Tweetweekoverzicht: Over de cao-hbo, btw en ebooks, boekenbundels, DRM en bibliotheekopleidingen

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over de cao-hbo, gebruiken van een naamsvermelding, btw, boek en ebook bundels, Nature, Facebook en ben ik somber over de bibliotheekwetenschap en -opleidingen in Nederland.

Nieuwe cao voor het hbo

Het is eigenlijk alleen maar nuttig nieuws als je in het hbo werkzaam bent maar er is dus een nieuwe cao. Die is niet alleen interessant omdat er een loonstijging van 3% in afgesproken is maar vooral omdat de WOW (werktijden oudere werknemer) regeling afgeschaft is en vervangen wordt door een nieuwe regeling duurzame inzetbaarheid die voor alle medewerkers in het hoger beroepsonderwijs geldt, aangevuld met een ‘werktijdvermindering senioren’ die per 1 januari 2015 ingaat. De cao geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 oktober 2014 en loopt tot 1 april 2016. De volledige tekst is nog niet beschikbaar maar zal binnenkort op de site van de Vereniging Hogescholen komen te staan.

Hoe moet je een naamsvermelding doen?

Als je werken opnieuw gebruikt conform een overeenkomst of Creative Commons licentie, dan is één van de voorwaarden die je bijna altijd aantreft (het is verplicht bij *alle* CC-licenties bijvoorbeeld) dat je aan naamsvermelding moet doen. Zodat een ander kan zien wie de oorspronkelijke maker van dat werk is. Hoe je een naamsvermelding het beste kunt doen verschilt per medium (op een website doe je dat anders dan in een fysiek artikel en dat gaat ook anders in een Powerpoint-presentatie) maar dat je te alle tijde wel die naamsvermelding *ergens* moet toepassen werd door een rechtbank in Duitsland bevestigd. Als je een – in dit geval – foto zelfstandig kunt bekijken op een site, dan moest de naamsvermelding zichtbaar zijn in de foto zelf of in de url van de foto. Daar schrokken bloggers in Duitsland met name van want het is duidelijk dat bijna niemand dat op deze manier doet.

In hoger beroep paste het Hof gelukkig de gezond-verstand-clausule toe en specificeerde dat als iemand een afbeelding opent in een nieuw tabblad, of downloadt, dit een technische bijwerking is en dat het geen verplichting geeft naar de oorspronkelijke maker om zijn of haar naam in de foto zelf te verwerken. Ook omdat dit in veel gevallen zelf ingaat tegen de voorwaarden want bij fotostock sites en de CC-licenties met een ‘geen afgeleide werken’ component is het niet toegestaan de foto op enige manier te bewerken. Oftewel, zolang je maar op de plek waar een werk gebruikt wordt de naamsvermelding plaatst voldoe je aan de voorwaarden.

Nieuwe btw-wetgeving en de impact op de prijzen van ebooks

Op 1 januari 2015 is het zo ver. Dan wordt in Europa nieuwe wetgeving van kracht die bedoeld is om de onderlinge (grote) verschillen in btw-wetgeving van Europese landen te egaliseren. Vorig jaar schreef ik hier al over in het kader van ebooks aangezien het btw-tarief op ebooks ook enorm verschilt en dat het de reden is waarom grote partijen als Amazon, Apple en Kobo bijvoorbeeld in Luxemburg gevestigd zijn. Op die manier hoeven zij namelijk maar 3% btw te rekenen op de verkoop van ebooks. In plaats van de 21% die in Nederland geldt om maar even aan te geven hoe groot dat verschil is.

Op 1 januari veranderen de btw percentages niet maar wordt het wet dat een verkoper niet het btw percentage moet rekenen van het land waarin de verkoper gevestigd is, maar het btw percentage van het land waarin de koper zich bevindt. Daarmee verdwijnt het voordeel dat de grote bedrijven hebben door zich in landen te vestigen met een laag btw percentage. Vervelend bij-effect is dat de prijzen van (Engelstalige) ebooks waarschijnlijk in bijna alle landen van Europa gaan stijgen hierdoor. Hoe dit precies gaat uitpakken en of de soep inderdaad ook zo heet gegeten gaat worden valt nog te bezien maar ik kom er in toekomstige blogposts uitgebreid op terug en de impact van de nieuwe btw-wetgeving is ook het onderwerp van de volgende Recht op informatie (voor 2015-1 nummer).

