rechtszaken header werkstukken

Conclusie van Advocaat-Generaal Europees Hof van Justitie: foto’s in werkstukken op een schoolwebsite zijn geen mededeling aan het publiek

In een Duitse rechtszaak van een fotograaf tegen een school, die nu bij het Europese Hof van Justitie ligt, concludeert de Advocaat-Generaal dat het publiceren van foto’s in werkstukken niet per se inbreuk maakt op het auteursrecht van een fotograaf als de foto’s al eerder met toestemming gepubliceerd zijn. Zou dit ook gevolgen kunnen hebben voor het gebruik van foto’s in het onderwijs in Nederland?

Het valt eigenlijk nog wel tegen hoeveel auteursrechtzaken er voorbij komen op de rol van het Europese Hof van Justitie. Sinds vorig jaar is er echter een langslepende rechtzaak tussen een Duitse fotograaf en een school in Waltrop (de deelstaat Nordrhein-Westfalen) doorverwezen naar de Europese rechter die heel interessante gevolgen kan hebben voor het educatief gebruik van foto’s in geheel Europa.

Wat speelt er?

Een leerlinge van de Gesamtschule Waltrop in de deelstaat Noordrijn-Westfalen van Duitsland vond op internet een foto van de Spaanse stad Cordoba, die zij gebruikte in een werkstuk voor het vak Spaans. Nadat zij haar werkstuk had voltooid, uploadde zij het (in 2009) op de website van de school.

Onder de afbeelding, die door de leerlinge was gekopieerd van de website www.schwarzaufweiss.de (die toebehoort aan een digitaal reismagazine met dezelfde naam), had de leerlinge de verwijzing naar die website opgenomen, zonder de naam van de fotograaf te vermelden.

De professionele fotograaf die de foto had gemaakt, Dirk Renckhoff, ontdekte dat deze foto zonder zijn toestemming was gebruikt en meende dat zijn auteursrecht was geschonden. Hij verzocht om de foto offline te halen en eiste een schadevergoeding. Dat kwam voor de rechter en die wees die eis gedeeltelijk toe. De foto moest worden verwijderd en Renckhoff zou een schadevergoeding van 300 euro moeten krijgen.

Beide partijen gingen in hoger beroep tegen deze uitspraak en daar richtte de hogere rechter zich ineens op een deelaspect van de auteursrechtelijke handeling: namelijk het niet mogen kopiëren van de foto teneinde deze te uploaden. Dat leidde feitelijk tot een verbod om deze (en feitelijk alle foto’s) te mogen gebruiken op de website en daar gingen wederom beide partijen tegen in beroep. De deelstaat omdat ze dat verbod van tafel wilden hebben en de fotograaf omdat die zijn eigen vordering volledig gegrond wilde laten verklaren.

Het Bundesgerichthof (de hoogste rechter in Duitsland) kan niet terug naar de basisvraag of het zonder toestemming openbaar maken van de foto een inbreuk is op het auteursrecht van de fotograaf en kijkt ook verder naar het deelaspect van het kopiëren van de foto. Het Hof twijfelt eraan of het kopiëren van het beschermde werk op een computer en het uploaden ervan naar de schoolwebsite onder het begrip “mededeling aan het publiek” valt zoals dat in de Europese auteursrechtrichtlijn staat en stelt een prejudiciële vraag aan het Europese Hof van Justitie:

Moet het plaatsen van een op een website van een derde met toestemming van de houder van het auteursrecht voor alle internetgebruikers vrij toegankelijk werk op een eigen openbaar toegankelijke website worden beschouwd als beschikbaarstelling voor het publiek in de zin van artikel 3, lid 1, van richtlijn [2001/29], wanneer het werk in eerste instantie op een server wordt gekopieerd en van daaruit op de eigen website wordt geüpload?

Analyse en conclusie

Voordat het Europese Hof van Justitie uitspraak doet – later dit jaar – geeft Advocaat-Generaal Campos Sanchez-Bordona echter zijn analyse en conclusie over deze zaak.

