header kobo libra 2

De Kobo Libra 2 in de praktijk

Twee jaar nadat de Kobo Libra H2O verscheen komt Kobo met de opvolger, de Kobo Libra 2. Dit is wederom een ereader met een 7 inch scherm, grip waardoor je hem zowel links- als rechtshandig kunt vasthouden en fysieke bladerknoppen. De grote vernieuwing deze keer is echter de ondersteuning voor bluetooth speakers en hoofdtelefoon met de mogelijkheid om luisterboeken te kunnen luisteren. Tenminste, als je een abonnement op Kobo Plus Lezen en Luisteren hebt. Is de Libra 2 de moeite van het upgraden waard?

Kobo heeft tegelijkertijd de Kobo Libra 2 en de Kobo Sage uitgebracht. De Sage is de opvolger van de Kobo Forma en de review kun je binnenkort hier ook vinden op Vakblog.

In de review voor de Kobo Elipsa schreef ik als conclusie: Wil je alleen maar lezen en niet per se de grootste ereader kopen die er is? Dan is de Kobo Forma of de Kobo Libra H2O een beter en minder duur alternatief. Kobo had kennelijk hetzelfde voor ogen want slechts enkele maanden na de release van de Elipsa komen ze nu met opvolgers van zowel de Forma als de Libra H2O. De Kobo Sage is het nieuwe premiummodel en breidt de mogelijkheden van de Forma uit met de ondersteuning van de Kobo Stylus waardoor je nu ook op een ‘gewone’ ereader aantekeningen kunt maken. De Libra 2 lijkt erg op de Libra H2O met ogenschijnlijk alleen een kleine redesign van de grip en bladerknoppen.

Toch is dat niet alles. De Libra 2 heeft (net als de Sage overigens) een aantal kleine maar waardevolle upgrades gekregen: het e-ink scherm is een tik beter qua contrast en weergave en de oude micro-usb connector is vervangen door een USB-C aansluiting waardoor je makkelijker/sneller kunt opladen en bestanden kunt overzetten.

Als klap op de spreekwoordelijke vuurpijl beschikken de beide nieuwe ereaders van Kobo nu over de mogelijkheid om luisterboeken te luisteren dankzij een ingebouwde mediaspeler en bluetooth ondersteuning voor speakers en hoofdtelefoons. Dat moeten wel de luisterboeken zijn uit het eigen Kobo Plus Lezen en Luisteren abonnement – je kunt geen eigen muziekbestanden of elders gekochte luisterboeken op de ereader zetten – maar het werkt goed en maakt het Kobo Plus abonnement zeer zeker aantrekkelijker voor de liefhebbers van luisterboeken.

Ik ga hieronder uitgebreider in op de hardware en software van de Kobo Libra 2 maar dat hoef je niet allemaal door te scrollen om mijn conclusies te lezen: Ongeacht of je wel of niet zit te wachten op de mogelijkheid om luisterboeken op je ereader te beluisteren, de Kobo Libra 2 is een uitstekende update van de Libra H2O. Deze ereader heeft een licht verbeterd design, beschikt over alle toeters en bellen van zijn voorganger zoals de ComfortLightPro schermverlichting, fysieke bladerknoppen en de water resistentheid maar heeft ook een (iets) beter scherm en een moderne(re) USB-C aansluiting. Tel daar nog bij op dat de interne opslagruimte verviervoudigd is naar 32 GB en de prijs van 189,99 euro slechts een tientje meer is dan die van de Libra H2O en dan kun je alleen maar concluderen dat de Kobo Libra 2 zeer de moeite waard is als je op zoek bent naar een nieuwe ereader.

De Kobo Libra 2 samengevat

Specificaties:

  • Een 7 inch scherm (Carta E-Ink 1200), 1264×1680 pixels en 300 pixels per inch. Met ondersteuning voor een donkere modus in de software waarmee je dus witte letters op een zwarte achtergrond kunt krijgen;
  • USB-C aansluiting (snellere datatransfer met je computer);
  • 32 GB interne opslag, genoeg voor duizenden ebooks en tientallen luisterboeken;
  • Een grip die je linkshandig of rechtshandig kan vastpakken – de tekst op het scherm draait mee – en waarin fysieke bladerknoppen verwerkt zijn;
  • Beschikbaar in twee kleuren: zwart en wit.
  • Afmetingen: 144,6 x 161,6mm. De Libra 2 is 215 gram zwaar (23 gram zwaarder dan de Libra H2O);
  • 1Ghz MX6 processor en 512MB geheugen. Net als alle Kobo modellen van de afgelopen jaren;
  • ComfortLightPro (frontale schermverlichting met zowel regulier wit licht als met mogelijkheid om blauw licht te filteren ‘s avonds (“natuurlijk” licht);
  • IPX8 gecertificeerd wat betekent dat de ereader maximaal 60 minuten waterbestendig is tot 2 meter diepte;
  • Te koop voor €189,99 (100 euro goedkoper dan de Sage).

Pluspunten:

  • Fysieke bladerknoppen. Iets subtieler dan de knoppen op de Libra H2O maar ze werken uitstekend;
  • Ondersteuning voor Kobo Audioboeken luisteren middels een Bluetooth verbinding met je eigen bluetooth hoofdtelefoon of speaker;
  • De Libra 2 is perfect met één hand vast te houden voor ontspannen lezen dankzij de grip en de bladerknoppen die nog steeds binnen bereik zijn;
  • Je kunt de Libra 2 met je linkerhand vasthouden, je rechterhand vasthouden of zelfs in landscape stand vastpakken waarbij de tekst op het scherm – en de functionaliteit van de bladerknoppen – naadloos meedraaien;
  • Introductie van de Kobo software (4.30) die diverse nieuwe functionaliteiten toevoegt die de leeservaring verbeteren, zoals de donkere modus en de grootletter modus om de letters in de menu’s te vergroten. Deze software is inmiddels ook beschikbaar voor alle andere Kobo modellen maar niet met de donkere modus;
  • Een snellere USB-C aansluiting betekent dat je eindelijk afscheid kunt nemen van je micro-usb kabels en gebruik kunt maken van de usb-c kabels die je ongetwijfeld al hebt liggen;
  • Prima nieuw e-ink carta 1200 scherm met uitstekende schermverlichting en waterbestendigheid, al is dit niet uniek voor de Libra 2;
  • Hoewel de prijs van €189,99 nog steeds fors is natuurlijk, ligt deze 100 euro onder die van de Sage terwijl de verschillen redelijk klein zijn.

Minpunten:

  • Het ontbreken van een 3,5mm aansluiting voor een bedrade hoofdtelefoon is verklaarbaar maar werpt wel een extra drempel(tje) op. Heeft iedereen tegenwoordig een bluetooth hoofdtelefoon/oordopjes?
  • Nog steeds geen optie bij de leesinstellingen om woordafbreking standaard uit te zetten voor epubs. Kom op Kobo, dit schrijf ik nu al 10 jaar bij de reviews van jullie ereaders, doe mij nou eens een plezier ;-)

Het uiterlijk en de hardware

Net als de Kobo Libra H2O en de Forma is de Kobo Libra 2 niet symmetrisch. De Libra 2 heeft aan 1 kant een dikke rand die als grip dient waarmee je gemakkelijk de ereader kunt vasthouden zonder dat je (per ongeluk) het scherm aanraakt. In die rand zijn ook de processor, USB-C aansluiting en bladerknoppen verwerkt.