Combinatie van boek, ebook en luisterboek voor 1 prijs

Drie voor de prijs van één. Het klinkt zo logisch en dat is het wat mij betreft ook. Koop een boek en krijg het ebook (en luisterboek) erbij. Of koop een ebook en krijg stevige korting op het papieren exemplaar want waarom moet je twee keer betalen voor hetzelfde werk? Alleen maar omdat het op een ander medium geplaatst is.

De reden dat #nognooitvertoond in de tweet staat is dat het allemaal niet zo logisch en vanzelfsprekend is in de praktijk. In Nederland geldt de Wet op de vaste boekenprijs en hoewel die niet van toepassing is op (de prijs van) ebooks, kan een bundeling van een extra ebook en luisterboek wel degelijk impact hebben op de prijs van een boek aangezien het niet aannemelijk is dat die gratis geleverd gaan worden.

Een ebook kopen en dan het papieren boek met korting kopen is simpelweg niet mogelijk door de Wet op de vaste boekenprijs. Een boek kopen en daar 100% gratis een ebook bijkrijgen is wel degelijk mogelijk maar de gemiddelde uitgever wil daar niet aan (hoewel het volgens mij wel gedaan is/wordt door Van Duuren Media). In Nederland wordt toegezien op de uitvoering van de Wet op de vaste boekenprijs door het Commissariaat voor de Media en moeten uitgevers daar zowel hun vaste boekenprijs als combinatieprijzen aan doorgeven.

Zo’n combinatieprijs (van boek, ebook en luisterboek) mag maar maximaal 6 maanden duren en kan slechts 1x per jaar aangevraagd worden. In dit geval heeft uitgeverij Augustus dus een combinatieprijs aangevraagd voor de verkoop van drie edities van ‘Ik kom terug’ van Adriaan van Dis. Je kunt gewoon het boek kopen voor €19,99 of, tot 31 december 2014, voor €25 alle drie de versies waarbij je dan even moet beseffen dat je in feite nog steeds 5 euro betaalt voor het ebook (en luisterboek samen). Wat mij betreft nog lang niet het scenario waar ik van droom aangezien de relatief hoge prijs van het papieren boek allesbepalend is in de combinatieprijs maar het is toegegeven een mooi begin. Hopelijk gaan we vanaf volgend jaar vaker dit soort bundelingen zien waarbij dan de vaste prijs van alleen het papieren boek wat lager komt te liggen of het ebook ook echt permanent gratis erbij gaat worden geleverd. In beide gevallen verhoogt het de ervaren waarde van wat je voor je geld krijgt.

Getty Images en de TROS

Naar aanleiding van drie foto’s die omroeporganisatie TROS (ooit) op haar website had geplaatst steggelen Getty Images en de TROS al enige jaren met elkaar over de vermeende vergoeding die daarvoor betaald had moeten worden. Getty Images wilde een forfaitaire vergoeding van drie keer het reguliere tarief plus een schuldverklaring op de website terwijl de TROS dat onredelijk en bezwarend vond. Getty Images verbood vervolgens het gebruik van hun gehele collectie foto’s door de TROS op straffe van een dwangsom.

De rechter moest er aan te pas komen en concludeerde dat Getty Images dit niet mag doen. Ook een licentievergoeding van 3 keer het reguliere tarief en een rectificatie op de site ging de rechter te ver. Het in Nederland min of meer gebruikelijke [uit jurisprudentie van eerdere soortgelijke zaken] schadevergoedingstarief van 1,25 keer het oorspronkelijke tarief, dat ook door de TROS werd voorgesteld, wordt door de rechter overgenomen en Getty Images komt er daarmee karig af. Al met al een voorbeeld van hoe stockfotosites nog steeds proberen het onderste uit de kan te halen terwijl dat niet (altijd) realistisch is.

Nature laat de dure betaalmuur zakken maar brengt het DRM geschut in stelling

Eén van de meest vooraanstaande tijdschriften waarin wetenschappelijk gepubliceerd wordt, Nature, kondigde aan dat het voor abonnees mogelijk zou worden om artikelen te delen met anderen (niet-abonnees). Daar zitten (vanzelfsprekend durf ik wel te zeggen) wel beperkingen aan want die gedeelde artikelen kunnen dan niet gekopieerd, geprint of gedownload worden tenzij er alsnog betaald wordt.

