Tweetweekoverzicht week 32 2019: Deventer Boekenmarkt 2019, stiekem publiek domein in Amerika, humor en auteursrecht

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Deventer Boekenmarkt 2019

In tegenstelling tot de afgelopen (3) edities besloot ik dit jaar geen fotoverslag te maken van de Deventer Boekenmarkt. Dat wil niet zeggen dat ik zelf niet ben gegaan natuurlijk want het was voor mij een speciale editie aangezien het 25 jaar geleden is dat ik voor de eerste keer de boekenmarkt bezocht.

Ik heb een handjevol edities overgeslagen maar denk dat dit nog steeds de 20ste of 21ste keer was dat ik langs de kilometers lange rijen met kraampjes liep in de binnenstad en langs de IJsselkade.

En de zoveelste keer dat ik vanaf de Wilhelminabrug deze foto maakte ;-)

Hoe fantastisch ik het ook vind om omringd te zijn door tienduizenden boekenliefhebbers op zo’n dag – de organisatie schatte in dat er wederom ca. 125.000 bezoekers waren – ik merk wel dat de magie er een beetje vanaf is voor mij. Ik heb al jaren geen plattegrond meer nodig want ik weet precies waar alle kramen staan die voor mij interessant zijn en die staan inderdaad elk jaar weer op precies dezelfde plek in de Deventer binnenstad.

Waar ik de eerste jaren met tassen vol boeken thuis kwam, ben ik tegenwoordig druk met het uitvogelen hoe ik de overvolle boekenkasten met uitgelezen boeken (die ik nooit meer ga herlezen) kan opruimen en hoe ik dus weer tassen vol boeken het huis *uit* krijg.

Het zorgt er voor dat de Deventer Boekenmarkt voor mij niet meer de plek is om op zoek te gaan naar nieuwe titels om te lezen (en kopen) maar dat het een plek is geworden om te genieten van de sfeer. Slenteren langs kraampjes en vooral veel kijken naar mensen, niet zo zeer de boeken. En vervolgens lekker langs de IJssel onder een boom met mijn ereader te zitten terwijl de rijen achter me doorlopen.

Bij de kraam van de NL Stephen King fanclub kon ik de verleiding niet weerstaan en kocht ik een hardcovereditie van Sleeping Beauties. Met speciale boekenlegger die door de fanclub is gemaakt en waar deze bibliothecaris heel blij mee was.

Het is misschien na 25 jaar niet meer dezelfde ervaring maar ik heb me nog steeds prima vermaakt op de Deventer Boekenmarkt.

Ben jij geweest?

Stiekem publiek domein

In Amerika werkt auteursrecht nogal anders dan in Europa dankzij een veelvoud aan wetten die de afgelopen decennia (eeuwen) op elkaar gestapeld is. Tot aan 1976 moesten rechthebbenden bijvoorbeeld actief hun rechten registreren en was de beschermingsduur van dat auteursrecht ook fors korter (28 jaar) dan dat het tegenwoordig is.

Dat gerommel met die beschermingsduur heeft er voor gezorgd dat er 20 jaar geen werken in het publiek domein zijn gekomen in Amerika – wanneer een werk dus niet meer beschermd wordt door het auteursrecht – en het is pas sinds dit jaar dat alle werken die voor 1923 zijn gepubliceerd gegarandeerd in het publiek domein vallen.

Door de verplichting die er tot 1976 was voor rechthebbenden om actief hun rechten te verlengen/registreren is er echter een additioneel grijs gebied ontstaan van werken waarvan de rechten helemaal niet verlengd zijn, ook al zijn ze na 1923 gepubliceerd. Het is namelijk zo dat in Amerika de rechten op boeken tot 1964 eigenlijk standaard niet verlengd werden omdat het een enorme administratieve rompslomp was.

Of om precies te zijn, van alle boeken die tussen 1923 en 1964 zijn gepubliceerd is het niet automatisch zeker wat de auteursrechtelijke status is en is de kans bijzonder groot dat ze helemaal niet meer beschermd worden door het auteursrecht.

De New York Public Library besloot een scan te maken van alle titels die in deze periode verschenen zijn en concludeerde dat 80% van de boeken in het publiek domein vallen. Ze regelden dat de data van deze titels beschikbaar kwamen en een programmeur en blogger, Leonard Richardson, schreef er een Mastodon bot voor die elke dag een paar titels plaatst die stiekem dus helemaal niet meer beschermd worden door het auteursrecht. En gedownload kunnen worden mits ze gedigitaliseerd zijn door o.a. de Hathi Trust.

