Juridische kwesties: De nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn doorgelicht

In april 2019 stemde de Europese Raad in met de nieuwe auteursrechtrichtlijn. Hiermee worden de controversiële regels rondom uploadfilters en rechten voor nieuwsuitgevers formeel Europese wetgeving, maar de nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn bevat nog veel meer nieuwe regels en uitzonderingen.

Waarom een nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn?

In de overwegingen van de nieuwe EU-auteursrechtrichtlijn inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt (volledige tekst van de richtlijn) wordt duidelijk benoemd dat digitale technologieën nieuwe soorten gebruik mogelijk maken op het gebied van onderzoek, innovatie, opleiding en behoud van cultureel erfgoed waar in eerdere richtlijnen onvoldoende in is voorzien. In de richtlijn staan daarom, naast de bescherming van online perspublicaties en het gebruik van beschermde content door aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, ook een drietal uitzonderingen centraal: voor tekst- en datamining (artikelen 3 en 4), voor onderwijsdoeleinden (artikel 5) en voor behoud van het cultureel erfgoed (artikel 6).

Tekst- en datamining

Bij tekst- en datamining (TDM) haal je informatie uit machineleesbaar materiaal: je extraheert data uit (grote) gegevensverzamelingen en combineert dat om patronen te ontdekken. Er is echter al jaren een grote rechtsonzekerheid over de mate waarin tekst- en datamining van content verricht kan worden. De richtlijn introduceert daarom de verplichting voor lidstaten om een compleet nieuwe uitzondering op te nemen ‘voor reproducties en opvragingen door onderzoeksorganisaties en instellingen voor cultureel erfgoed om met het oog op wetenschappelijk onderzoek tekst- en datamining te verrichten op werken of andere materialen waartoe zij rechtmatige toegang hebben’.

Hierbij worden, in de overwegingen, de definities van ‘wetenschappelijk onderzoek’, ‘onderzoeksorganisaties’ en ‘instellingen voor cultureel erfgoed’ alvast ruim geïnterpreteerd. Ook wordt er een duidelijk voorbehoud gemaakt dat de uitzondering alleen van toepassing mag zijn op content waartoe men ‘rechtmatig toegang’ heeft via bijvoorbeeld licenties of omdat het om open data gaat.

Onderwijsexceptie

In de oude EU-auteursrechtrichtlijn, en daarmee in de Auteurswet, was er al een uitzondering voor het gebruik van beschermde werken voor onderwijsdoeleinden. De nieuwe richtlijn gaat nu specifiek uit van het gebruik van werken en andere materialen in digitale en grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten. In artikel 5 worden de ‘beveiligde elektronische leeromgeving’ maar eindelijk ook online en afstandsstuderen genoemd als toepassingen waarvoor de uitzondering geldt. Net als bij TDM maakt de richtlijn een voorbehoud dat lidstaten een andere invulling kunnen geven aan deze uitzondering als er passende licenties zijn voor gebruik van werken in het onderwijs.

Behoud van cultureel erfgoed

Artikel 6 introduceert een verplichting voor lidstaten om een uitzondering in hun eigen wetgeving op te nemen ‘teneinde instellingen voor cultureel erfgoed toe te laten kopieën te maken van werken of andere materialen die permanent deel uitmaken van hun collecties, in welke vorm of welk medium ook, met als doel het behoud van dergelijke werken of andere materialen en voor zover dit noodzakelijk is voor dergelijk behoud’.

Deze uitzondering krijgt heel veel aandacht in de EU-auteursrechtrichtlijn. In meer dan twintig overwegingen wordt toelichting gegeven op de intentie en de beoogde invulling van de uitzondering. Hierbij ligt de focus vooral op het voorkomen van conflicten met de commerciële exploitatie van werken; daarnaast wordt collectieve licentieverlening neergezet als route om de toestemming voor digitaliseringstrajecten te realiseren. Beide onderwerpen worden vervolgens in de richtlijn zelf uitgewerkt in respectievelijk artikel 8 en artikel 12 met additionele voorwaarden.

En nu?

Hoewel de EU-auteursrechtrichtlijn duidelijke doelstellingen geeft waar de lidstaten aan moeten gaan voldoen, is het aan die lidstaten zelf om deze uit te werken in nationale wetgeving. Hierbij kunnen ze rekening houden met de specifieke situatie in hun eigen land. Landen hebben daar maximaal twee jaar de tijd voor en dus zullen de verantwoordelijke ministeries (van Economische zaken en Justitie) met bijvoorbeeld experts en de branche- en vakorganisaties ruggespraak gaan houden over de wetteksten, die uiterlijk april 2021 in de herziene Auteurswet gaan komen.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 5 (2019).