Hoewel dat door de uitgever gebracht wordt als een prachtig initiatief voor de verdere verspreiding van kennis en ondersteuning van gezamenlijk onderzoek, mag je daar wel wat kanttekeningen bij plaatsen mijns inziens. Om ervoor te zorgen dat een gedeeld artikel niet gekopieerd, geprint of gedownload kan worden moet de ontvanger van zo’n link eerst software downloaden en installeren die dat ook afdwingt. Software die dus feitelijk als DRM functioneert en ongeveer het tegenovergestelde is van open en vrije toegang tot onderzoekspublicaties. Waarbij je je kunt afvragen wat de meerwaarde is voor gezamenlijk onderzoek als je als onderzoeker alsnog moet betalen om een printje van dat artikel te kunnen krijgen. Het is lastig om dit te zien als iets anders dan een marketingstrategie waarbij betalende abonnees ingeschakeld worden om niet-abonnees te laten betalen voor Nature artikelen.

Wat de abonnees er van zou moeten weerhouden overigens om, zoals het ongetwijfeld altijd al ging, gewoon een gedownload PDF’je te mailen naar collega-onderzoekers ontgaat me ook volledig maar dat zal vast aan mij liggen.

Over je privacy en het nieuwe databeleid van Facebook

Het is alweer zover. Nieuwe kleine lettertjes en deze keer is het de Data Use Policy die per 1 januari 2015 aangepast wordt. De Correspondent las de documenten goed door zodat jij en ik dat niet hoeven te doen en concludeerde dat Facebook steeds meer data verzamelt en dat je privacy niet alleen door hen maar ook door je Facebook vrienden geschonden kan worden. Zet nooit een foto op Facebook (of Instagram) die je liever vertrouwelijk wilt houden, lijkt de samenvatting te zijn maar dat is sowieso wel het beste advies voor alle online diensten natuurlijk.

Nederland en de bibliotheekwetenschap

Ik heb me er al lang bij neergelegd dat het in Nederland nogal triest gesteld is met de status van bibliothecarissen en informatiespecialisten. Ik ben van mening dat je in een kennismaatschappij juist moet investeren in de professionals die met informatie en kennis werken en geloof dat je de waarde van een samenleving kunt meten door te kijken hoe ze met hun bibliotheken omgaan. In Nederland sluiten we echter zonder pardoes bibliotheken die vervolgens hun collecties in het buitenland moeten onderbrengen en zijn de gespecialiseerde (IDM) bibliotheekopleidingen inmiddels zo goed als verdwenen. Opgegaan in brede bacheloropleidingen. Op universitair niveau is de spoeling al net zo dun met nog 1 resterende master in Amsterdam terwijl in Vlaanderen de master Informatie- en Bibliotheekwetenschap ook zal gaan verdwijnen. Een schril contrast met zo’n beetje alle andere landen in de wereld waar (universitaire) bibliotheekopleidingen als essentieel worden beschouwd.

In de negende IP van dit jaar schrijft Frank Huysmans daar een column over en die staat inmiddels al op zijn site. Ik kan het iedereen aanraden om te lezen, of je nou wel of niet in het bibliotheekvak zit.

Authors Guild vs Google over Google Books

Vorig jaar oordeelde de Amerikaanse rechter dat het inscannen van boeken van bibliotheken door Google om daarmee Google Books als dienst te creëren fair use was en dat de belangen van rechthebbenden, verenigd in het Authors Guild, daar niet mee geschonden werden. Daar ging het Authors Guild tegen in hoger beroep en afgelopen week stonden ze tegenover drie rechters in het 2nd U.S. Circuit Court of Appeals in New York. Daar kwamen de klassieke argumenten wederom op tafel – de oorspronkelijke rechtszaak was gestart in 2005 dus we naderen de 10e verjaardag – en op Infodocket staat daar een aardige samenvatting van. Het is nog niet bekend wanneer de uitspraak volgt.

#

[intranetblog] Van wie is het? Eigenaarschap in het hbo

Gebruik van materiaal in het onderwijs van anderen is één ding maar, zeker als we het over Open Access of Open Educational Resources (onderwijsmateriaal) hebben, is het minstens zo interessant om te kijken waar je gebruik kunt maken van zelf ontwikkeld materiaal. Immers, de beste manier om van al dat nadenken over andermans rechten af te komen is materiaal gebruiken dat je zelf geschreven hebt. Dan heb je als medewerker zelf het auteursrecht en kun jij bepalen wat je er mee doet.