Humor en auteursrecht

Je moet van uitgevers vooral niet verwachten dat ze een beetje speels met hun auteursrecht om gaan en de auteursrechtvermeldingen in boeken zijn bijna altijd volledig dichtgetimmerd (en gecontroleerd door juristen).

Individuele auteurs kunnen het echter soms voor elkaar krijgen om een beetje lol te hebben met die vermeldingen in hun boeken. Het verandert immers helemaal niks aan het gegeven dat ze de rechthebbende zijn maar het maakt het allemaal wel een heel stuk sympathieker (en leuker) om te lezen. Een paar leuke voorbeelden:

#

Tweetweekoverzicht week 27 2019: Ebook apocalypse, dashboard kerncijfers hbo en internetconsultatie implementatie EU auteursrechtrichtlijn

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Nog een keer over DRM en ebooks

Los van je eigen persoonlijke voorkeur voor papieren of digitale boeken, valt niet te ontkennen dat verkopers en uitgevers het zichzelf – en vooral hun klanten – erg moeilijk maken door de hindernissen die opgeworpen worden bij ebooks. Een papieren boek koop je (leen je, krijg je) en kun je gebruiken waar je wilt, hoe je wilt en wanneer je wilt. Op de manier die je wilt.

Ebooks zijn in vergelijking met papieren boeken simpelweg een stuk lastiger. Je hebt er een (specifiek) apparaat voor nodig om ze te kunnen lezen en aangezien uitgevers/verkopers allemaal een vorm van controle willen houden op de verkochte ebooks zijn er vaak ook beperkingen gesteld aan het gebruik ervan. Je koopt een ebook maar je hebt lang niet altijd de vrije keuze om het te gebruiken waar, hoe en wanneer je wilt.

Ik zal niet al mijn redenen en argumenten waarom ik tegen het gebruik van DRM ben gaan herhalen – je vindt tientallen blogposts hierover op mijn blog – maar laat ik het als volgt samenvatten: als je ebooks met DRM koopt dan koop je eigenlijk niets. Je wordt niet de eigenaar en de verkoper bepaalt hoe, wanneer en of je überhaupt die ebooks mag (blijven) lezen.

En dat punt werd helaas maar weer eens bevestigd door Microsoft. Twee jaar geleden begonnen ze met hun eigen ebookwinkel in de Microsoft Store waar ze titels verkochten die alleen maar te lezen waren op Windows 10 apparaten via de Edge browser. Vermoedelijk kregen ze inspiratie door het feit dat Apple dat ook al jaren doet (maar dan voor iOS/MacOS apparaten)?

Deze mogelijkheid was alleen beschikbaar in Amerika maar kennelijk hadden ook de Amerikanen geen zin om te betalen voor titels die alleen in een browser te lezen waren op een Windows 10 tablet/laptop/pc want Microsoft kondigde in april van dit jaar aan te gaan stoppen met de ebookwinkel. En de stekker uit de DRM/ebook servers te trekken waardoor niemand meer toegang heeft tot de gekochte titels.

Wired noemt het een ‘Ebook Apocalypse’ en dat is een passende term. Je kon het zien aankomen maar betalende klanten die daadwerkelijk gebruik maakten van de titels zijn in de aap gelogeerd. Microsoft betaalt alle aankoopsommen terug – dat is tenminste nog iets – maar dat zal een schrale troost zijn als je de boeken kwijt bent die je dacht gekocht te hebben.

Sommigen zullen het als de zoveelste reden zien om toch altijd voor papieren boeken te kiezen. En dat is helemaal prima natuurlijk als je daar mee uit de voeten kunt. Zelf probeer ik breder te kijken dan alleen boeken want DRM is al lang niet meer die kopieerbeveiliging voor dat boek, muziekbestand of die film. Het is een middel dat door grote partijen wordt ingezet om klanten te binden aan hun eigen systemen, hun ecosysteem, dat toegang biedt tot een gigantisch aanbod van digitale content dat helemaal geen tegenhanger meer heeft op fysieke media. We leven nu al in een tijd waarin een aanzienlijk deel van film, video en muziekmateriaal digital-only verspreid wordt en ik ben er van overtuigd dat dit ook voor boeken gaat gelden.

Wat de Microsoft ‘Ebook Apocalypse’ vooral laat zien, denk ik, is dat je als boeken-kopende consument anders moet kijken naar ebooks en dit soort ebookwinkels. Het is niet alleen de digitale variant van een boekenplankje dat je voorheen vulde met (dezelfde) papieren boeken. Het zijn tegenwoordig diensten waar je toegang koopt tot digitale content die steeds vaker uniek gaat zijn voor dat medium. En waar je dus de vraag bij moet stellen of de leverancier betrouwbaar genoeg is om die toegang te blijven bieden gedurende langere tijd (of waar je mee kunt leven als die leverancier danwel dienst compleet weg komt te vallen).