Om te voorkomen dat je altijd verplicht je ereader op dezelfde manier moet moet vastpakken is er een gyroscoop ingebouwd waarmee de ereader ‘weet’ hoe de ereader vastgepakt is en vervolgens het beeld kan kantelen. Ongeacht of je de Libra 2 met je linkerhand of rechterhand vastpakt, het beeld draait mee zodat je ‘gewoon’ kunt gaan lezen. Dat trucje doet de Libra 2 ook met de bladerknoppen waardoor de onderste knop altijd degene is waarmee je vooruit bladert en de bovenste knop te gebruiken is om terug te bladeren.

Met een icoontje in het menu van de ereader (dat pas verschijnt als je een boek aan het lezen bent!) kun je het automatisch draaien uitzetten en vastzetten op Portret of Landschap stand. Daarnaast kun je bij de Leesinstellingen de functies van de beide bladerknoppen omkeren mocht je liever vooruit bladeren met de bovenste knop.

De Libra 2 heeft ook weer de aan/uit knop op de achterzijde zitten waarbij je weliswaar soms eventjes moet voelen waar die zit – afhankelijk van hoe je de ereader vast hebt – maar wat aanzienlijk prettiger werkt dan de een kleine knop in de grip zoals de Forma heeft.

De achterkant is ook voorzien van een patroon waardoor je voldoende grip hebt met je vingers en de ereader minder snel genegen is uit je handen te glijden. Dat zou zonde zijn, nietwaar?

Processor en schermverlichting

Qua processor (dat bepaalt hoe snel de ereader is) en schermverlichting is er letterlijk niets nieuws te melden. De processor blijft dezelfde 1Ghz MX6 single core processor die al jaren de Kobo modellen aanstuurt. Ook de schermverlichting, de ComfortLight Pro schermverlichting, is dezelfde als geïntroduceerd in de Kobo Aura ONE vijf jaar geleden.

Een aantal gelijk verdeelde witte LED lampjes zorgen voor een betere lichtverspreiding en laten het scherm er witter uitzien. Behalve de witte LED lampjes zijn er ook ook nog eens een aantal LED lampjes die kleuren kunnen tonen en die eveneens rondom het gehele scherm geplaatst zijn. Die lampjes kunnen schakelen in de hoeveelheid blauw licht die ze geven zodat je er voor kunt kiezen om ‘s avonds minder blauw licht te gebruiken in de schermverlichting. Dit werkt uitstekend en is een absolute aanrader als je veel en vaak in bed leest bijvoorbeeld. Je kunt instellen dat ‘s avonds (vanaf een tijdstip van je keuze) automatisch het blauwlichtfilter aangaat maar er is geen sensor aanwezig die zelf kijkt of je voldoende licht hebt om bij te kunnen lezen.

Waterbestendig

De Kobo Libra 2 is waterbestendig is volgens de zogeheten IPX8 certificering. Dat is dezelfde mate van waterbestendigheid als de Aura H2O Edition Two, de Forma en de Libra H2O. Waar dit op neerkomt is dat de Kobo Libra 2 maximaal 60 minuten waterbestendig is tot 2 meter diepte. Let wel dat dit handig als je per ongeluk je ereader in het bad laat vallen of in een plasje water maar dat je geen fijne leeservaring hebt als je onder de douche of onder water een boek wilt gaan lezen. Het scherm reageert namelijk niet meer op input als het kletsnat is dus bladeren door een boek is er dan niet meer bij.

De software

De Kobo Libra 2 maakt gebruik van dezelfde software als de overige Kobo ereaders maar krijgt als eerste de allernieuwste 4.30 versie waarin een aantal nieuwe en veranderde functionaliteiten zijn toegevoegd.

Op het hoofdscherm worden bovenin nog steeds de vier laatstgelezen boeken getoond terwijl in het onderste deel het onderdeel ‘Mijn boeken’ vast getoond worden en er drie ‘blokken’ kunnen variëren, afhankelijk van of je verzamelingen aangemaakt hebt op de ereader (of in de Bol/Kobo app), het geïntegreerde Pocket gebruikt enz. Het zal je niet verrassen dat de Kobo Plus abonnementen ook gepromoot wordt op de voorpagina.

Als je de Libra 2 voor de eerste keer opstart moet je verplicht inloggen met een account. Je kunt ervoor kiezen om een nieuw account aan te maken of gebruik te maken van een bestaand Kobo of Bol account. De ebooks die je in (één van) die accounts hebt staan worden dan automatisch gesynchroniseerd naar je ereader via wifi. Je kunt ook de ebooks van beide accounts automatisch op je ereader laten zetten door te kiezen voor een Bol of Kobo account en dan in de instellingen van je Kobo account een koppeling te maken met je Bol account.

Het onderdeel ‘Mijn boeken’ is het hart van de software aangezien daar alle boeken getoond worden die je er rechtstreeks zelf op gezet hebt of die je bij Bol danwel Kobo gekocht hebt en naar de ereader gesynchroniseerd zijn.

Als je veel ebooks in je Kobo account (al dan niet gekoppeld met je Bol account) hebt staan dan worden alleen de laatste vijf gesynchroniseerd naar je ereader om ruimte te besparen. Je ziet wel alle gekochte titels staan maar die moeten eerst nog handmatig gedownload worden. Overigens kun je in je Kobo account alle ebooks die je niet gesynchroniseerd en/of zichtbaar wilt hebben, verplaatsen naar het archiefdeel zodat ze ‘onzichtbaar’ worden voor je ereader. Lees hier hoe je dat doet. Heb je een Bol account, dan heb je geen archief helaas.

Mijn boeken is ingedeeld in tabbladen voor BoekenAuteursReeks en Verzamelingen. Standaard kom je op het tabblad Boeken waarin je de lijst met boeken kunt filteren – op al eerder geopende boeken, ongelezen boeken, (bij Bol/Kobo) gekochte boeken, uit Dropox afkomstige documenten/boeken en (uit je account) gedownloade boeken. Heb je een Kobo Plus abonnement op het gebruikte account? Dan kun je ook hier op filteren en sorteren.

Het tabblad Auteurs geeft je een extra snelle ingang om bij de titels van je favoriete auteurs te komen. Het is een stuk sneller en gemakkelijker dan de hele lijst met boeken sorteren op auteur.

Reeks toont alle titels die binnen 1 serie op je ereader staan. Hoe goed dit werkt is wel afhankelijk van de metadata die door Bol en Kobo aan titels meegegeven is (of die je zelf bijvoorbeeld in Calibre hebt toegevoegd).

Het laatste tabblad is Verzamelingen waar je handmatig nieuwe verzamelingen kunt maken en waar bestaande verzamelingen getoond worden. Deze verzamelingen worden ook gesynchroniseerd als je met je account in de Bol/Kobo app inlogt en daar kun je ze ook beheren.

De leeservaring

De mogelijkheden om je hele leeservaring naar eigen smaak aan te passen zijn uitstekend bij Kobo. Je kunt natuurlijk het lettertype veranderen naar één van de 12 standaardlettertypes die ook nog eens elk hun eigen dikte- en scherpte-instellingen hebben, of zelf je eigen lettertypes toevoegen die je dan niet verder kunt aanpassen.

