Juridische kwesties: Een vernieuwde beperking voor mensen met een leesbeperking

In de nieuwe Europese auteursrechtrichtlijn zal het beschikbaar maken van werken voor (visueel) gehandicapten eindelijk beter geregeld gaan worden. Dat was de boodschap van de EU begin oktober toen ze zich officieel aansloot bij het Marrakesh Verdrag.

De meeste mensen zullen niet stil staan bij de gedachte om even een willekeurig boek of tijdschrift te gaan lezen. Toch is dat voor mensen met een visuele beperking, zoals blinden, slechtzienden en dyslectici, helemaal niet zo vanzelfsprekend. Gewoon een boek kopen in de winkel of lenen bij de bibliotheek is er niet bij want voor het lezen hebben ze eigen unieke versies nodig. Digitale versies bijvoorbeeld die voorgelezen kunnen worden door voorleessoftware, maar ook brailleboeken of audioboeken die speciaal gemaakt worden voor deze gebruikersgroep.

Veel werk

Omdat de productie van deze edities arbeidsintensief is, wordt slechts een klein deel van het boeken- en tijdschriftenaanbod beschikbaar gemaakt voor visueel gehandicapten. Daar komt nog eens bij dat het in beginsel een inbreuk vormt op het auteursrecht van de makers van de boeken en tijdschriften. Je mag immers niet zonder toestemming een kopie maken en verder verspreiden. En een brailleversie of digitale voorleesversie is gewoon een kopie.

Wettelijk geregeld

De Auteurswet heeft hier een speciale uitzondering voor opgenomen, een beperking op het auteursrecht van een maker. Artikel 15i lid 1 Aw stelt: ‘Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging of openbaarmaking die uitsluitend bestemd is voor mensen met een handicap, mits deze direct met de handicap verband houdt, van niet commerciële aard is en wegens die handicap noodzakelijk is’. Oftewel, als je werken kopieert of omzet naar een ander formaat, dan mag dat zonder toestemming van rechthebbenden – mits het werk niet verspreid wordt buiten de doelgroep van visueel gehandicapten (en het dus niet de reguliere verkoop door uitgevers kan schaden).

In Nederland is Dedicon de grootste organisatie van materialen voor blinden, slechtzienden en dyslectici. Dankzij de beperking in de Auteurswet en de afspraken die ze met uitgevers hebben, kunnen zij (studie)boeken en andere werken omzetten en beschikbaar maken voor de doelgroep.

Er is meer nodig

In Nederland is het dus redelijk goed geregeld, maar in vele andere landen is dat niet het geval. Er is meer dan twintig jaar gewerkt aan een verdrag dat de toegang tot gepubliceerde werken voor mensen met een visuele beperking moet garanderen. Ongeacht in welk land ze wonen.

In 2013 konden alle lidstaten van de World Intellectual Property Organisation (WIPO) – onderdeel van de Verenigde Naties – zich uiteindelijk vinden in een definitieve formulering van het verdrag. De Marrakesh Treaty to Improve Access to Published Works for Persons who are Blind, Visually Impaired, or otherwise Print Disabled was daarmee een feit.

Door zich aan te sluiten bij het Marrakesh Verdrag verplicht een land zich om niet alleen een wettelijke uitzondering in de eigen auteurswetgeving op te nemen, maar ook om de in eigen land geproduceerde materialen beschikbaar te maken voor visueel gehandicapten in alle overige aangesloten landen. Een uitgebreidere beperking op de rechten van uitgevers dus om te komen tot een uitgebreider aanbod voor mensen met een leesbeperking.

Het ratificeren van het Marrakesh Verdrag in het Europees Parlement heeft vijf jaar gekost, maar op 1 oktober 2018 sloot de EU, en daarmee de 28 lidstaten, zich formeel aan bij het verdrag. Dit betekent dat de vernieuwde beperking in de Europese auteursrechtenrichtlijn opgenomen zal worden en die vervolgens ook een plek in de auteurswetten van de Europese landen zal moeten krijgen in 2019 of op een later moment.