Twijfel je daar aan? Dan moet je het vooral niet kopen zodat deze diensten gedwongen worden om met een beter aanbod en betere ondersteuning te komen. Of Microsoft dat nu ook gaat doen?

Dashboard kerncijfers hbo

Meten is weten. Zo eenvoudig is het meestal niet maar als je inzicht wilt krijgen in hoe goed, succesvol of efficiënt iets is, dan zul je na moeten denken over hoe iets georganiseerd is en hoe je dan kunt meten of iets dan ook daadwerkelijk goed werkt.

De Vereniging Hogescholen heeft al vele jaren ‘Feiten en cijfers‘ op hun website staan waar je de (formeel vastgestelde) gegevens van Nederlandse hogescholen kunt vinden. Over hun financiën, personeel, uitval, instroom, diploma’s en studenttevredenheid bijvoorbeeld. De sectorindelingen en inschrijvingen worden bijvoorbeeld ook gebruikt als basis voor staffels in contentlicenties met uitgevers.

De VH heeft nu ook een viertal dashboards toegevoegd waar je in 1 keer een totaaloverzicht krijgt van de gehele hbo sector, studiesucces, instroom/diploma’s en personeel respectievelijk.

Internetconsultatie implementatie EU auteursrechtrichtlijn

Nederland bewijst dat het implementeren van nieuwe wetgeving ook heel snel kan verlopen want op 2 juli verscheen de internetconsultatie al met het implementatiewetsvoorstel voor de EU auteursrechtrichtlijn.

Het wetsvoorstel zelf is te downloaden (hier) en daar hoort ook de memorie van toelichting bij (hier).

Ik heb alleen nog het deel in het voorstel gelezen met betrekking tot de onderwijsexceptie want na ruim 10 jaar ervaring met het werkbaar krijgen van readerregelingen voor het onderwijs was mijn hoop dat de verruimde mogelijkheden in de EU auteursrechtrichtlijn ook zijn weerslag zouden krijgen in de Nederlandse wetgeving. Helaas lijk ik daar van een koude kermis thuis te gaan komen.

De aanpassing/aanvulling op artikel 16 Aw is heel beperkt en hoewel ik elders vreugde zag over het niet kiezen voor de mogelijkheid om de beschikbaarheid van licenties een rol te laten spelen in de onderwijsexceptie, zag ik juist hierin mogelijkheden om als onderwijssector betere afspraken met uitgevers te kunnen maken over educatief gebruik.

Het is evident dat bij het opstellen van het wetsvoorstel geen enkele partij betrokken is geweest met enige ervaring met het functioneren van de onderwijsexceptie. En met niet 1 maar 2 Netwerken Auteursrechten Informatiepunten in het hoger onderwijs is dat serieus een omissie met gevolgen.

De internetconsultatie loopt tot 2 september – of zoals we in het onderwijs zeggen, het begin van het nieuwe schooljaar – en dat betekent dat het ook nog eens zo goed als onmogelijk is om met een groot aantal reacties uit hogescholen en universiteiten te komen. Ik zal namens mezelf en het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten van het hbo reageren maar maak me weinig illusies over de impact daarvan.

Lees je dit en wil je ook reageren? Ga dan naar de internetconsultatiepagina , lees de documenten en laat een reactie achter met jouw ervaringen en verbeterpunten. Ik zal, vanzelfsprekend, een uitgebreide reactie ook hier op mijn blog plaatsen.

#

Tweetweekoverzicht week 26 2019: Muziekindustrie vs muziekstreamripping sites, bijzonder auteursrecht en Bookaroo voor al je boeken?

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Weer een stream-ripping dienst gesloten

De (internationale) muziekorganisaties zijn al jaren bezig met het ‘bestrijden’ van websites en diensten waarmee audio bestanden geript kunnen worden van videostreams. Met name converteersites die mp3’s maken van YouTube filmpjes moeten het hier ontgelden en de muziekorganisaties hebben er al diverse weten te sluiten. Zoals bijvoorbeeld YouTube2mp3.

Nu is Convert2MP3 aan de beurt want daar voert de RIAA ook al sinds 2017 een juridische strijd tegen en de IFPI (brancheorganisatie voor de muziekopname industrie) kondigde afgelopen week aan dat Convert2MP3 de handdoek in de ring heeft gegooid als gevolg van een schikking.