De lettergrootte is nauwkeurig aan te passen en kent maar liefst 50 stappen van miniscuul tot zo groot dat er nog maar 10 woorden op een scherm passen. En natuurlijk zijn de marges en de regelafstand ook probleemloos in te stellen.

Op de Libra 2 kun je ook lezen in de landschapstand. Dit werkt prima en is zelfs een aanrader als je je ereader bijvoorbeeld op schoot wilt leggen tijdens het lezen. Door de lettergrootte of regelafstand aan te passen is het een prima manier om ontspannen te lezen zonder dat je constant de ereader moet vasthouden.

Vergeet niet dat je bij de Instellingen in het hoofdmenu sowieso handige aanpassingen kunt maken die je leeservaring beïnvloeden. Bij de Leesinstellingen kun je aangeven na hoeveel pagina’s het scherm ververst moet worden maar ook of de Adobe EPUB nummering getoond moet worden. Die staat standaard aan en laat cijfers in de rechtermarge van de tekst zien waar in de papieren versie de paginanummering ongeveer zou hebben gestaan. Ik vind dat zelf bijzonder irritant en daar is de plek om het uit te zetten.

Bij diezelfde leesinstellingen kun je ook bepalen of en hoe je je leesvoortgang wilt zien. Je kunt de leesvoortgang in het hoofdstuk laten zien in de header (als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen) en de leesvoortgang in het totale boek in de footer (idem als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen). Je kunt beide ook uitzetten en een leesvoortgangsbalk helemaal onderin het scherm laten zien als je dat prettiger vindt.

Nieuw voor de Libra 2 (en de Sage) dankzij het vernieuwde scherm is de optie bij de leesinstellingen om de Donkere Modus aan te zetten. Het zorgt er voor dat je nu witte letters op een (bijna) zwarte achtergrond krijgt, iets waar veel lezers op zitten te wachten gezien het grote aantal vragen dat ik er over kreeg de afgelopen jaren.

Handig voor het lezen in bed ‘s avonds zonder anderen wakker te houden met een (felle) schermverlichting.

Het is al jaren mogelijk om de donkere modus aan te zetten op een Kobo ereader maar het vereist een kleine ‘hack’ omdat Kobo het niet officieel ondersteunde. Met de nieuwe schermen op de Libra 2 en Sage is dit nu eindelijk een menu-optie geworden bij de Leesinstellingen maar deze optie ontbreekt – ook bij de nieuwste softwareversie – op de oudere Kobo modellen.

Het (navigatie)menu heeft ook een upgrade gekregen want als je nu omhoog veegt vanaf de onderkant van de pagina wordt het menu getoond en is er een nieuwe navigatiebalk bijgekomen om door het hele ebook te navigeren in plaats alleen door het hoofdstuk zoals dat voorheen was. Een zwarte stip toont waar je bent gebleven als je terug wilt naar de vertrekpagina en er verschijnt een preview van pagina’s als je via de navigatiebalk aan het bladeren bent. Op die manier kun je snel terug (of vooruit) bladeren om die ene pagina te vinden die je zoekt.

Onder de navigatiebalk, aan de rechterkant, vind je nu ook een icoontje waarmee je alle notities gemakkelijk kunt terugvinden die je in dat boek gemaakt hebt in één overzicht. Helaas kun je die nog steeds niet exporteren op een gemakkelijke manier maar daar is wel een mouw aan te passen gelukkig.

Over navigatie gesproken, bij de Beta functies (onder de Instellingen) vind je een optie om de lettergrootte van de tekst in de menu’s van de ereader aan te passen. Want het is natuurlijk leuk en handig om de letters van je boek groter te maken maar wel knap vervelend dat je vervolgens met behulp van piepkleine letters de menu’s in moet duiken.

De groteletterinstelling is ook beschikbaar op oudere modellen Kobo ereaders die bijgewerkt zijn met de recentste updates. Bij Geavanceerd kun je zelf bepalen hoe groot de letters in het menu weergegeven worden.

Een optie om het automatisch afbreken van woorden te voorkomen is er echter nog steeds niet te vinden waardoor ik dat helaas handmatig zal moeten blijven doen. Je vindt elders op dit blog ook nog andere tips en trucs die het lezen op (en gebruik van) je Kobo ereader een stukje eenvoudiger maken.

Ik gebruik het gratis Calibre om mijn ebooks te beheren en dat programma heeft vele plugins en tools die handig zijn in combinatie met Kobo ereaders. Om de Kobo Libra 2 optimaal te kunnen gebruiken in Calibre heb je minimaal versie 5.30 nodig die op 22 oktober is uitgekomen. Zorg er dus voor dat je Calibre bijwerkt omdat anders de ereader niet herkend wordt.

Libra H2O vs Libra 2

De Kobo Libra H2O (links) en de Kobo Libra 2 (rechts)

De verschillen tussen de Libra H2O en de Libra 2 zijn klein en vallen niet meteen op maar je merkt wel dat je een recentere ereader in je hand hebt bij de Libra 2. Het bladeren lijkt sneller te gaan (ondanks de identieke processor en softwareversie), ik ben nu al compleet gewend aan de USB-C aansluiting maar het verschil in de schermen van beide ereaders valt pas goed op als je ze naast elkaar legt. Met een identieke resolutie en hoeveelheid pixels-per-inch had ik niet veel verschil verwacht maar zelfs op de kleine foto hierboven is al goed te zien dat het contrast en de zwartkleur sterker is op de Libra 2. Het is absoluut geen reden om er een nieuwe ereader voor te gaan kopen maar het is wel een duidelijke verbetering weer ten opzichte van oudere modellen.

Luisteren naar je boeken

Wie wil er nou niet af en toe voorgelezen worden? Kobo heeft al vele jaren audioboeken in hun webwinkels wereldwijd staan die alleen maar via de Kobo app te luisteren waren maar nu komt de mogelijkheid om die audioboeken te kunnen beluisteren ook naar de nieuwste ereaders. Zowel de Libra 2 als de Sage hebben nu een Bluetooth functie bij de Instellingen staan waarmee (Bluetooth) speakers, oordopjes of hoofdtelefoon gekoppeld kunnen worden.

Dat werkt snel en eenvoudig gelukkig. Binnen 15 seconden was mijn hoofdtelefoon gekoppeld en kon ik luisteren naar één van de audioboeken die ik in mijn account had staan. En ja, dat is meteen ook de beperking want het werkt alleen maar Kobo Audioboeken die je ofwel gekocht moet hebben of die onderdeel uitmaken van het Kobo Plus (Lezen en) Luisteren abonnement. Dat is wel een schril contrast met hoe Kobo zelf hun ereaders aanprijst als ‘open’ ereaders aangezien de koppeling met hun webwinkel voor de ebooks inderdaad compleet optioneel is. Met audioboeken is die openheid er echter niet dus je eigen mp3 bestanden kun je niet afspelen op de ereader.

Ik reken het Kobo echter niet aan dat ze hiervoor gekozen hebben. Audible – de audioboekdienst waar ik een abonnement op heb – en Storytel hebben hun audioboeken ook opgesloten in hun eigen ecosysteem van apps en staan ook niet toe dat je je eigen audiobestanden afspeelt via hun app. Ja, ik weet dat Storytel ook een eigen ereader heeft uitgebracht met ondersteuning voor hun audioboeken maar ook die staat niet toe om eigen bestanden af te spelen.

