitspraak – dat onderscheid niet kent maar in de praktijk (in het buitenland) vaak neerkomt op een voor de ereader te downloaden exemplaar dat dus dan exclusief uitgeleend is aan die specifieke lener. Terwijl uitgevers vermoedelijk juist zullen aandringen op ‘online-only’ uitleningen, helemaal als het om recente titels gaat. Het zal interessant zijn om deze onderlinge verdeling volgend jaar in de gaten te blijven houden.

Waar zoeken mensen naar?

Dat de bijna 12.000 titels van de Bibliotheek goed geleend worden is mooi natuurlijk maar lenen mensen de titels die ze zochten of de titels die ze aantroffen toen ze juist niet vonden wat ze zochten? In één maand tijd werd op bibliotheek.nl, binnen de categorie e-books, 288.605 keer gezocht naar zo’n 90.365 verschillende zoektermen. Hieronder is de top 20 meest gezochte termen weergegeven. Hoe groter het woord, hoe vaker er naar gezocht werd.

Nora Roberts is met 15 titels goed vertegenwoordigd in het aanbod van de Bibliotheek, net als David Baldacci (met 28 titels), John Flanagan (18 titels), Loes den Hollander (25 titels), Robyn Carr (13 titels) en Suzanne Vermeer (15 titels). Van Saskia Noort zijn er geen titels (meer) te lenen en van Geert Mak is er maar eentje beschikbaar in het aanbod. Over het algemeen wordt er echter wel degelijk gezocht naar titels van schrijvers die ook daadwerkelijk te lenen zijn bij de Bibliotheek.

Wil je echt populair worden als schrijver dan moet je er dus voor zorgen dat je boeken bij de Bibliotheek geleend kunnen worden ;-)

@ met nog één laatste keer dank aan Ylva Hendriks voor alle mailtjes en gesprekken over de achtergronden en betekenis van de cijfers. Iedereen kan cijfers uit een systeem halen maar er context en duiding aan meegeven, daar is veel meer voor nodig. Heel veel succes bij je volgende uitdaging!

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top