Ik houd hier een dubbel gevoel bij want hoewel het formeel – overduidelijk – altijd gaat om inbreuken op het auteursrecht als een stream wordt omgezet naar een mp3, vind ik het belachelijk dat het zo in het illegale sfeertje wordt neergezet.

Dat de muziekindustrie het onwenselijk vindt dat mensen “gratis” muziek kunnen blijven luisteren door muziekstreams te rippen naar mp3’s snap ik helemaal. Maar ik vind het onwenselijk dat de muziekindustrie kan bepalen dat ik niet meer naar veel soorten muziek kan luisteren tenzij ik een afspeellijst van streams ga zitten maken. YouTube muziekvideo’s doen het heel slecht op mijn, toegegeven al wat oudere, mp3 speler en als de mogelijkheid niet geboden wordt door diezelfde muziekindustrie om de muziek als mp3 aan te schaffen, dan zie ik geen kwaad in het rippen van een stream.

Zoals in bijna alle gevallen waar een entertainmentindustrie met copyright aan het schermen is zou de uitdaging moeten zijn om het legale aanbod uitgebreid, aantrekkelijk en toegankelijk genoeg te maken zodat de noodzaak om het illegaal te doen verdwijnt. En ja, degenen die niet willen betalen zullen een illegale oplossing zoeken (en vinden). Maar daar krijg je toch geen geld uit door achter die illegale tools aan te gaan … die zijn er immers in overvloed en zullen er altijd blijven.

Bijzonder auteursrecht

Als ik auteursrecht uitleg aan studenten dan maak ik dankbaar gebruik van de talloze (en ik bedoel ook echt talloze) voorbeelden van celebrities op Instagram die een geheel eigen interpretatie hebben van hoe auteursrecht werkt. Ik heb een lange rij van voorbeelden van beroemde mensen die foto’s van zichzelf op Instagram posten … en daarna vervolgens in de problemen kwamen met de fotograaf die het prachtige kiekje geschoten heeft.

Het onbegrip is altijd groot want hoe kunnen ze nou inbreuk maken op het auteursrecht van de fotograaf TERWIJL ZE ZELF OP DE FOTO STAAN? Een korte en intensieve botsing met de realiteit later valt het kwartje dat het auteursrecht toch echt toekomt aan degene die de foto maakt, niet degene die afgebeeld wordt. Tenzij in opdracht gemaakt en tenzij er dus afspraken gemaakt zijn over dat auteursrecht.

Ik kan nu ook model Gigi Hadid aan mijn lijstje met voorbeelden toevoegen. Niet omdat ze zo bekend is – ik had nog nooit van haar gehoord maar enfin – maar omdat ze een nieuw hoofdstuk opent in de discussie over dat auteursrecht.

Hadid werd in januari aangeklaagd door een agentschap die claimde dat het model 1 van hun foto’s, waar ze op afgebeeld was, op haar Instagram had geplaatst zonder toestemming. Ze was bepaald niet de eerste en ze gaat niet de laatste zijn die een dergelijke claim om de oren krijgt.

Waar ze nu wel de eerste in is, is in het argument dat ze aanvoert in een poging om de claim bij de rechter van tafel te krijgen: het gebruik van de foto zou onder fair use vallen omdat ze poseerde voor de foto en op die manier dus bijdraagt aan de kenmerken van de foto die door de auteursrechtwetgeving wordt beschermd. Het was niet de fotograaf die bepaalde hoe de foto eruit kwam te zien maar zij zelf. Oftewel, ze beschouwt zichzelf als mede-rechthebbende.

Het zou in het Europees recht niet ver komen als argument omdat we hier geen fair use bepaling kennen maar door te wijzen op het niet-commerciële doel van haar gebruik van de foto op Instagram waar ze actief voor poseerde (versus het overduidelijke commerciële doel dat de fotograaf had met het maken ervan) is het niet geheel denkbeeldig dat er een andere uitspraak komt bij de Amerikaanse rechter. We zullen het zien …

Bookaroo voor al je boeken?

Afgelopen week zag ik, ouderwets bijna, een discussie op Twitter naar aanleiding van een artikel in de Volkskrant over Bookaroo. Bookaroo is een website die volgende week, 3 juli om precies te zijn, lanceert en die inspeelt op de wens/het sentiment /de behoefte van mensen om hun plaatselijke boekhandel te steunen als je boeken koopt. In plaats van gemakkelijk en effectief via Bol te bestellen zeg maar.