Ik heb de Libra 2 volledig opgeladen en ben toen een lang audioboek gaan afspelen. Dat is absoluut geen representatieve test maar per uur kost het afspelen iets meer dan 10% aan accuduur. Na ruim 8 uur vond ik het hoog tijd om de Libra 2 weer op te laden en dat viel me eigenlijk best mee. Ik ben zelf gewend om Audible audioboeken via de app op de telefoon af te spelen maar ik moet toegeven dat het wel iets heeft om je lees (en luisterboek) ervaring op één en hetzelfde apparaat te hebben. Oh ja, als je een paar minuten *geen* audioboek meer luistert dan schakelt de ereader de Bluetooth uit om stroom te besparen. Handig!

Veilig mee onderweg

Ik raad altijd aan om een ereader in een stevige hoes te stoppen als je hem niet permanent op je nachtkastje hebt liggen. Een e-ink scherm kan best wel tegen een stootje maar ereaders zijn nou eenmaal niet zo heel erg stevig en als je hem dagelijks in een rugzak meeneemt dan is de extra bescherming absoluut geen luxe.

Met de bijzondere vormgeving van de Libra 2 heb je niet veel keuze in het budgetsegment van hoezen – ik heb er nog geen kunnen vinden zelfs – en dus zul je het moeten doen met de Sleep Covers van Kobo zelf in de kleuren klaproosrood, lavendel, leisteenblauw en zwart. Eerlijk is eerlijk, het zijn prima hoezen die behalve bescherming ook als standaard dienen om je Libra 2 op een tafel te plaatsen. Je vouwt de flap in de gewenste vorm om je ereader in portret of in landschapsstand neer te zetten. Eigenlijk is een dergelijke cover onmisbaar als je het mij vraagt maar je moet wel rekening houden met de extra 40 euro die ze kosten.

Conclusies

Is de Kobo Libra 2 de moeite waard? Krijg je waar voor je geld en zou je moeten overwegen om te upgraden?

De Kobo Libra 2 is zeer zeker de moeite waard, ook al is het een relatief kleine update van de Libra H2O. De Libra 2 heeft alle functionaliteiten van zijn voorganger zoals de ComfortLightPro schermverlichting, de fysieke bladerknoppen en de waterbestendigheid. Er komen een (iets) beter scherm en een moderne(re) USB-C aansluiting bij en de interne opslagruimte is verviervoudigd naar 32 GB. Wil je graag luisteren naar luisterboeken die je bij Kobo (Plus) al in je account hebt zitten? Dan is de Libra 2 definitief de ereader voor jou.

Lees je ‘alleen’ maar boeken op je ereader en heb je al een Libra H2O? Dan is het definitief niet de moeite van het upgraden waard want daarvoor zijn de verschillen te klein. Ben je echter op zoek naar een nieuwe ereader en wil je net iets meer dan het basis instapmodel van Kobo (de Nia)? Tja, dan is de Libra 2 duidelijk de beste keus om zo veel mogelijk ereader voor je geld te krijgen.

De Kobo Libra 2 is sinds 19 oktober 2021 te koop bij o.a. Bol, Wehkamp en de Mediamarkt voor 189,99 euro. De sleepcovers in vier kleuren zijn daar ook verkrijgbaar.
Met dank aan oona agency voor het beschikbaar stellen van een reviewexemplaar.

#

afbeelding van de Kobo Elipsa ereader

De Kobo Elipsa in de praktijk

Een jaar na de introductie van de (budget) Kobo Nia ereader komt Kobo niet met de opvolger van de Kobo Forma (of de Libra H2O) maar met compleet iets nieuws. De Kobo Elipsa is de grootste ereader die Kobo ooit gemaakt heeft met een scherm van 10,3 inch en heeft als belangrijkste vernieuwing dat het tevens als digitaal notitieblok fungeert. De Kobo Elipsa komt met een eigen Kobo Stylus waarmee je op het scherm notities kunt maken in ebooks en pdf’s, in de menu’s kunt navigeren en je eigen notitieblokken kunt volschrijven. Maar is de nieuwste toevoeging aan de range van Kobo ereaders het waard om 400 euro voor neer te tellen? Ook al is de hoes deze keer keurig inbegrepen in de prijs?

Als ik het goed geteld heb is de Kobo Elipsa het veertiende model ereader dat in bijna tien jaar tijd door Kobo op de markt is gebracht. Dat zijn niet allemaal even vernieuwende modellen geweest – er is maar zo veel dat je kunt innoveren aan een ereader – maar je moet het Kobo nageven dat ze bij de meeste modellen een duidelijke focus op een specifieke functie van een ereader leggen.

Of het nou de schermverlichting is met blauw licht filter, de ‘waterbestendigheid’ of de bij de Forma geïntroduceerde (en bij mij zo geliefde) fysieke bladerknoppen, bijna elk model heeft zijn eigen unieke kenmerk. Voor de Kobo Elipsa combineerde Kobo de vraag (?) voor een nog grotere ereader met de mogelijkheid om dat grotere scherm ook te kunnen gebruiken om op te schrijven. Een functionaliteit die niet nieuw is – de reMarkable (2) en de Onyx Boox Note Air zijn al langer op de markt – maar die nog niet eerder gedaan is door een partij die toch echt de focus heeft op het verkopen van ebooks en de bijbehorende leeservaring. Mijn eigen ervaring met de reMarkable is dat het een fijn apparaat is om op te tekenen en aantekeningen te maken maar dat het lezen van ebooks een aanzienlijk minder plezierige activiteit is.

Ik ga hieronder zeer uitgebreid in op zowel de lees- als schrijfervaring op de Kobo Elipsa – met speciale aandacht voor de mogelijkheden om gemaakte aantekeningen in documenten en notitieblokken te kunnen gebruiken buiten de Elipsa – maar geef mijn oordeel nu alvast als je je afvraagt of de Kobo Elipsa voor jou de aanschaf waard is.

De Elipsa is voor jou als je op zoek bent naar een grote ereader waar je dus veel tekst op kwijt kunt en minder hoeft te bladeren. Zonder hoes weegt de ereader minder dan 400 gram en hoewel een 10,3 inch ereader niet in alle gevallen handig is om op te lezen, is het zonder twijfel een verademing als je altijd al een ereader met een veel groter scherm had willen hebben. Het enige grote nadeel voor mij is het ontbreken van bladerknoppen die juist bij dit grotere scherm het eenhandig gebruik mogelijk had moeten maken. Nu moet je iedere keer weer op het scherm tikken en als je nu een Forma of een Libra hebt, dan ga je dat niet waarderen. Hoewel er een uitstekende schermverlichting op zit, heeft Kobo geen blauwlicht filter toegevoegd. Mocht je dit gewend zijn van eerdere Kobo ereaders, besef dat het bij de Elipsa ontbreekt.