In die analyse en conclusie gebeuren er een aantal hele interessante zaken. Ik ben geen jurist maar ben inmiddels wel redelijk thuis in de auteursrechtwetgeving en heb genoeg ervaring met auteursrechtkwesties in het (hoger) onderwijs. De vraag of je een auteursrechtelijk beschermd werk (een foto) zonder toestemming op de website van een school mag zetten is niet lastig te beantwoorden want het is letterlijk een schoolvoorbeeld van hoe het auteursrecht werkt: de fotograaf is de maker van de foto en die moet toestemming geven voor het gebruik ervan tenzij het gebruik onder één van de beperkingen valt.

Er is echter geen beperking die hier op van toepassing is – je kunt voor werkstukken nog pogen het onder het citaatrecht of de onderwijsbeperking te scharen maar dat is best lastig – en dus heeft de fotograaf hier het gelijk aan zijn kant. Zou je denken.

De AG gaat namelijk ook niet terug naar de basis van de auteursrechtrichtlijn (de sterke bescherming van auteursrechthebbenden) maar stelt een mix van argumentatie samen die vooral bedoeld lijkt om de leerlinge en het gebruik van foto’s in onderwijscontext te ontzien.

Bij de opmerkingen vooraf (punten 50-52) bakent de AG de scope al af naar de vraag of het publiceren van de foto op de schoolwebsite een mededeling aan een nieuw publiek is en verruimt het belang van de uitspraak “gezien het belang van de zaak voor het dagelijkse leven van miljoenen scholieren in Europa”. Om die reden kijkt de AG ook naar de status van de foto als een beschermd werk, of dit inderdaad een mededeling aan het publiek is maar ook of het onder de onderwijsbeperking zou kunnen vallen.

Om een lange uitspraak kort te houden vindt de AG eigenlijk dat de foto van de stad Cordoba niet eens kwalificeert als een auteursrechtelijk beschermd werk (punten 53-58) maar moet erkennen dat het in deze zaak geen overweging is.

Vervolgens komt de AG met een mix van factoren (punt 66) waarvan hij vindt dat ze een rol spelen: het feit dat de foto een bijkomstig karakter heeft in het werkstuk (punten 67-68, eigenlijk dus citaatrecht), het feit dat de foto al eerder met toestemming op de website van het reismagazine stond en dus niet duidelijk was dat er opnieuw toestemming gevraagd moest worden (punten 69-79 die ik met grote verbazing las) en dat er geen winstoogmerk was bij de leerlinge en de school (punten 80-85). Stuk voor stuk geen nieuwe factoren in auteursrechtzaken maar mijns inziens wel heel uniek bij elkaar gemixed in deze zaak.

Aan het eind van de conclusie stelt de AG ook nog eens dat het gebruik van foto’s in werkstukken – gepubliceerd en al – volgens hem onder de onderwijsbeperking moet vallen (punten 109-117).

M.b.t. de prejudiciële vraag gaat de AG uitgebreid in op de vraag of het plaatsen van de foto ook een nieuw publiek bereikt (punten 95-108) en komt daar o.a. tot de conclusies dat er geen nieuw publiek wordt bereikt nadat de foto al eerder – met toestemming – op een andere website heeft gestaan en dat van de fotograaf verwacht mag worden dat die gebruikers wijst op zijn auteursrecht als zijn foto online wordt geplaatst. De fotograaf houdt zeggenschap (en mag dus eisen dat de foto van de website wordt gehaald) maar kan niet absoluut stellen dat de handeling een inbreuk op zijn auteursrecht oplevert.

De conclusie: Het plaatsen op de website van een school, zonder winstoogmerk en met bronvermelding, van een werkstuk dat een voor alle internetgebruikers vrij en kosteloos toegankelijke foto bevat, vormt, wanneer die foto zich reeds zonder waarschuwing betreffende beperkingen op het gebruik ervan op de website van een reismagazine bevond, geen beschikbaarstelling voor het publiek in de zin van artikel 3, lid 1, van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschapp?.

Wat betekent dit?

Natuurlijk is dit een antwoord op een hele specieke vraag die niet meteen breed geïnterpreteert kan worden en is het afwachten of het Europese Hof van Justitie deze conclusie overneemt.