#

Tweetweekoverzicht week 8 2019: Juridische aspecten van datamanagement, deep-deeplinken en Nederland is tegen EU voorstel auteursrechtrichtlijn

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Juridische aspecten van datamanagement

Vorig jaar april vond de eerste editie plaats van de SURFacademy over de juridische aspecten van onderzoeksdata. Het is een programma dat georganiseerd wordt door het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo samen met het Landelijk Coördinatiepunt Research Data Management en SURF.

Zoals dat een eerste keer wel vaker gaat was het even zoeken naar de goede balans. Twee experts (Esther Hoorn van de RUG en Marlon Domingus van de EUR) doken de diepte in over met name privacywetgeving terwijl in de middag de deelnemers zelf aan de slag moesten met vier cases die uit de (hbo) praktijk kwamen. Het bleek wat te snel te diep te gaan voor de meeste aanwezigen – voornamelijk collega’s uit het hbo – en dus kwam er deze keer een korte introductie van mij bij over auteursrecht, de databankwet en een inleiding op de AVG.

Door ziekte en vakanties moesten we wat improviseren maar het leverde een boeiende dag op met veel leuke reacties. De presentaties van Marlon en mezelf, plus de video die door de RUG gemaakt is, zijn terug te vinden op de site van de bijeenkomst en we maken ons op voor de derde – en laatste – editie in mei van dit jaar.

Deeplinken binnen een webpagina of video

Eric deelde een bericht op Chromestory waarin uitgelegd wordt over een nieuwe optie die in een nieuwe versie van Chrome geïntroduceerd zal worden: Scroll-to-text. Hiermee wordt het mogelijk om een link te maken naar een specifiek woord (of zin) op een webpagina als *eindgebruiker*.

Dit soort deeplinken is op zich niet nieuw want met zgn. anchors kun je al gebruikers laten ‘springen’ naar specifieke woorden of zinnen in een webpagina – zoals dit tweetweekoverzicht waar je vanaf de koppen in de inhoudsopgave kunt springen naar het onderwerp in kwestie. Maar dat vereist dat de maker van de site vooraf bepaalt welke dat zijn en dat ook instelt.

Deze optie in Chrome zou het mogelijk moeten maken dat je simpelweg een paar woorden selecteert en dan een link kunt maken waarmee anderen meteen naar die woorden springen op die webpagina. Ideaal als je mensen wilt wijzen op een bepaalde passage in grotere lappen tekst (zoals hier op Vakblog :P) maar sowieso een bijzonder handige functie om ook beter aan bronvermelding te kunnen doen bijvoorbeeld. Ik voorzie al een nieuwe paragraaf in de APA-richtlijnen voor het hoger onderwijs ….

Nederland tegen EU voorstel auteursrechtrichtlijn

Nederland, Luxemburg, Polen, Italië en Finland nemen alvast een voorschot op de komende stemming in de EU raad en het Europees Parlement met een gezamenlijke verklaring dat ze het huidige voorstel niet steunen.

Ik moet zeggen dat ik wel met enige vrees die stemming tegemoet zie want ik had oprecht niet verwacht dat de EU zichzelf met een dergelijk voorstel in de voet zou gaan schieten. Als het voorstel definitief wetgeving gaat worden dan zijn er enkele scenario’s voor te stellen waarin in meer of mindere mate filtering wordt geïntroduceerd op alle mogelijke platformen maar het meest voordehand liggende scenario is wat we vorig jaar al zagen met de introductie van de AVG: namelijk het niet toegankelijk maken van al die contentplatformen voor Europese gebruikers.

Het klinkt belachelijk om uit te gaan van een internet waar je straks nauwelijks nog iets kunt uploaden op YouTube en waar de rest van de platformen simpelweg niet meer toegankelijk zijn (of uploadopties geblokkeerd hebben) maar ik denk dat het er nog serieus om gaat spannen. Het wordt dan echt tijd om permanent een VPN te gaan gebruiken vrees ik.

En verder nog …

Google heeft vorig jaar geëxperimenteerd met de mogelijkheid om games te streamen naar Chrome en Chromecast. Dat was kennelijk zo succesvol dat Google volgende maand met een streamingdienst gaat komen speciaal voor gamers. Geen console meer in huis maar de nieuwste games streaming spelen via je Chromecast? Ik weet niet of ik daar klaar voor ben hoor. Ik vind digitale aankopen al heel wat, laat staan een streamingdienst.

Een interview, in twee delen, met Marietje Schaake over digitale platformen, content op internet en de wet-en regelgeving daarom heen. Een interessant stuk om te lezen!

Blendle verkoopt, als een soort voorpublicatie, hoofdstukken uit het boek ‘Dat was niet de bedoeling’ van Maarten Reijnders. Het is als experiment bedoeld maar sluit mijns inziens wel aan op het idee van een feuilleton, wat natuurlijk helemaal niet nieuw is en waar, met name in Amerika, eerdere voorbeelden van zijn geweest. Benieuwd of het hier ook aanslaat.