Met betrekking tot de schrijffuncties van de Kobo Elipsa: schrijven op een e-ink scherm van een ereader heeft altijd een vertraging die een tablet of smartphonescherm niet kent. De digitale inkt komt een fractie van een seconde achter je pen aan. Het goede nieuws is dat dit na enig wennen wel prima werkt en je de Elipsa, zeker in combinatie met de meegeleverde hoes, heel goed als notitieblok kunt gebruiken. Je kunt de volgeschreven pagina’s exporteren naar Dropbox en datzelfde kan (automatisch) ook met pdf’s waar je aantekeningen of markeringen in gemaakt hebt. Voor aantekeningen en markeringen in ebooks geldt echter dat deze opgesloten blijven op de ereader en niet geëxporteerd kunnen worden. Je zult het ebook moeten bewaren op de ereader om de gemaakte aantekeningen en notities na te kunnen lezen.

Oftewel, de Kobo Elipsa is een uitstekende ereader maar heeft voor degenen die er alleen maar op willen lezen slechts de grootte als het unieke voordeel. De Elipsa is simpelweg de grootste ereader die je kunt kopen maar heeft geen fysieke bladerknoppen, is niet waterdicht en heeft niet de ComfortLightPro blauwlichtfilters die eerdere modellen wel hadden. Ben je iemand die graag streept, markeert en aantekeningen maakt in ebooks, (pdf)documenten of boodschappenlijstjes maken op je grote ereader wel ziet zitten? Dan is de Kobo Elipsa de moeite van het proberen waard denk ik. Wil je alleen maar lezen en niet per se de grootste ereader kopen die er is? Dan is de Kobo Forma of de Kobo Libra H2O een beter en minder duur alternatief.

De Kobo Elipsa samengevat

Specificaties:

  • Een 10,3 inch scherm (Carta E-Ink 1200 Touchscreen), 1404×1872 pixels en 227 pixels per inch. De grootte van het scherm is vergelijkbaar met een iPad
  • 32GB interne opslag zonder mogelijkheid om dit uit te breiden via een micro-sd kaart. Dit is 4x zo veel als eerdere ereaders van Kobo en voldoende voor duizenden ebooks en documenten;
  • Een grip/brede rand die je linkshandig of rechtshandig kan vastpakken waarna de tekst op het scherm mee draait;
  • Afmetingen: 193 x 227.5 x 7.6 mm. De Kobo Elipsa is 383 gram zwaar (ter vergelijking, de Forma is 197 gram) zonder hoes. Inclusief hoes en stylus (die in de hoes geplaatst kan worden) weegt de Elipsa 752 gram.;
  • USB-C aansluiting voor het opladen;
  • Te koop voor €399,99

Pluspunten:

  • De Kobo Elipsa is groot! Met een 10,3 inch scherm is het de grootste ereader die je kunt kopen;
  • De Elipsa is ondanks zijn grote scherm nog steeds goed met één hand vast te houden voor ontspannen lezen mits je hem zonder hoes gebruikt;
  • Je kunt de Elipsa met je linkerhand vasthouden, je rechterhand vasthouden of zelfs in landscape stand vastpakken. De tekst op het scherm draait dan automatisch mee (dat is overigens uit te zetten als je dat niet wilt);
  • De Kobo Stylus wordt meegeleverd en daarmee schrijf je echt gemakkelijk op de Elipsa in ebooks, pdf’s en de nieuwe notitieblokkenfunctie;
  • Dropbox ondersteuning voor het synchroniseren van je eigen ebooks en documenten naar de ereader *en* het exporteren van je notitieblokken.

Minpunten:

  • Geen fysieke bladerknoppen. De Elipsa is ondanks zijn grootte nog steeds goed met 1 hand vast te houden maar je hebt altijd een tweede hand nodig om te bladeren door te tikken op het scherm;
  • Geen aparte ‘read only’ hoes verkrijgbaar of meegeleverd. De meegeleverde sleepcover hoes voldoet uitstekend als je wilt schrijven op de Elipsa maar maakt de ereader te zwaar als je er alleen op wilt lezen;
  • Geen ComfortLightPro schermverlichting met blauwfilter;
  • Markeringen en notities maken met de stylus werkt niet bij bibliotheek boeken (met DRM beveiligd) en zelf geconverteerde Kobo EPUB boeken;
  • Markeringen en notities in ebooks zijn niet te exporteren en blijven onlosmakelijk verbonden met het ebook op de Elipsa. Verwijder je het ebook, dan verwijder je effectief ook de markeringen en notities;
  • De prijs van €399,99 is pittig. Kobo brengt met de Elipsa zijn grootste maar ook de duurste ereader uit.

Het uiterlijk en de hardware

Het is niet verrassend dat de Kobo Elipsa lijkt op een notitieblok als die in de meegeleverde hoes zit.

Kobo Elipsa in de sleepcover hoes

Het is een sleepcover hoes – wat betekent dat de Elipsa automatisch in de slaapstand gaat als je de flap over het scherm doet – en die zo gevouwen kan worden dat die ook als een (kleine) standaard fungeert. In de hoes is boven het scherm ruimte om de stylus in op te bergen.

De Kobo stylus is ook het echte nieuwe aan deze ereader natuurlijk. Het is een stevige stylus die werkt op een AAAA batterij (dat is 4xA, ik wist eerlijk gezegd niet eens dat die bestonden) die eveneens meegeleverd wordt. Enigszins goed verstopt in het doosje overigens. De stylus is voorzien van twee knoppen die bij je vinger zitten als je hem vasthoudt. Eén knop is voor het selecteren van woorden (door ze aan te tikken met de knop ingedrukt) terwijl de andere knop geschreven tekst of lijntjes ‘uitgumt’. De stylus werkt ook perfect om mee te navigeren door de menu’s van de ereader trouwens. Als je eenmaal de stylus gewend bent voelt het raar om met je vingers door de menu’s te tikken.

Foto van de Kobo Elipsa ereader

De brede rand dient als grip waar je gemakkelijk je hand kwijt kunt als je je ereader wilt vasthouden, zonder dat je iedere keer moet oppassen dat je met je hand of vingers het scherm aanraakt met onbedoelde gevolgen.

Om te voorkomen dat je altijd verplicht je ereader met dezelfde hand moet vastpakken heeft Kobo ook een gyroscoop ingebouwd waarmee de ereader ‘weet’ hoe de ereader vastgepakt is en vervolgens het beeld kan kantelen. Ongeacht of je dus de Elipsa met je linkerhand of rechterhand vastpakt, het beeld draait mee zodat je ‘gewoon’ kunt gaan lezen.

Met een icoontje rechts boven in het menu van de ereader (dat pas verschijnt als je een boek aan het lezen bent!) kun je het automatisch draaien uitzetten en vastzetten op Portret of Landschap stand.

Behalve de aan/uitknop, die verzonken en nogal onzichtbaar verzonken is in de rand, beschikt de Elipsa over een USB C aansluiting waarmee dit de eerste ereader is van Kobo die over deze snellere aansluiting beschikt. Vanzelfsprekend is het kabeltje gewoon meegeleverd.

Forma vs Elipsa

Met 7,8 inch was de Kobo Forma in 2018 destijds de grootste ereader van Kobo maar het verschil met de 10,3 inch Elipsa is opvallend:

Foto van de Kobo Elipsa ereader naast de Kobo Forma
Zelfs met een grotere regelafstand past er flink meer tekst op het scherm van de Elipsa en leest het – mijns inziens – wat rustiger en fijner.