Opvallend is dat zelfs president Trump de voordelen van deze nieuwe wetgeving lijkt in te zien. Op 10 oktober tekende hij de Marrakesh Treaty Implementation Act die de Amerikaanse Copyright Act aanpast. Daardoor kunnen visueel gehandicapten in de VS vanaf nu rekenen op een beter aanbod van materiaal. In Europa zullen we nog even geduld moeten hebben.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 8 (2018).

#

feedback ebooks

Feedback: Waarom nog een keer betalen voor de ebookversie als ik het papieren exemplaar gekocht heb?

Ik blijf me onverminderd verbazen over de vanzelfsprekendheid waarmee uitgevers je doodleuk twee keer laten betalen voor hetzelfde boek. Waarom moet ik een tweede keer betalen voor de ebookversie als ik het papieren exemplaar al gekocht heb?

Ik trof recentelijk de onderstaande vraag aan in mijn mailbox:

Wat ik me afvraag; ik ben sinds kort “om”, ik heb een e-reader aangeschaft (Tolino 4HD) en ik koop met regelmaat e-boeken. Nu heb ik in mijn “papieren” boekenkast nog enkele titels die ik graag wil lezen. Maar intussen “verslaafd” aan de e-reader zou ik het toch makkelijker vinden om die boeken digitaal te lezen. Heeft het zin om de uitgever een digitaal kopie te vragen? Of draaf ik nu te ver door/te veeleisend?

Ik stuurde een mail terug waarin ik aangaf dat het helemaal niet veeleisend was maar dat kans niet groot was dat de uitgever een ebookversie zou gaan toesturen, puur omdat je de papieren versie in je kast hebt staan. Dat bleek ook te kloppen want nadat de vraagsteller de uitgever benaderde werd deze met een kort mailtje terug verwezen naar de ebookwinkels om het gewoon nog een keer aan te schaffen.

Logisch?

Los van het feit dat ik het niet klantvriendelijk vind om vragen van je klanten op zo’n manier te beantwoorden, lijkt de hele kwestie simpelweg niet te leven bij uitgevers. Welke uitgever dan ook. Het heeft eerst vele jaren geduurd voordat boeken überhaupt in beide versies beschikbaar werden gemaakt maar nu we daar eindelijk zijn, gaat iedereen er maar gewoon van uit dat je altijd of de één of de andere versie koopt. “Waarom zou je in hemelsnaam beide willen hebben?” lijkt de achterliggende gedachte te zijn. Gevolgd door: “Prima hoor maar dan betaal je er ook twee keer voor.”

Dat de meeste liefhebbers van papieren boeken weinig behoefte hebben aan ebookversies van de titels die ze kopen, dat snap ik prima. Maar de aanname doen dat de eigenaren van de ruim 2 miljoen ereaders in Nederland ook meteen afscheid genomen hebben van hun papieren boeken is natuurlijk onzin.

Als ik een nieuw boek koop (en dat doe ik regelmatig) dan maak ik iedere keer weer de afweging in welk formaat ik het boek koop. Sommige boeken wil ik in de boekenkast hebben staan, sommige boeken lezen gewoon fijner vanaf papier omdat er veel illustraties of foto’s in zitten maar andere boeken werken minstens net zo fijn op een ereader en zijn daarmee ook nog eens een stuk goedkoper.

Op het moment dat ik kies voor een papieren boek dan moet ik echter wel meteen afscheid nemen van de voordelen van digitaal lezen. Moet ik nou echt dat dikke boek mee gaan zeulen in mijn rugzak zodat ik het in de trein verder kan lezen? En je kunt het best romantisch vinden om te lezen ‘s avonds in bed met een boek boven je dekbed maar heel praktisch heb ik dat nooit gevonden.

Als ik dus een kinderboek aanschaf voor in de boekenkast dan wil ik nog steeds graag dat boek verder lezen in de trein of in bed op mijn ereader. En dat geldt eigenlijk voor alle papieren boeken die ik aanschaf. Maar ja, geen uitgever die met me meedenkt en bij (aantoonbare) aankoop van het papieren boek, mij een ebookversie erbij geeft.