Toch zitten in deze conclusie van Advocaat-Generaal Campos Sanchez-Bordona meerdere argumenten en interpretaties die heel interessant kunnen zijn voor het gebruik van foto’s in het onderwijs. De AG geeft duidelijk meer ruimte aan scholieren (en studenten?) om foto’s (en andere auteursrechtelijke beschermde werken?) in werkstukken te kunnen gebruiken.

Nou valt het gebruik van foto’s, afbeeldingen en illustraties natuurlijk onder de thuiskopie-exceptie voor eigen oefening, studie en gebruik als werkstukken alleen maar ingeleverd worden bij de eigen docent. Maar het is al jaren de gewoonte om goede werkstukken, opdrachten of scripties te presenteren aan de buitenwereld en daarvoor geldt de thuiskopie-exceptie dan niet meer. Geen probleem als je fysieke werkstukken in een klaslokaal, gang of bibliotheek etaleert maar wel als je ze op je eigen website plaatst?

Het is waar de AG zijn conclusie ook mee opent (punten 1-2): Nog niet zo lang geleden maakten leerlingen in scholen werkstukken over een bepaald thema op kartonnen platen, die zij gewoonlijk met foto’s, afbeeldingen en tekeningen uit boeken en tijdschriften illustreerden. Wanneer deze werkstukken klaar waren, werden zij in de scholen tentoongesteld (tot genoegen van de ouders), gewoonlijk zonder dat de auteurs van die afbeeldingen voor dat gebruik een vergoeding eisten. Thans maken leerlingen gebruik van de huidige technologie en illustreren zij hun werkstukken ook met foto’s en tekeningen, met dit verschil dat die werkstukken en de afbeeldingen die zij voor de uitvoering ervan gebruiken, digitaal zijn. Op internet zijn er duizenden grafische mogelijkheden om een schoolwerkstuk te voorzien van afbeeldingen en is het redelijk eenvoudig om dat werkstuk, wanneer het klaar is, te uploaden naar een voor alle internetgebruikers toegankelijke website.

Je wilt voorkomen dat onderwijsinstellingen en scholieren/studenten ineens bestookt worden met claims op het moment dat ze een onderwijsproduct in de etalage zetten op hun eigen website, zonder dat er zelfs maar een tegenargument mogelijk is.

En op dat punt voel ik helemaal met de AG mee. Niet alleen miljoenen scholieren hebben hier potentieel last van omdat je niet van ze kunt verwachten dat ze voor een werkstuk voor school auteursrechtelijke afwegingen moeten gaan maken die alleen gelden als dat werkstuk op een website belandt, maar dat geldt ook voor iedereen die een scriptie of ander eindwerk schrijft in het hoger onderwijs.

Sinds 2006 hebben ‘we’ in het hbo de HBO Kennisbank waarin tienduizenden scripties zijn opgenomen. In de meerderheid van al deze scripties zitten foto’s en andere afbeeldingen die strikt genomen inbreuk maken op het auteursrecht van de makers ervan. Ze mochten dankzij de thuiskopie-exceptie gebruikt worden in de scriptie zoals die ingeleverd is als eindproduct maar leveren potentieel een inbreuk op als ze gepubliceerd worden in de repository van de hogeschool.

Het is volslagen onwerkbaar om elke scriptie te screenen op mogelijke inbreukmakende afbeeldingen en foto’s. Windesheim heeft dat, samen met de studente, gedaan voor een prijswinnende scriptie en dat bleek een traject van vele weken te zijn om opnieuw toestemming te regelen danwel alternatieven te vinden. Het zou ook veel logischer zijn om dit onder een ‘modernere’ interpretatie van de onderwijs-exceptie te laten vallen en op die manier problemen met rechthebbenden te voorkomen zodra/als de bots van auteursrechtenorganisaties in staat zijn de inhoud van de HBO Kennisbank te doorzoeken bijvoorbeeld.

Ongeacht wat de uiteindelijke uitspraak van het Bundesgerichthof over de Cordoba foto gaat zijn, de conclusie van Advocaat-Generaal Campos Sanchez-Bordona geeft mijns inziens ruimte voor onderwijsinstellingen om met tegenargumenten te komen als het gaat om het educatieve gebruik van foto’s in werkstukken en scripties.