De software

De Kobo Elipsa maakt gebruik van dezelfde software als de overige Kobo ereaders maar krijgt wel als eerste de nieuwe versie 4.28 waarin de nieuwe ‘Mijn Notitieblokken’ functionaliteit toegevoegd is en die vanzelfsprekend exclusief blijft voor de Elipsa. Op het hoofdscherm worden bovenin de vier laatstgelezen boeken getoond terwijl in het onderste deel het onderdeel ‘Mijn boeken’ vast getoond worden en er drie ‘blokken’ kunnen variëren, afhankelijk van of je verzamelingen aangemaakt hebt, het geïntegreerde Pocket gebruikt enz.

Als je de Kobo Elipsa voor de eerste keer opstart moet je verplicht inloggen met een account. Je kunt ervoor kiezen om een nieuw Kobo/Bol account aan te maken of gebruik te maken van een bestaand Kobo of Bol account. De ebooks die je in (één van) die accounts hebt staan worden dan automatisch gesynchroniseerd naar je ereader via wifi. Je kunt ook de ebooks van beide accounts automatisch op je ereader laten zetten door te kiezen voor een Kobo account en dan in de instellingen van je Kobo account een koppeling te maken met je Bol account.

In de menubalk onderin vind je ‘Mijn Boeken’, ‘Mijn Notitieblokken’, ‘Ontdek’ en alle ereaderinstellingen in het deel ‘Meer’. Het onderdeel ‘Mijn Boeken’ is het hart van de software aangezien daar alle boeken getoond worden die je er rechtstreeks zelf op gezet hebt, via Dropbox gesynchroniseerd hebt en de titels die je bij Bol danwel Kobo gekocht hebt en naar de ereader gesynchroniseerd zijn.

Alleen de recentste vijf boeken worden gesynchroniseerd naar je ereader om ruimte te besparen. Je ziet wel alle gekochte titels staan maar die moeten eerst nog handmatig gedownload worden. Overigens kun je (alleen) in je Kobo account alle ebooks die je niet gesynchroniseerd en/of zichtbaar wilt hebben, verplaatsen naar het archiefdeel zodat ze ‘onzichtbaar’ worden voor je ereader. Lees hier hoe je dat doet.

Mijn boeken is ingedeeld in tabbladen voor BoekenAuteurs, Reeks en Verzamelingen. Standaard kom je op het tabblad Boeken waarin je de lijst met boeken kunt filteren – op al eerder geopende boeken, ongelezen boeken, (bij Bol/Kobo) gekochte boeken, uit Dropox afkomstige documenten/boeken en (uit je account) gedownloade boeken. Heb je een Kobo Plus abonnement op het gebruikte account? Dan kun je ook hier op filteren en sorteren.

Het tabblad Auteurs geeft je een extra snelle ingang om bij de titels van je favoriete auteurs te komen. Het is een stuk sneller en gemakkelijker dan de hele lijst met boeken sorteren op auteur.

Reeks toont alle titels die binnen 1 serie op je ereader staan. Hoe goed dit werkt is wel afhankelijk van de metadata die door Bol en Kobo aan titels meegegeven is (of die je zelf bijvoorbeeld in Calibre hebt toegevoegd).

Het laatste tabblad is Verzamelingen waar je handmatig nieuwe verzamelingen kunt maken en waar bestaande verzamelingen getoond worden. Deze verzamelingen worden ook gesynchroniseerd als je met je account in de Bol/Kobo app inlogt en daar kun je ze ook beheren.

De leeservaring

De mogelijkheden om je hele leeservaring naar eigen smaak aan te passen zijn uitstekend bij Kobo. Je kunt natuurlijk het lettertype veranderen naar één van de 11 standaardlettertypes die ook nog eens elk hun eigen dikte- en scherpte-instellingen hebben, of zelf je eigen lettertypes toevoegen die je dan niet verder kunt aanpassen.

De lettergrootte is nauwkeurig aan te passen en kent maar liefst 50 stappen van miniscuul tot zo groot dat er nog maar 10 woorden op een scherm passen. En natuurlijk zijn de marges en de regelafstand ook probleemloos in te stellen.

Lezen in de landschapstand kennen we al van de Kobo Forma en werkt ook prima op de Elipsa. Het is vooral een aanrader als je je ereader bijvoorbeeld op schoot wilt leggen tijdens het lezen. Een twee kolommen (pagina’s) weergave in de landschapstand zou een nuttige toevoeging kunnen zijn maar die is er vooralsnog niet.

Vergeet niet dat je bij de Instellingen in het hoofdmenu sowieso handige aanpassingen kunt maken die je leeservaring beïnvloeden. Bij de Leesinstellingen kun je aangeven na hoeveel pagina’s het scherm ververst moet worden maar ook of de Adobe EPUB nummering getoond moet worden. Die staat standaard aan en laat cijfers in de rechtermarge van de tekst zien waar in de papieren versie de paginanummering ongeveer zou hebben gestaan.

Bij diezelfde leesinstellingen kun je ook bepalen of en hoe je je leesvoortgang wilt zien. Je kunt de leesvoortgang in het hoofdstuk laten zien in de header (als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen) en de leesvoortgang in het totale boek in de footer (idem als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen). Je kunt beide ook uitzetten en alleen een leesvoortgangsbalk helemaal onderin het scherm laten zien als je dat prettiger vindt.

Een optie om het automatisch afbreken van woorden te voorkomen is er echter nog steeds niet te vinden na al die jaren waardoor ik dat helaas handmatig zal moeten blijven doen. Je vindt elders op dit blog ook nog andere tips en trucs die het lezen op (en gebruik van) je Kobo ereader een stukje eenvoudiger maken.

Ik gebruik het gratis Calibre om mijn ebooks te beheren en dat programma heeft vele plugins en tools die handig zijn in combinatie met Kobo ereaders. Om de Kobo Elipsa te kunnen gebruiken in Calibre heb je minimaal versie 5.21 nodig. Zorg er dus voor dat je Calibre bijwerkt omdat anders de ereader niet herkend wordt.

Dropbox

Eén van de belangrijkste functionaliteiten van de Kobo Elipsa is de ondersteuning voor Dropbox. Die is niet nieuw voor de Elipsa (de Forma was tot nu toe de enige Kobo ereader die Dropbox integratie bood) maar is nu wel extra belangrijk geworden. Door je Kobo/Bol account op de ereader te koppelen met een Dropbox account wordt het mogelijk om ebooks, maar ook PDF documenten die je wilt voorzien van aantekeningen, te synchroniseren naar de Elipsa zonder dat je daarvoor de ereader aan een computer hoeft te koppelen. Voor PDF documenten werkt die koppeling ook andersom want zodra je een PDF gaat bewerken wordt de aangepaste versie meteen terug gesynchroniseerd met de Dropbox map. Mits je verbonden bent met wifi natuurlijk.

Een uitleg hoe je je ereader/account koppelt met Dropbox kun je hier vinden.

Schrijven op de Elipsa

Het zal duidelijk zijn dat de Elipsa bedoeld is om op te schrijven. Dat komt goed tot zijn recht in de nieuwe Mijn Notitieboeken optie in het menu maar kan ook gebruikt worden in ebooks en PDF documenten.