Terwijl dat win-win zou kunnen zijn

Wellicht dat je het heel logisch vindt dat een uitgever geen ebookversies “cadeau” geeft bij aankoop van de papieren versie. Ik denk daar toch echt anders over. Die uitgever hoeft geen additionele kosten te maken door een ebookversie op te sturen naar een klant die daar expliciet om vraagt. En het is niet alsof het derving van inkomsten is: hoeveel mensen zouden nu daadwerkelijk twee keer betalen voor zowel de papieren versie als de ebookversie? De uitgever gaat geen geld mislopen omdat mensen geen twee keer gaan betalen.

Geef je wel de ebookversie aan klanten die al eerder betaalden voor een boek? Dan is dat toch de beste reclame die er is voor je uitgeverij? Je kunt er acties omheen organiseren, je kunt mensen die om de ebookversie vragen op de hoogte brengen van al die andere titels die je ook uitgeeft, je kunt ze aan mailinglijsten toevoegen (mits je ze expliciet om toestemming vraagt, de AVG is er ook nog).

En je mag er als uitgever best wel wat grenzen aan stellen. Je kunt vraagtekens zetten als er om ebookversies gevraagd wordt van drie jaar oude boeken. Aan de andere kant, als je daarmee interesse kunt kweken voor andere, nieuwere titels uit je fondsen, waarom ook niet? Laat de vraagstellers hun mailadres in het boek schrijven op de titelpagina en laat ze een foto hiervan opsturen om een ebookversie te ontvangen.

Waarom niet eigenlijk? Als illegale ebooks zo’n probleem zijn, maak legaal dan ook logischer. Net zo logisch als niet twee keer te hoeven betalen voor hetzelfde boek.

In Feedback geef ik mijn mening over uitspraken van anderen, nieuws en ontwikkelingen zonder dat ik (al te veel) aan het researchen en factchecken sla. Laat gerust weten wat jij vindt in de reacties hieronder. Herken je de bovenstaande frustratie? Heb je wel eens uitgevers hierover benaderd of ben je misschien een uitgever en ben je het hartgrondig met me oneens?

#

Tweetweekoverzicht week 44 2018: Gratis ebooks op GITenberg, The Raven op Instagram, Nederland Leest 2018, toekomst van het boekenvak en Flickr beperkt de gratis accounts

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Gratis ebooks op GITenberg website

Iedereen kent (denk ik) wel de ebooks van Project Gutenberg. Hier worden boeken, die niet meer beschermd worden door het auteursrecht, digitaal beschikbaar gemaakt zodat ze vrijelijk door iedereen gelezen kunnen worden. Een prachtig project natuurlijk die er voor zorgt dat deze teksten voor de eeuwigheid (?) bewaard worden.

Hoewel de vele vrijwilligers van Project Gutenberg hun uiterste best doen natuurlijk, valt er helaas wel veel op te merken aan de kwaliteit van de ebooks. Ze ontberen de oorspronkelijke vormgeving omdat de boeken primair als platte tekst beschikbaar worden gemaakt en de teksten zijn zelden vrij van (OCR) fouten.

Hoe nuttig zou het zijn als je nou de Gutenberg boeken combineert met de mogelijkheden van een software repository waar je de input van derden kunt vragen en die je, met gecontroleerd versiebeheer, kunt verwerken zodat je een betere digitale editie van die titel krijgt?

Dat is precies wat GITenberg is. Een combinatie van de Gutenberg boeken en de repository Github. Op de Gitenberg website kun je boeken vinden en (samen) verbeteren zodat iedereen kan profiteren van betere edities van de titels die niet mogen ontbreken in ons cultureel erfgoed. Of op je ereader natuurlijk.

The Raven op Instagram (van de New York Public Library)

Kennelijk heeft de New York Public Library enkele maanden geleden ook een speciale ‘instagram stories versie’ gemaakt van een boek (Alice in Wonderland) maar in het kader van Halloween zag ik zelf The Raven van Edgar Allan Poe voorbij komen. Voorzien van animaties en aangepaste navigatie om te pauzeren zodat je ook de pagina’s rustig kunt lezen, het is een prachtige manier om Instagram te gebruiken als bibliotheek.