#

Tweetweekoverzicht week 7 2019: Universiteiten doen een open access pilot en er is een akkoord over de nieuwe EU auteursrechtrichtlijn

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Open Access: You share, we take care

Ruim 3 jaar nadat open access in de Auteurswet geregeld is heeft de VSNU besloten om ook actief gebruik te gaan maken van deze mogelijkheid. Onder de noemer ‘You share, we take care‘ hebben de Nederlandse universiteiten besloten om middels een pilot open access een extra impuls te geven. Dat is ook nodig wil de ambitie om 100% open access in 2020 te bereiken, daadwerkelijk gehaald worden.

Op basis van artikel 25fa Aw worden de uitgeversversies van korte wetenschappelijke publicaties na 6 maanden beschikbaar gemaakt via de repository van de universiteit – met instemming van de auteur – en nemen universiteiten eventuele discussies met de uitgever – die niet om instemming gevraagd wordt – over van de auteur.

Het is ook voor hogescholen een interessante pilot omdat het weer discussies oproept over het open access beleid van deze instellingen. Na vermoeiende gesprekken in het verleden gevoerd te hebben over wel of niet een gebruiksrecht nodig is (een CC-licentie) bij open access [ja natuurlijk, zal ik het je even aanwijzen in de Berlin Declaration?] en of de open access bepaling in de Auteurswet wel van toepassing is op hogescholen [ja natuurlijk, hou eens op met dat elitaire gezeur dat alleen onderzoek op universiteiten ‘echt’ onderzoek is], komen diezelfde discussies nu weer op tafel.

Maar dan wel anders gelukkig. De Vereniging Hogescholen doet hier (binnenkort) uitspraken over waardoor er hopelijk meer duidelijkheid komt en we dit soort ‘Calimero discussies’ over de definitie van open access voor kennisproducten van toegepast onderzoek en of het werkgeversauteursrecht voor hogescholen anders is dan dat voor universiteiten achter ons kunnen laten. Hoewel ik nu al vragen kreeg van hogescholen die nu voortvarend oudere publicaties van studenten en medewerkers aan het online zetten waren nu de 6 maanden termijn voorbij was. Ik denk dat er nog genoeg te bespreken valt …

Link tax en uploadfilters komen eraan(?)

Na heel veel gedoe rondom de controversiële artikelen 11 en 13 van de nieuwe EU auteursrechtrichtlijn hebben het Europees Parlement, de Raad van de EU en de Europese Commissie afgelopen woensdag toch een akkoord bereikt over de nieuwe richtlijn. Met nog steeds beide artikelen erin die, met lichte uitzonderingen, nieuwe rechten geven aan nieuwsuitgevers en contentplatformen aansprakelijk stellen voor het zonder toestemming beschikbaar maken van auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Beide artikelen halen de aandacht weg van alle overige punten die in de nieuwe richtlijn staan (er komen ruimere mogelijkheden om beschermd materiaal te gebruiken voor onderwijs, onderzoek en behoud van digitaal cultureel erfgoed) maar dat is gezien de enorme consequenties van beide artikelen ook wel logisch.

Julia Reda heeft de definitieve teksten op haar site gezet (artikel 11 en artikel 13) en wijst op de definitieve stemming die eind maart of medio april zal worden gepland waarin de lidstaten de richtlijn goed- of afkeuren.

Overigens wordt er in de media al veel gespeculeerd en gediscussieerd over de gevolgen voor met name de contentplatforms en gingen in Duitsland jongeren al de straat op.

Er verscheen ook een artikel op Medium, geschreven door de Europese Commissie, die fel uithaalde naar alle protesterende tegenstanders en ze neerzette als ‘mob’ omdat ze zich zouden laten beïnvloeden door nepnieuws. Dat artikel werd snel offline gehaald (maar valt nog te lezen in de Internet Archive natuurlijk) en het illustreert alleen maar hoe groot de kloof tussen burger en politiek nu echt geworden is.

Het laatste woord is zeker nog niet gezegd over deze controversiële wetgeving en het hele proces van wetgeving, inclusief de rol van de EU hierin. Ik ben vooral benieuwd of de EU parlementariërs de druk voelen bij de stemming aangezien de verkiezingen er ook aankomen in mei.

En verder nog …

Gratis en legaal manga lezen in goede kwaliteit met MANGA Plus. Er zijn nog niet heel veel series in te vinden en ik ben benieuwd hoe ze met lange series omgaan (betaald aanbieden gok ik) maar voor nu is het een heel aardig alternatief.

Een Printing-on-demand dienst aanbieden is natuurlijk prima maar het wordt lastig als je niet controleert of de geuploade boeken wel daadwerkelijk van de uploader zijn.

Vorige maand ging het nog over een aantal rechtszaken over dansjes in Fortnite maar de rechter wilde er afgelopen week niets van weten. Soms zegeviert gezond verstand dan toch.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top