Foto van bewerkte ebooks en pdf documenten op de Kobo Elipsa ereader

Notities maken in ebooks kon altijd al op een Kobo ereader. Door een paar seconden te drukken op een woord krijg je de optie om het woord of zin te markeren danwel te voorzien van een notitie die je dan moet typen. Typen hoeft niet meer met de stylus want je kunt nu omcirkelen, krassen, markeren, doorstrepen, enz naar hartelust. Tenminste, in de meeste ebooks want het werkt niet als ze met Adobe DRM beveiligd zijn (zoals bijvoorbeeld ebooks van de bibliotheek) en het lukt me ook niet met mijn elders gekochte ebooks die ik met Kepubify had geconverteerd naar Kobo ebooks. Met de bij Bol/Kobo gekochte ebooks ging het wel goed, net als bij de reguliere EPUBs die ik via Dropbox op de Elipsa gezet had.

Het is wel goed om te beseffen dat alle slimme en briljante notities die je met de stylus in een ebook maakt alleen maar op de Elipsa zelf na te lezen zijn. Ze zijn niet te exporteren naar Dropbox omdat ze als een afbeeldingslaag ‘bovenop’ het ebook getoond worden en niet als combinatie geëxporteerd kunnen worden zonder meteen een onrechtmatige kopie van het ebook te maken. Vergelijk het met een heel dun stukje vloeipapier dat over alle pagina’s van een boek ligt. Je schrijft op dat vloeipapier maar een exportbestand zou behalve dat vloeipapier ook een kopie van de pagina’s moeten bevatten waar je geschreven hebt. Het enige alternatief zou zijn om screenshots/foto’s te maken van al die pagina’s en dat is precies wat ik zelf gedaan heb voor de titels waar ik in geschreven heb.

Met PDF documenten heb je dit probleem niet want dit zijn feitelijk al afbeeldingsbestanden. Het werkt nog steeds niet overigens als de PDF documenten beveiligd zijn maar in zelfgemaakte en onbeveiligde PDF documenten kun je alles schrijven wat je maar wil en de wijzigingen worden meteen geupload naar Dropbox zodra je het document sluit op de Elipsa.

Mijn Notitieboeken

In Mijn Notitieboeken heb je echter geen enkele last van restricties door beveiligde ebooks of potentiële auteursrechtinbreuken. Het nieuwe onderdeel in de onderste menubalk van de Elipsa bied je simpelweg toegang tot een schier oneindig aan te maken notitieblokken waar je net zo veel op kunt schrijven als je wilt.

menuscherm van de Mijn Notitieblokken optie op de Kobo Elipsa ereader.

Je krijgt allereerst de keuze voorgeschoteld om een Basis notitieblok aan te maken of een Uitgebreid notitieblok. Die laatste heeft aanzienlijk meer opmaakopties maar de belangrijkste is dat het je handschrift omzet naar tekst. Als je bijvoorbeeld aantekeningen maakt bij een vergadering dan is dat de enige/beste optie om deze om te laten zetten naar tekst in een Word document.

In een Basis notitieblok heb je dan ook maar weinig opties. Standaard krijg je ruitjespapier als achtergrond maar dat kun je veranderen naar gelinieerd, gestippeld of blanco. Je schrijft, tekent of doodelt wat je wil en heb je de optie om je creaties te exporteren naar de computer of naar je Dropbox account als PDF, JPG of PNG bestand.

In een Uitgebreid notitieblok begin je met een gelinieerd vel en kun je nog steeds schrijven wat je wil. In het menu rechtsboven heb je echter meer opties:

menu optie van de notitieblokken op de Kobo Elipsa ereader

Met Alles converteren past de Elipsa ook handschriftherkenning toe op geschreven tekst en dat werkte behoorlijk goed met mijn slordig handschrift. Eventuele fouten in die herkenning zijn niet te corrigeren overigens maar dat is sowieso handiger in een tekstverwerker te doen. Bij Exporteer: notitieblok kun je kiezen om het als Word bestand te exporteren naar je computer of Dropbox.

In beide soorten notitieblokken heb je dezelfde keuzes in soort, pen-dikte en pen-schaduw van de lijnen die je met je stylus maakt. Het is een kwestie van uitproberen om te kijken wat voor jou werkt.

menu optie van de notitieblokken op de Kobo Elipsa ereader

Conclusies

De Elipsa is met recht een vernieuwing in het land van ereaders. Niet omdat het iets revolutionairs doet – er bestaan al goede e-ink tablets waar je op kunt schrijven – maar omdat het een uitstekende (en grote!) ereader met alle gemakken van het digitaal lezen waar Kobo de afgelopen 10 jaar aan gewerkt heeft, combineert met een digitaal notitieblok.

De combinatie werkt goed maar er valt zeker het één en ander op aan te merken. Als je alleen op zoek bent naar een goede ereader dan kan het grote formaat een pluspunt zijn maar je loopt al snel tegen de minpunten aan. Het grote formaat betekent dat de ereader niet heel handig is om mee te nemen onderweg en de combinatie met de meegeleverde hoes en stylus betekent dat de Elipsa 3 keer zwaarder is dan de Forma of Libra in hun respectievelijke hoezen. Daarbij mis je de bladerknoppen, de waterbestendigheid en het blauwlichtfilter van de schermverlichting. Wil je simpelweg een zo groot mogelijke ereader? Dan is de Elipsa je enige keuze en zal het je wellicht weinig kunnen schelen wat er allemaal aan ontbreekt of wat je voor de overige ongebruikte functionaliteiten betaalt.

Zelf hoop ik dat een eventuele opvolger wel voorzien gaat worden van fysieke bladerknoppen en een aparte leeshoes voor als je die ereader voornamelijk gebruikt om op te lezen. Een Forma/Elipsa combinatie met zowel een leeshoes, schrijfhoes en stylus. Dat zou de vraagprijs van 399,99 euro wat mij betreft kunnen rechtvaardigen. Tot die tijd is het lastig om de Elipsa aan te bevelen terwijl de Forma mijns inziens de betere keuze voor de veeleisende veellezer is en de Libra H2O recentelijk twee tientjes in prijs gezakt is.

En toch ben ik enthousiast over het kunnen schrijven op een Kobo ereader. De stylus bevalt goed en aangezien ik zowel veel lijstjes/korte aantekeningen maak en altijd mijn ereader in de buurt heb liggen, zie ik het mezelf wel daarvoor gebruiken. Als ik PDF documenten zou willen/moeten voorzien van commentaar dan zou de Elipsa beter voor me kunnen werken dan mijn iPad maar los van de notitieblokken zie ik zelf geen reden om die functie te gebruiken, net als het met de stylus maken van notities in ebooks.

Uiteindelijk is de Elipsa wat mij betreft een ereader met een extra schrijffunctionaliteit. Het belangrijkste is dat de ereader moet overtuigen als zelfstandig apparaat ten opzichte van zijn voorgangers. Kobo komt goed in de buurt maar de Elipsa levert voor mij net iets te veel in ten opzichte van de drie jaar oude Forma. De Kobo Stylus en het grotere e-ink tabletformaat voegen absoluut iets nieuws toe maar het maakt mij vooral nieuwsgierig naar een eventuele opvolger. Gaat Kobo verder ontwikkelen op A4 digitale notitieblokken die ook goede ereaders zijn of op het verbeteren van ereaders met mogelijkheid om ze als een digitaal notitieblok te gebruiken? Ik ben namelijk wel geïnteresseerd in een 8 inch Forma 2 waar je ook met de stylus op kunt schrijven.