Je kunt het op het web nakijken maar het werkt nog veel fraaier als je simpelweg de NYPL volgt op Instagram en The Raven via de stories highlights bekijkt op je telefoon.

Nederland Leest 2018

Het is weer november en dat betekent dat het weer tijd is voor Nederland Leest, een leesbevorderingscampagne met allerlei activiteiten en een gratis boek dat je deze maand kunt ophalen bij de bibliotheek in je buurt. Deze dertiende editie heeft voeding als het centrale thema en daarom schreven vijf “culinaire” schrijvers elk een verhaal voor de bundel ‘Je bent wat je leest’.

Nadat ik al jaren lang telkens zat te mopperen op het gebrek aan aandacht voor een ebookversie van dat geschenkboek, zag ik daar vorig jaar al geen nut meer voor een aparte blogpost. Die kwam er toen alsnog omdat het geschenkboek het excellente boek Ik, robot was van Isaac Asimov en ik het een leuk klusje vond om uit te zoeken hoe het nou precies zat met de verschillende bundels met in het Nederlands vertaalde robotverhalen.

Hoewel ik ook groot fan ben van lekker eten verwijs ik deze keer echter naar de bibliotheek als je de nieuwe titel wilt lezen. Oh ja, de ebookversie kun je niet gratis cadeau krijgen maar wel lenen in de online bibliotheek en lezen in de app of op je ereader.

Toekomst van het boekenvak

Hoe ziet de toekomst van het boekenvak er uit, en hoe bereiden de huidige ondernemers zich voor op de veranderende markt? In opdracht van KVB Boekwerk onderzocht Futureconsult hoe uitgevers en boekhandelaren denken over innovatie. Deze maand verschijnt in Boekblad (€) een special, waarin een aantal experts hun licht laten schijnen over het onderzoek. Het onderzoek richt zich op de vraag hoe innovatief het boekenvak is als het zichzelf de spiegel voorhoudt en welke kansen voor innovatie het boekenvak zelf ziet.

Je kunt het volledige rapport (PDF) downloaden van de site van KVB Boekwerk. Op die pagina van KVB Boekwerk vind je trouwens ook een prima samenvatting terug. Ik was niet heel verrast dat het met de samenwerking in het boekenvak nogal tegenvalt als het om innovatie gaat – vooral kleine stapjes maken om geen grote fouten te maken lijkt het motto – maar ben wel enigszins opgelucht dat zelfs traditionele partijen inzien dat er meer nodig is, vooral op gebied van digitaal.

Alhoewel binnen de sector het papieren boek door de meerderheid nog steeds als de kern van het boekenvak wordt gezien, zullen digitale dragers in belang gaan toenemen ten koste van de fysieke dragers. Hoe en met welk tempo deze ontwikkelingen zullen verlopen is onzeker. Maar als ze   doorzetten zal dat betekenen dat het traditionele boekenvak trendmatig een steeds smallere basis krijgt. Bestaande spelers hebben dan grofweg twee keuzes: innoveren, of zichzelf blijven en zich richten op de ‘restmarkt’. De meerderheid van de respondenten (54%) verwacht dat het boekenvak over vijf jaar geheel anders georganiseerd zal zijn dan vandaag.

Flickr beperkt de mogelijkheden van gratis accounts

Toen in april van dit jaar Flickr overgenomen werd door een andere fotodienst SmugMug, kon je het al voorspellen natuurlijk. Sterker nog, ik deed ook een poging om in de kristallen bol te kijken en dat blijkt nu, zes maanden later, al getoetst te kunnen worden.

Vanaf 1 november worden alle gebruikers van gratis Flickr accounts begroet met de melding dat het voorbij is met de pret. Geen gratis 1TB opslag meer en iedereen zal moeten leren leven met een limiet van max. 1000 foto’s als je niet bereid bent te betalen voor een Flickr Pro account waar je onbeperkte opslag hebt.