Helaas is dat minder logisch dan het wellicht lijkt.

Of je nou als docent je eigen boek geschreven hebt (en dit door een uitgever op de markt laat brengen), als onderzoeker een artikel publiceert of als student je scriptie op internet zet, je kunt pas gebruik maken van je rechten als je ze ook daadwerkelijk hebt. En daar is wat meer over te zeggen dan alleen het eerste artikel van de Auteurswet waarin staat dat je als maker de auteursrechthebbende bent.

Dezelfde Auteurswet zegt namelijk een paar artikelen verderop (in art. 7) dat als een werk gemaakt is in dienst van een werkgever, de auteursrechten bij die werkgever komen te liggen tenzij dat vooraf expliciet anders is afgesproken.

De CAO-hbo 2007-2010, die overigens verlengd is en daardoor een looptijd kent tot 1 februari 2012, bevat zelfs een apart artikel over dit onderwerp. Artikel E-7 Auteursrechten en industriële eigendom stelt dat:

De rechten op het auteurs-, octrooi- of kwekersrecht alsmede de baten voortvloeiend uit
• het vervaardigen van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst in de zin van de Auteurswet,
• het uitvinden van een nieuw voortbrengsel of een nieuwe werkwijze in de zin van de Rijksoctrooiwet of
• het kweken of winnen van een ras waarop een kwekersrecht kan worden gevestigd als bedoeld in de Zaaizaad- en Plantgoedwet komen toe aan de werkgever indien het vervaardigen, uitvinden, kweken of winnen door de werknemer in de uitoefening van zijn functie is of wordt verricht ten behoeve van de werkgever.

Vooral die laatste zin is essentieel: het maakt dus niet uit of een werk is gemaakt binnen werktijden (een veel gehoord argument) maar of het is vervaardigd in het kader van de door de werkgever opgedragen werkzaamheden. Schrijf je een boek of artikel in je vrije tijd over een onderwerp wat een link heeft met je werkzaamheden, dan komen de auteursrechten toe aan je hbo instelling! Ben je docent wiskunde en schrijf je onder werktijd een boek over breien, dan heb je het auteursrecht zelf .. en een mogelijk arbeidsconflict omdat je dit boek onder werktijd geschreven hebt maar dat is een ander verhaal.

Wel van belang hier is dat dit geldt voor werknemers met een arbeidsovereenkomst met een werkgever op grond van deze cao. Dit geldt niet voor freelancers, dit geldt niet voor colleges van bestuur en dit geldt ook niet voor studenten. Zij hebben zelf het auteursrecht op hun eigen publicaties. Ook wordt het een grijs gebied als werknemers een dubbele aanstelling hebben of bepaalde nevenactiviteiten. Vaker wel dan niet hebben nevenaanstellingen en -activiteiten overlap met de werkzaamheden bij een hogeschool en dan is het bijzonder lastig om vast te stellen voor wie welk werk is gemaakt en wie dus precies de rechthebbenden zijn.

Nu wordt de soep nog niet zo heet gegeten als die wordt opgediend. Hoewel zowel de Auteurswet als de CAO-hbo duidelijk maken wie eigenaar is van vervaardigde werken in het hbo, zijn mij nauwelijks voorbeelden bekend waar hogescholen ook deze rechten en het eigenaarschap daadwerkelijk claimen.

Dat wil echter niet zeggen dat het zo gaat blijven.

Hogescholen willen kennisinstellingen zijn, willen ondernemen (met hun kennisproducten), willen een bijdrage leveren aan kenniscirculatie via ondermeer Open Access publicaties en worden ook steeds meer geconfronteerd met problemen rondom auteursrechten van anderen bij gebruik van materiaal in het eigen onderwijs. Het zal essentieel zijn om niet alleen duidelijk beleid maar ook goede afspraken met de eigen werknemers te maken hoe een hogeschool omgaat met het stimuleren van die kenniscirculatie. Hierbij is een uitspraak hoe er met het eigenaarschap omgegaan wordt een vitaal onderdeel. Hogescholen kunnen niet rücksichtslos het eigenaarschap opeisen zonder dat ze ook helder maken wat ze er mee willen en gaan doen. Het mes moet aan twee kanten snijden zodat zowel de medewerker als de hogeschool profiteert van wat er gemaakt wordt.

@foto via Flickr door Paul Gallo

  • © 2006- 2021 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top