De Kobo Elipsa is nu te koop bij o.a. Bol, Wehkamp en de Mediamarkt voor 399,99 euro.
Met dank aan oona agency voor het beschikbaar stellen van een reviewexemplaar.

#

De Easy Access afkoopregeling voor auteursrecht in het hbo

Sinds ruim tien jaar sluit de Vereniging Hogescholen (VH), en daarvoor de HBO-Raad, met de stichting Uitgevers
voor Onderwijs (UvO, vroeger PRO geheten) driejaarlijks een overeenkomst over het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken in het onderwijs. Deze Readerregeling is een concrete uitwerking van de mogelijkheden die in de onderwijsexceptie in de Auteurswet geboden worden en bevat afspraken over hoeveel er overgenomen mag worden door docenten en wat de bijbehorende vergoedingen zijn. Deze Readerregeling is (met terugwerkende kracht) per 1 januari 2021 vervangen door een Easy Access regeling die meer mogelijkheden biedt voor het (hbo) onderwijs en veel oude problemen moet oplossen.

Van Readerregeling naar Easy Access

De readerregeling heeft een lange geschiedenis die nog veel verder terug gaat dan 10 jaar. De oorspronkelijke readerregeling regelde weliswaar precies hetzelfde – hoeveel er overgenomen mocht worden uit boeken en tijdschriften – maar dit was in een tijd waarin papieren readers en syllabi de boventoon voerden en de repro-afdelingen van hogescholen eenvoudig konden registreren & doorgeven wat er gebruikt werd.

Zo rond 2008, 2009 werd een eerste poging gedaan om de regeling te actualiseren aangezien overnames meer en meer in digitale leeromgevingen kwamen te staan en het aantal readers/syllabi geleidelijk begon af te nemen. Die poging was nogal karig want het stelde niet meer voor dan het 1 op 1 doorzetten van wat er in papieren readers toegestaan was naar modules in de ELO. Het bleven overnames waarbij er woorden en afbeeldingen geteld moesten worden – want zo ging dat op papier – ook al waren er geen repro-afdelingen meer betrokken. Die plaatsen en beheren geen digitale leeromgevingen natuurlijk.

Vragen over wat er qua auteursrecht mogelijk was, inclusief de ondankbare taken om daar toezicht op te houden, kwamen ineens bij de bibliotheken van de hogescholen terecht. Die verenigden zich in 2010 in het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo en zetten zich sindsdien in om adviezen over auteursrechtkwesties aan hun docenten en onderzoekers te geven maar ook om een betere regeling te bewerkstelligen die zowel voor de hogescholen als uitgevers minder rompslomp oplevert.

En dat is een lange route gebleken. Al in de zomer van 2017 begonnen de eerste gesprekken tussen de Vereniging Hogescholen en de uitgevers over hoe de nieuwe regeling er uit zou moeten zien. Het uitgangspunt ‘high trust, low control’ bleek niet gemakkelijk toepasbaar te zijn op de vele uitwerkingen en veranderingen die nodig waren. In tegenstelling tot de oude regelingen konden nu alle voorstellen direct getoetst worden aan de praktijk via de adviezen van het NAI-hbo en ook al heeft het ruim 3 jaar geduurd, er ligt nu een betere versie van de afkoopregeling dan ooit tevoren.

Easy Access afkoopregeling

Met een nieuwe regeling komt een nieuwe naam. Nou ja, niet helemaal nieuw want de universiteiten kennen al sinds 2017 een Easy Access regeling die op het eerste oog ook nog eens lijkt op die van het hbo. In beide wordt de overname van boeken opgehoogd van het oorspronkelijke 10.000 woorden naar maximaal 50 pagina’s (tot max. 25% van het werk) en geldt die paginagrens ook voor de tijdschriften.

Maar verder zijn de beide Easy Access regelingen redelijk verschillend.

Voor het hbo hebben we behalve het uitgangspunt ‘high trust, low control’ ook vastgehouden aan het gegeven dat een nieuwe regeling niet alleen maar het maken van afspraken met uitgevers dient te zijn als uitwerking van de onderwijsexceptie. Nee, het is een afkoopregeling en daarin regel je normaliter de zaken op een dermate wijze dat je het gemakkelijker voor jezelf maakt. In plaats van heel veel moeite doen om elke individuele overname te verantwoorden in een reader, ELO module of Microsoft Team omgeving, koop je dat af zodat je niet al die moeite hoeft te doen. Je betaalt om het overgrote (reguliere) gebruik van overnames in het onderwijs geregeld te hebben zonder dat docenten met formulieren, aanvraagprocedures en administratieve rompslomp geconfronteerd moeten worden. Afkopen van het reguliere gebruik en faciliteren van wat extra nodig is. Plus voorkomen en bestrijden van excessen.

Wat is dan regulier gebruik?

Dat is een beetje lastig te bepalen natuurlijk maar kijkend naar huidige overnames (en wat uitgevers hier maximaal in willen doen) kom je voor boeken (voorlopig) uit op maximaal 50 pagina’s uit 1 (studie)boek. Tot een maximum van 25% van het boek. Dat trekken we gelijk met de tijdschriften en dus mogen daar ook 50 pagina’s uit gebruikt worden onder de nieuwe regeling.

Afbeeldingen gebruiken in Powerpoints (en ELO modules) was al mogelijk in het hbo dankzij afspraken met Stichting Pictoright maar deze zijn verruimd en ook rechtstreeks opgenomen in de Easy Access regeling: maximaal 50 afbeeldingen in een (Powerpoint)presentatie, maximaal 25 uit het oorspronkelijk werk en maximaal 10 werken van dezelfde maker.

Bladmuziek heeft ook een forse uitbreiding gekregen aangezien de oude overnamegrens onwerkbaar was. Bladmuziek valt nu onder dezelfde limiet van 50 pagina’s waarmee in de praktijk 25% van de bladmuziek gebruikt kan worden ter toelichting in het onderwijs.

Niet alleen wat maar vooral HOE

Inhoudelijk is de Easy Access regeling zeker niet spannend. Het grote verschil met de eerdere regeling – en de Easy Access regeling van de universiteiten – is dat het vooraf en achteraf verantwoording afleggen verdwenen is. Docenten hoeven niet meer allerlei afspraken en procedures te volgen om overnames in hun onderwijsmateriaal te gebruiken en er worden geen controles van de digitale leeromgevingen uitgevoerd door Stichting UvO.

Dit is/wordt vervangen door een set aan afspraken en samenwerking tussen de Auteursrechten Informatie Punten van de hogescholen en Stichting UvO. Hierbij ligt de focus op het zelf inzichtelijk krijgen van overnames binnen de eigen hogeschool en het inzage geven/melden van overnames aan Stichting UvO die de omvang overstijgen zoals die in de Easy Access afkoopregeling afgesproken zijn. Docenten kunnen overnames tot 50 pagina’s/25% van het werk vrijelijk doen en kunnen grotere overnames via het eigen Auteursrechten Informatie Punt aanvragen. Of die dan via UvO, met een rechtstreekse licentie, eventuele open access beschikbaarheid of op een andere manier gefaciliteerd kunnen worden, daar gaan we de komende jaren mee aan de slag. Een werkgroep van het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten zal periodiek met Stichting UvO om de tafel gaan om deze nieuwe samenwerkingsroute vorm te geven.

#

  • © 2006- 2021 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top