Heb je meer dan 1000 foto’s? Dan heb je tot 8 januari 2019 de tijd om ofwel op te schonen danwel een Pro account aan te schaffen. Na 8 januari kun je anders geen nieuwe foto’s meer uploaden. Een maandje later begint Flickr dan zelf met het opschonen van je account door de oudste foto’s te verwijderen net zolang tot de limiet van 1000 bereikt is.

Dat gaat een enorme impact hebben op de beschikbaarheid van foto’s met een CC-licentie natuurlijk. Flickr is de grootste bron van CC gelicenseerde foto’s maar wat er precies gaat gebeuren als tienduizenden accounts opgeschoond gaan worden, daar kun je alleen maar naar raden. Het lijkt wel een veilige conclusie dat met name oudere foto’s met een CC licentie nu gevaar lopen in de prullenbak van Flickr te verdwijnen. Iets waar Creative Commons zich terecht zorgen over maakt.

Want mijn ‘voorspelling’ uit april blijkt aardig te kloppen. Flickr hanteert voor de Pro accounts dezelfde prijs als SmugMug en hoewel 50 dollar per jaar niet extreem duur is voor een goede fotodienst met onbeperkte opslag en een uitgebreide community, is het bedrag zonder twijfel een grote hindernis voor al die gratis gebruikers en zullen velen besluiten de dienst vanaf nu links te laten liggen.

Met mijn 5000 foto’s, waarvan de helft ge-embed worden op dit blog, blijf ik echter Flickr wel trouw. Ik denk dat het een fout van de nieuwe eigenaren is om zo’n duur abonnement te introduceren – helemaal omdat je de afgelopen jaren zo’n 45 dollar betaalde voor twee jaar Pro lidmaatschap – maar ik snap ook dat het gratis aanbieden van Flickr geen model is wat rendabel kan zijn. Ik ben sinds 2009 gebruiker van Flickr en wil dat mijn foto’s (op mijn blog) er nog steeds staan over tien jaar en met een betaald abonnement weet ik in elk geval waarvoor ik betaal zeg maar. Neem gerust een kijkje in mijn fotostream als je meer dan alleen Instagram foto’s wilt zien. Al mijn gedeelde foto’s hebben een CC-licentie en mogen vrijelijk hergebruikt worden :)

Wil je wel weg bij Flickr en je foto’s meenemen? Dan kun je in je account instellingen een archief aanvragen van al je foto’s die je vervolgens kunt downloaden. Je kunt tegenwoordig ook bulk downloads uit je Camera Roll doen (tot 500 foto’s tegelijk) of hele albums downloaden als je die gemaakt hebt. Bij die laatste kun je zelfs tot 5000 foto’s per album in 1 keer downloaden op dezelfde manier.

Tot eind november heeft Flickr een kortingsactie voor het eerste jaar lidmaatschap en betaal je 35 dollar in plaats van 50 dollar. Met een beetje geluk zakt de koers van de dollar nog een beetje het komend jaar ;-)

En verder nog …

Een mooie blogpost – ze zijn altijd goed van Charlotte maar deze sprong er voor mij extra uit – over de merkenrechtelijke discussie rondom het Kordaat biertje.

Vicky Breemen won de Victorine van Schaickprjs in 2012 met haar masterscriptie over de auteursrechtelijke (on)mogelijkheden voor bibliotheken en nu zes jaar later promoveert ze op het onderwerp van hoe een bibliotheekexceptie in de auteurswet er uit moet zien in het digitale tijdperk. Een onderwerp dat me heel erg aanspreekt en waar ik met Vicky ook een paar keer over sprak. Er zijn volgens mij niet veel mensen in Nederland die de combinatie bibliotheken en auteursrecht super interessant vinden  maar op 16 november hoop ik ze wel te zien als Vicky haar thesis verdedigt.

Ook veel kleinere uitgevers vinden die linktax geen geweldig idee.

Blockchaintechnologie gebruiken voor DRM is een dom idee.

Don’t get mad, get even.
#

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top