#

Tweetweekoverzicht week 17 2018: Libris Literatuurprijs 2018 ebookactie deel 6, nieuwe oude titels in Delpher en SURFacademy Juridische aspecten van datamanagement

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Libris Literatuurprijs 2018 ebookactie deel 6

Libris geeft de zes genomineerden voor de Libris Literatuurprijs 2018 elke week hun eigen ebookactie. Een leuke manier om elke week mee te lezen en na zes weken te kijken of je het eens bent met de uiteindelijke winnaar? Deze week is de laatste van de acties en op maandag 7 mei wordt de winnaar bekend gemaakt.

  • Martin Michael Driessen – De pelikaan
  • Ilja Leonard Pfeijffer – Peachez, een romance
  • Arjen Van Veelen – Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken
  • Marjolijn van Heemstra – En we noemen hem
  • Tommy Wieringa – De heilige Rita -> deze week voor €4,99
  • Murat Isik – Wees onzichtbaar

Nieuwe oude aanwinsten in Delpher

Delpher groeit nog steeds en er zijn afgelopen week duizenden nieuwe oude titels uit de 20e eeuw toegevoegd. Van kinderboeken tot romans en lesboeken. Heerlijk om even te snuffelen door ‘recentere’ titels.

Juridische aspecten van datamanagement

Op 24 april vond de eerste editie plaats van de SURFacademy Juridische aspecten van datamanagement. Deze is georganiseerd door het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo samen met het Landelijk Coördinatiepunt Research Data Management en SURF aangezien ook het hbo steeds meer vragen over datamanagement bij de bibliotheken (de auteursrechten informatiepunten) binnenkomen.

De focus lag vooral op de nieuwe privacywetgeving en de consequenties die dit heeft voor datamanagement. Het was ook waar Esther Hoorn (RUG) en Marlon Domingus (EUR) op in gingen tijdens hun presentaties, al kwamen er tijdens het vragenrondje met de zaal – en de vier cases – ook andere aspecten aan bod.

Beide presentaties kun je terugkijken op de site. Aangezien de SURFacademy herhaald gaat worden blijven de vragen en de cases (met hun uitwerkingen) afgeschermde gegevens natuurlijk. De casus over archivering van onderzoeksdata zal ik later dit jaar hier plaatsen als ik niemand meer kan spoilen met de uitwerking.

En verder nog …

23 april was het Wereld boeken dag maar ook Copyright dag. Aangezien het voor mij elke dag wel boeken- en auteursrechtdag is heb ik niets speciaals gedaan. Jij wel?

De Nederlandse Kansspelautoriteit stelt dat vier populaire games de gokwet overtreden. Nu heb ik een hekel aan lootboxes en het geruil/handel dat er bij komt kijken dus van mij mag het aan strenge(re) regels gebonden worden.

Gmail ziet er heel anders uit nu. Tenminste, als je de nieuwe interface aan zet bij de instellingen.

Na de verloren rechtszaak van Erfgoed Leiden nemen archiefinstellingen geen risico’s meer en halen honderdduizenden foto’s (met onbekende makers) offline. Daar is veel over te zeggen (ik heb het de afgelopen jaren al enkele keren over andere vergelijkbare rechtszaken gehad) en ga dat binnenkort nog een keer doen voor een editie van Juridische kwesties in de IP.

#

instagram archief header

Downloaden van je Instagram archief met alle foto’s en reacties

Het kan al (langere tijd) bij Twitter, het kan bij alle Google diensten en bij Facebook maar nu maakt ook eindelijk Instagram het mogelijk om al je gegevens te downloaden. In dit Instagram archief vind je alle geplaatste foto’s en video’s, je profielgegevens maar ook alle reacties en likes die je op Instagram gegeven hebt.

Ik heb jaren geleden geprobeerd om een backup van al mijn Instagram foto’s te maken. Ik wilde dat account toen opzeggen maar vanzelfsprekend niet alle foto’s weggooien. Het is me gelukt uiteindelijk met behulp van een website die alle foto’s downloadde uit mijn account maar dat kostte veel meer moeite dan nodig had moeten zijn.