Het achterliggende idee is simpel: maak nou eens één website waar mensen boeken kunnen bestellen en die dan geleverd worden door jouw lokale boekhandel. In plaats van op zoek te moeten gaan naar de website van je boekhandel – die er lang niet altijd is – en dan maar te hopen dat ze jouw boek net op voorraad hebben.

Bookaroo beoogt precies dat te gaan doen. De initiatiefnemers hebben ervaring vanuit uitgeverij Das Mag en liepen in het verleden al tegen de strikte voorwaarden, regeltjes en commissies aan die Bol eist voor het verkopen van boeken en zien ruimte om boeken aan consumenten te verkopen waarbij ze gebruik maken van deelnemende lokale boekhandels.

De lezer gaat naar bookaroo.nl en doet zijn bestelling. Bookaroo zet die bestelling vervolgens uit bij de dichtstbijzijnde boekhandel. Als die niet binnen een bepaalde tijd reageert, wordt de cirkel van boekhandels die de order in behandeling kunnen nemen, vergroot. Heeft vóór middernacht geen enkele boekhandel laten weten dat hij het boek op voorraad heeft, dan gaat de bestelling naar CB in Culemborg, die het vanuit het magazijn naar de klant stuurt.

Het lijkt heel erg op het systeem van interbibliothecair leenverkeer in Nederland: als leners een aanvraag voor een boek plaatsen dat niet in de eigen collectie is wordt die uitgezet in een netwerk van leverende bibliotheken totdat er eentje is die het kan leveren.

Hoewel ik het een erg sympathiek idee vind ben ik er echter totaal niet van overtuigd dat het een werkbaar concept is. Ik beschouw mezelf als een groot liefhebber van boekwinkels maar het sentiment dat je per se je plaatselijke boekhandel moet steunen als je boeken koopt deel ik toch echt niet. Het is geen museum of bibliotheek met een culturele of educatieve taak maar een commercieel bedrijf dat de uitdaging heeft om in verschuivende markten en met verschuivende interesses van klanten relevant te blijven. En leunen op sentiment dat je boeken bij een boekhandel behoort te kopen levert je dezelfde doelgroep op als die mensen die nog steeds LP’s kopen in platenzaken.

En ook al zou dat sentiment wel wat kunnen opleveren dan denk ik nog dat de boekhandels er zelf niks mee opschieten. Alle deelnemende boekhandels bij Bookaroo zijn, net als de deelnemende bibliotheken in het IBL systeem, simpelweg onzichtbare leveranciers van dat bestelde boek. Boekhandels zijn alleen magazijnen in het Bookaroo-stelsel die wel of niet een boek op voorraad hebben. Heeft jouw lokale boekhandel jouw bestelling niet? Dan gaat die naar een compleet andere boekhandel die in een andere plaats of provincie ligt. Of dus naar het CB die gegarandeerd alle boeken op voorraad heeft liggen.

De kans dat een door mij besteld boek ook daadwerkelijk rechtstreeks afkomstig is van een boekhandel in Deventer is klein. En wat die boekhandel er mee opschiet als dat wel het geval is ontgaat me echt volledig. Nee, Bookaroo verkoopt heel slim een goed gevoel aan boekenkopers maar ook aan boekverkopers die al lang blij zijn dat er concurrentie met Bol kan zijn.

Terwijl de vraag eigenlijk zou moeten zijn hoe het zo ver heeft kunnen komen dat Bol zo veel effectiever de online boekenverkoop heeft weten te organiseren. Waarom kan Bol wel een gigantisch aanbod van (tweedehands) boeken aanbieden die binnen een dag thuisbezorgd worden en hebben de boekhandels nooit de handen ineen geslagen om tien jaar geleden zelf met iets als Bookaroo te komen? Het antwoord is dat boekhandels als geheel onvoldoende naar online verkoop gekeken hebben waardoor Bol nu de spelregels bepaalt.

Ik hoop oprecht dat Bookaroo een succes wordt maar het is niet voor mij bedoeld. Ik koop een product als ik een boek koop en dat wil ik snel en gemakkelijk kunnen doen. Het is een zakelijke transactie, geen emotionele. Ja, ik wil boekwinkels behouden maar die verantwoordelijkheid ligt toch echt bij de winkels zelf om een nieuwe/veranderende doelgroep aan te spreken en te blijven innoveren. Ik ben heel gemakkelijk te motiveren om naar een boekwinkel te gaan maar ik moet wel een reden hebben die verder gaat dan het sentiment alleen. En die opweegt tegen het enorme gemak dat een partij als Bol nou eenmaal biedt.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top