Met nog minder dan een maand te gaan voordat de nieuwe Europese privacywetgeving in werking treedt lijkt ook Instagram eindelijk bereid te zijn om gebruikers toegang te geven tot hun eigen gegevens. In navolging van Facebook – die natuurlijk de eigenaar is van Instagram – wordt nu de optie geboden om een archiefbestand op te vragen met daarin alle foto’s, video’s, reacties, likes en profielgegevens die je bij de fotodienst achtergelaten hebt.

Instagram archief

  • De optie is alleen beschikbaar via de website van Instagram dus je moet naar instagram.com gaan en inloggen (indien nodig).

instagram archief

  • Klik rechtsbovenaan op het icoon met het poppetje om naar je profielpagina te gaan.

instagram archief

  • Klik vervolgens op het tandwiel icoontje dat naast de knop ‘Profiel bewerken’ staat.

instagram archief

  • Ga daar naar het onderdeel Privacy en beveiliging

instagram archief

  • Daar vind je de (nieuwe) optie Gegevensdownload en de link Download aanvragen. Klik op die link.

instagram archief

  • Op het volgende scherm word je gevraagd naar je mailadres (standaard staat het mailadres ingevuld dat bij je account hoort). Daar wordt het bestand naar toegestuurd na maximaal 48 uur. Als je duizenden foto’s (en video’s!) hebt, hou er dan rekening mee dat het een zeer groot bestand gaat worden en dat het ook wat langer gaat duren voordat je de mail krijgt.

instagram archief

  • Er wordt nog een keer expliciet om je wachtwoord gevraagd en dan kun je op de knop Download aanvragen klikken om het in gang te zetten.

instagram archief

  • Je krijgt dan binnen 48 uur een mail (het was nog geen uur voor mij maar ja, niet zo veel foto’s) met een link die je opnieuw terugbrengt naar Gegevensdownload bij de instellingen onder Privacy en beveiliging. Daar kun je vervolgens je gegevens downloaden gedurende de vier dagen dat deze link actief is. Wacht je er te lang mee? Dan moet je het opnieuw aanvragen.

Wat zit er in het archief?

Na het downloaden heb je een zipbestand (instagramgebruikersnaam_datum.zip) met daarin een aantal mappen en bestanden.

instagram archief
In de map direct staan de foto’s die je rechtstreeks (dm) naar andere gebruikers hebt gestuurd. Die foto’s zijn onderverdeeld in submappen van het jaar en de maand waarin ze verstuurd zijn.

In de map photos vind je al je eigen, publiek geplaatste, foto’s terug en die zijn eveneens onderverdeeld per jaar en maand waarin je ze geplaatst hebt. Het gaat hier overigens om de bewerkte versies(!) van de foto’s. Dus met filters enzvoorts. Instagram bewaart de originelen niet.

In de map stories staan alle foto’s en video’s die je in je eigen verslag in Stories geplaatst hebt. Dat gaat bij mij slechts terug tot december 2017 en ik vermoed dat Instagram de inhoud van Stories voor december 2017 echt verwijderd heeft. Zoals de bedoeling ook was natuurlijk. Sinds december 2017 kunnen je eigen Stories ook bewaard worden in je profiel in de apps en daarmee is ook het bewaren aangezet.

De reacties die jij geplaatst hebt, je contacten, likes, berichten enz. zijn allemaal als JSON-bestanden te vinden in het archief. Dit zijn tekstbestanden met javascript opmaak die bedoeld zijn om weer geïmporteerd te worden in andere programma’s. Je kunt ze openen in elke teksteditor (Notepad++ of natuurlijk Kladblok) maar dat is dan niet fijn leesbaar dankzij alle aanwezige javascript (en het ontbreken van een leesbare layout).

Je kunt, als je zin hebt, nog een beetje gaan spelen met een Online JSON Viewer waar je een JSON bestand in kunt openen en vervolgens in de Tree View Mode door je eigen comments kunt gaan bladeren maar veel extra informatie levert je dat niet op.

instagram archief

Desondanks is het bijzonder handig dat je nu een backup kunt maken van al je foto’s en video’s. Gewoon omdat je het leuk vindt om te bewaren of omdat je geen gebruik meer wilt maken van Instagram en je je foto’s wilt veilig stellen voordat je het account verwijdert.

Ga jij je Instagram archief ook downloaden?

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top